Tại Hội thảo khoa học “Nâng cao năng lực thực thi của bộ máy hành chính trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp” do Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hội đồng Lý luận Trung ương và Học viện Hành chính và Quản trị công phối hợp tổ chức, GS. TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương đã có bài phát biểu đề dẫn quan trọng.

Quan hệ tỉnh - xã phải được thiết kế thành một chuỗi thực thi thống nhất

Theo GS. TS Nguyễn Xuân Thắng, chuyển từ mô hình hành chính ba cấp sang hai cấp không đơn thuần là xóa bỏ tầng nấc trung gian hành chính. Đây về thực chất là sự tái cấu trúc vị trí và quan hệ quyền lực, trách nhiệm và phương thức vận hành giữa chính quyền cấp tỉnh với cấp xã; là bước chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị phát triển.

“Xóa một mắt xích trung gian không có nghĩa là bỏ sót công việc. Cần xác định rõ thẩm quyền, thiết kế lại quy trình, đảm bảo dữ liệu thông suốt, bố trí nguồn lực theo cùng nhiệm vụ, sắp xếp cán bộ đủ năng lực theo vị trí việc làm, bảo đảm vận hành đồng bộ, không được để khoảng trống của tầng trung gian cũ có thể trở thành khoảng trống của năng lực thực thi mới”, GS. TS Nguyễn Xuân Thắng nói.

GS. TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu đề dẫn hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt

Theo ông, cùng với sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, yêu cầu về mở rộng và tổ chức lại không gian phát triển đặt ra sự cần thiết phải đổi mới sâu sắc về quản trị. Phải tái thiết kế chuỗi thực thi: Rõ việc, rõ người, rõ nguồn lực, rõ tiến độ, rõ hiệu quả tại cấp xã; xác định trách nhiệm lãnh đạo, dẫn dắt, hỗ trợ, điều phối từ cấp tỉnh; tăng cường phối hợp liên xã, liên ngành; chú trọng chia sẻ, vận hành trên nền tảng số, dữ liệu; duy trì sự tương tác trực tiếp giữa chính quyền với người dân và doanh nghiệp.

Trong đó, năng lực thực thi là năng lực tổng hợp của thể chế, tổ chức bộ máy, quy trình, con người, tài chính, dữ liệu, công nghệ, văn hóa công vụ, cơ chế thực hiện gắn với trách nhiệm giải trình.

GS. TS Nguyễn Xuân Thắng cho rằng, trong mô hình mới, cấp tỉnh không làm thay công việc thuộc thẩm quyền cấp xã; mà trọng tâm là xây dựng quy hoạch, chính sách; ban hành tiêu chuẩn, quy trình; phân bổ nguồn lực; thiết lập nền tảng dữ liệu dùng chung; xử lý vấn đề liên xã, liên ngành; hỗ trợ chuyên môn và giám sát theo kết quả.

Phát biểu đề dẫn của GS. TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương có ý nghĩa quan trọng, định hướng nhiều vấn đề trọng tâm cần triển khai thực hiện.

Trong khi đó, cấp xã, phường, đặc khu đã hoàn toàn mới, không còn chỉ là nơi tiếp nhận, chuyển hồ sơ hoặc thực hiện những thủ tục hành chính đơn thuần. Cấp xã phải được nhìn nhận như một thiết chế quản trị tích hợp ở tuyến đầu, vừa tổ chức thi hành pháp luật, vừa cung ứng dịch vụ, chịu trách nhiệm quyết định mọi công việc ở cấp xã, phát huy tối đa sự tham gia của cộng đồng và kiến tạo cơ hội phát triển tại chỗ.

“Quan hệ tỉnh - xã phải được thiết kế thành một chuỗi thực thi thống nhất. Mỗi nhiệm vụ cần rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ quy trình, rõ dữ liệu, rõ nguồn lực và rõ trách nhiệm”, GS. TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh.

6 vấn đề để nâng cao năng lực thực thi mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Từ những phân tích nêu trên, GS. TS Nguyễn Xuân Thắng cho rằng, để nâng cao năng lực thực thi trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cần chú trọng 6 vấn đề.

Một là, sự đa dạng của các địa bàn cấp xã đòi hỏi phải có cách tiếp cận linh hoạt. Trong đó, cần chú trọng phân loại cấp xã, phường theo quy mô dân số, diện tích, khối lượng công việc, đặc thù, tính chất phức tạp và yêu cầu phát triển để thiết kế vị trí việc làm, nguồn lực và phương thức cung ứng dịch vụ phù hợp, nhất là trong bối cảnh việc sắp xếp xã/phường đang tiếp tục được điều chỉnh.

Hai là, trong cấu trúc năng lực thực thi, nhân tố con người, cụ thể là đội ngũ cán bộ giữ vai trò quyết định. Người đứng đầu chính quyền cấp xã không chỉ là người quản lý hành chính mà thực sự phải là nhà quản trị công ở tuyến đầu, có khả năng tổ chức phát triển địa bàn, điều phối nguồn lực, đối thoại với Nhân dân, quản trị rủi ro và dẫn dắt đổi mới. Đội ngũ cán bộ chuyên môn phải vừa nắm chắc lĩnh vực phụ trách, vừa biết phối hợp, sử dụng dữ liệu, công nghệ số và giải quyết tình huống.

Đặc biệt, bố trí cán bộ phải dựa trên yêu cầu công việc và sản phẩm đầu ra, khắc phục tình trạng thừa người nhưng thiếu cán bộ, thiếu những người có năng lực chuyên môn phù hợp.

Các đại biểu dự hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt

Ba là, chuyển đổi số phải trở thành phương thức quan trọng của mô hình quản trị mới. Dữ liệu dân cư, đất đai, tài chính, an sinh, doanh nghiệp và quy hoạch,… phải được kết nối, chuẩn hóa, cập nhật và phân quyền truy cập phù hợp. Một hồ sơ không nên bị yêu cầu khai lại nhiều lần; một cán bộ không nên phải nhập cùng thông tin vào nhiều hệ thống. Quy trình số hóa phải xuyên suốt từ tiếp nhận đến trả kết quả, có khả năng theo dõi tiến độ và truy vết trách nhiệm.

Bốn là, năng lực thực thi phụ thuộc vào nguồn lực tài chính và điều kiện bảo đảm. Phân bổ nguồn lực cần dựa vào yêu cầu và tính chất nhiệm vụ, khối lượng công việc, chất lượng phục vụ, đặc điểm địa bàn và mức độ khó khăn, thay vì phân bổ bình quân. Cấp xã cần được trao quyền đủ rõ, có phạm vi chủ động ngân sách đủ để xử lý kịp thời những vấn đề thiết yếu, đồng thời phải công khai, minh bạch và chịu sự giám sát chặt chẽ của quản lý cấp trên và người dân.

Năm là, trao quyền mạnh hơn phải đi cùng kiểm soát quyền lực hiệu quả hơn. Cần chuyển mạnh từ kiểm soát nặng về tiền kiểm, thủ tục sang kiểm soát bằng tiêu chuẩn, dữ liệu, khả năng truy vết, công khai kết quả và giám sát của nhân dân. Ranh giới thẩm quyền phải đủ rõ để cán bộ biết điều gì được làm, điều gì không được làm và chịu trách nhiệm đến đâu. Đồng thời, phải bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung khi họ hành động đúng thẩm quyền, công khai, minh bạch, không vụ lợi và đã kiểm soát rủi ro.

Sáu là, đề cao việc hoàn thiện văn hóa công vụ, nghĩa là đề cao trách nhiệm, sự liêm chính, hợp tác, đổi mới và tinh thần phục vụ; chú trọng khắc phục tâm lý sợ sai, né tránh, đùn đẩy, đồng thời xử lý nghiêm mọi hành vi tùy tiện, lạm quyền, trì trệ.