Bộ Tài chính cũng đã có công văn đề nghị Ngân hàng (NH) NN phối hợp trong việc thực hiện tiết giảm 5 - 10% chi phí quản lý, giảm giá thành sản phẩm của các NH thương mại (TM) NN và NHTM cổ phần do NN nắm cổ phần chi phối. Theo lộ trình đến hết quý I/2012, gần 100 TĐ, TCT Nhà nước phải có kế hoạch báo cáo Bộ Tài chính để tổng hợp và báo cáo với Chính phủ.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Vương Đình Huệ, việc cắt giảm tối thiểu từ 5 - 10% chi phí quản lý của các TĐ, TCT, DNNN là yêu cầu bắt buộc thực hiện Nghị quyết 01 của Chính phủ để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong năm 2012. Tuy nhiên, đây không phải là mục tiêu trước mắt mà là giải pháp căn cơ và lâu dài cho các TĐ, TCT, DNNN. Bởi lẽ, tiết kiệm chi phí sản xuất nói chung, chi phí tài chính nói riêng là yêu cầu và cách thức để nâng cao năng lực quản trị, sức cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của DN, nhất là trong bối cảnh lạm phát và chi phí vốn còn cao, ngày càng mở rộng toàn cầu hóa, hội nhập và cạnh tranh thị trường gay gắt. Vì vậy, việc đầu tiên để nâng cao năng lực, tái cơ cấu là cần giảm chi phí. Đây cũng là một trong những nội dung cơ bản của Đề án Tái cấu trúc DNNN.

Thực tế cho thấy, tình trạng lãng phí, thất thoát trong chi tiêu và đầu tư công ở khu vực kinh tế NN đã và đang diễn ra ngày càng nặng nề, bất chấp các quy luật kinh tế và quy định pháp lý chung, làm tăng gánh nợ, thiệt hại không nhỏ cho NN và gây bức xúc dư luận xã hội. Các TĐ, TCT và DNNN dù được ưu đãi và có quá nhiều lợi thế về vốn, đất đai, độc quyền về lĩnh vực kinh doanh, nhưng hiệu quả kinh doanh, tỷ lệ đóng góp vào ngân sách NN lại thấp hơn nhiều so với DN ngoài NN.

Đáng nói là, các “đầu tàu” này còn lợi dụng vốn NN đầu tư tràn lan ngoài ngành, lĩnh vực chính, làm suy yếu nội lực, gia tăng nợ xấu. Nguyên nhân chủ yếu là cơ chế chính sách kinh tế, quản lý của NN bất cập, thiếu đồng bộ, chặt chẽ, tạo ra nhiều kẽ hở trong quản lý tài chính vĩ mô và vi mô, cả từ phía NN cũng như từ phía DN. Vì vậy, dư địa để các DNNN cắt giảm chi phí trong quản lý hành chính và chi phí sản xuất kinh doanh trực tiếp còn rất lớn so với yêu cầu cắt giảm 5 - 10% trong năm nay.

Việc tiết giảm 5 - 10% sẽ tập trung chủ yếu vào các loại chi phí cho bộ máy ở khâu gián tiếp như chi vật tư văn phòng, điện nước, viễn thông, tiếp khách, đi lại, kể cả chi phí ngầm... Phải chú trọng nhiều đến chi phí sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, vì khâu này đang là nguyên nhân chính đẩy giá thành lên cao, làm giảm sức cạnh tranh của DN. Vì vậy, một trong những vấn đề then chốt, căn bản nhất của Đề án Tái cơ cấu DNNN, theo PGS.TS Hoàng Trần Hậu, Thường trực Ban Chỉ đạo Đề án Tái cơ cấu DNNN của Bộ Tài chính, là nâng cao năng lực, kỹ năng quản trị của công ty, đặc biệt là quản trị tài chính.

Chính phủ và các bộ chức năng cần lượng hóa các yêu cầu quản lý NN thành các chỉ tiêu định lượng tài chính bắt buộc và quy trách nhiệm cá nhân cụ thể, rõ ràng với các chế tài đủ mạnh. Về lâu dài, có thể đặt ra những định mức lợi nhuận, kèm theo là cơ chế giám sát chặt. Còn trước mắt, chúng ta yêu cầu giảm chi phí. Có thể trước đây DN chi nhiều, phát triển chiều rộng như chi đối ngoại... thì nay cần tập trung vào chiều sâu, đổi mới công nghệ. Việc áp khoán hàng năm theo chỉ tiêu định lượng tài chính cụ thể và phù hợp cho DN sẽ có tác dụng giảm chi phí quản lý, giá thành cũng như làm tăng niềm tin cho các cổ đông của các TĐ, TCT và đem lại lợi ích lâu dài cho DN.

Điều cần làm trong thời gian tới, theo PGS.TS Hoàng Trần Hậu là bổ sung quy định cụ thể những khoản nộp ngân sách NN bắt buộc từ các khoản tiết kiệm trong quản lý ngân sách NN nói riêng, cũng như thể chế hóa những tiêu chuẩn quản lý chất lượng trong quản lý NN nói chung. Điều nhất thiết là các TĐ, TCT và DNNN phải bảo đảm để các quy định và hoạt động tiết kiệm đó là thực chất, tránh hình thức, hoặc tiết kiệm chỗ này lại lãng phí chỗ khác, thậm chí giảm chất lượng sản phẩm và dịch vụ… Tái cơ cấu, giảm chi phí quản lý đem lại nhiều lợi ích chung nhưng cũng sẽ dụng chạm đến lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm mà lâu nay đã quá gắn bó cần phải kiên quyết loại bỏ. Cuối cùng, việc tái cơ cấu DNNN phải thực sự làm cho đồng vốn đầu tư của NN mang lại hiệu quả cao, DN lớn mạnh, cũng như nâng cao trách nhiệm với NN và xã hội.

Anh Thái