Hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện đang mở rộng không gian kết nối giữa vùng Tây Nguyên và duyên hải, tạo động lực thu hút đầu tư vào các khu công nghiệp, cụm công nghiệp của Đắk Lắk. Ảnh: TQ

Không gian công nghiệp rộng mở, dư địa phát triển lớn

Theo Quy hoạch tỉnh điều chỉnh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Đắk Lắk đang từng bước hình thành hệ thống không gian công nghiệp quy mô lớn với 3 khu kinh tế, trong đó nổi bật là Khu kinh tế Nam Phú Yên mở rộng khoảng 50.000 ha; đồng thời nghiên cứu hình thành Khu kinh tế chuyên biệt phía Tây và Khu kinh tế cửa khẩu Đắk Ruê.

Cùng với đó là hệ thống 31 KCN có tổng quy mô hơn 8.900 ha vào năm 2030 và trên 10.800 ha vào năm 2050; mạng lưới CCN rộng hơn 3.100 ha, phân bố tại nhiều địa phương, tạo điều kiện phát triển công nghiệp gắn với vùng nguyên liệu và đô thị.

Phát triển công nghiệp chế biến sâu gắn với vùng nguyên liệu là một trong những định hướng trọng tâm của Đắk Lắk trong giai đoạn tới. Ảnh: NG

Điểm khác biệt của Đắk Lắk là hội tụ đồng thời nhiều lợi thế hiếm có. Sau sáp nhập, tỉnh vừa có cửa ngõ kết nối biển thông qua Khu kinh tế Nam Phú Yên, cảng Bãi Gốc và hệ thống logistics ven biển; vừa sở hữu vùng nguyên liệu nông nghiệp lớn nhất Tây Nguyên với cà phê, sầu riêng, hồ tiêu, mắc ca, trái cây nhiệt đới, lâm sản và nguồn năng lượng tái tạo dồi dào. Đặc biệt, quỹ đất dành cho phát triển công nghiệp còn rất lớn, tạo điều kiện để quy hoạch khu công nghiệp sinh thái ngay từ đầu thay vì phải chuyển đổi từ mô hình cũ.

Đây được xem là nền tảng quan trọng để Đắk Lắk đón đầu xu hướng phát triển công nghiệp xanh.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy dư địa phát triển vẫn còn rất lớn. Hiện, toàn tỉnh có 16 KCN với tổng diện tích hơn 5.286 ha nhưng mới chỉ có 6 KCN hoạt động ổn định, các khu còn lại đang trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư hoặc kêu gọi đầu tư. Đối với CCN, dù quy hoạch 56 cụm nhưng mới có 21 CCN được thành lập, tỷ lệ lấp đầy bình quân khoảng 60,4%; nhiều nơi chưa đầu tư đồng bộ hệ thống xử lý nước thải tập trung và hạ tầng kỹ thuật thiết yếu.

Chính khoảng trống này lại mở ra cơ hội để Đắk Lắk xây dựng các KCN, CCN theo mô hình sinh thái ngay từ giai đoạn đầu, tạo lợi thế cạnh tranh khác biệt trong thu hút đầu tư.

Hướng tới hệ sinh thái công nghiệp xanh

Theo kinh nghiệm của Tập đoàn DEEP C, KCN sinh thái không chỉ đơn thuần là khu công nghiệp có nhiều cây xanh hay hệ thống xử lý nước thải, mà là một hệ sinh thái công nghiệp, nơi các doanh nghiệp cùng chia sẻ hạ tầng, năng lượng, tái sử dụng nước và chất thải, giảm phát thải carbon, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Tại nhiều KCN sinh thái trên thế giới, chi phí năng lượng giảm từ 15-30%, tỷ lệ tái sử dụng nước đạt trên 50%, đồng thời cắt giảm hàng trăm nghìn tấn CO₂ mỗi năm.

Đối với Đắk Lắk, mô hình này đặc biệt phù hợp với các ngành chế biến sâu nông sản, công nghiệp thực phẩm, công nghiệp hỗ trợ nông nghiệp, logistics lạnh, công nghiệp gỗ, năng lượng tái tạo và sản xuất vật liệu xây dựng xanh - cũng chính là những lĩnh vực tỉnh đang ưu tiên thu hút đầu tư.

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển công nghiệp xanh, tỉnh được đề xuất xây dựng Khu công nghiệp Phú Xuân và Khu công nghiệp Hòa Tâm trở thành các khu công nghiệp sinh thái kiểu mẫu ngay từ giai đoạn đầu tư hạ tầng. Các khu này sẽ được định hướng áp dụng đồng bộ hệ thống điện mặt trời áp mái, tái sử dụng nước thải, quản lý năng lượng thông minh, giám sát phát thải bằng công nghệ số và phát triển trung tâm logistics xanh.

Trong khi đó, Khu công nghiệp Hòa Phú - hiện đã đạt tỷ lệ lấp đầy trên 99% với 58 dự án đầu tư, trong đó có nhiều doanh nghiệp FDI - được xem là địa điểm thuận lợi để triển khai chương trình cộng sinh công nghiệp đầu tiên của khu vực Tây Nguyên.

Các khu công nghiệp của Đắk Lắk đang được định hướng áp dụng mô hình sinh thái với hạ tầng xanh, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải carbon. Ảnh: TN

Đối với các cụm công nghiệp, tỉnh định hướng phát triển theo mô hình "mỗi cụm công nghiệp - một chuỗi giá trị nông sản chủ lực". Các cụm công nghiệp như Krông Năng, Hòa Xuân 1, Hòa Xuân 2, Dray Bhăng, Bắc Ea H'leo, Ea Kpam, Krông Búk 2, Ea Ó, Cư Elang... sẽ gắn với chế biến sâu cà phê, sầu riêng, trái cây, lâm sản và nông nghiệp công nghệ cao.

Song song với đó, việc thành lập Quỹ hỗ trợ chuyển đổi xanh cho các khu, cụm công nghiệp cũng được xem là giải pháp quan trọng nhằm hỗ trợ đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung, kiểm kê phát thải khí nhà kính, chứng nhận khu công nghiệp sinh thái và tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn tín dụng xanh.

Ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), cho rằng trong bối cảnh thế giới chuyển dịch mạnh sang phát triển xanh, lợi thế cạnh tranh của một địa phương không còn nằm ở quỹ đất, chi phí lao động hay ưu đãi đầu tư, mà ở khả năng xây dựng hệ sinh thái công nghiệp xanh, thông minh và bền vững.

Theo ông, Đắk Lắk sau sáp nhập đang có cơ hội lịch sử để phát triển mô hình này nhờ sở hữu hệ thống giao thông kết nối thuận lợi giữa Tây Nguyên và duyên hải, tạo điều kiện hình thành mạng lưới logistics hiện đại.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là thu hút các nhà đầu tư chất lượng cao và nâng cao tỷ lệ lấp đầy các KCN, CCN. Khi cuộc cạnh tranh thu hút dòng vốn đầu tư ngày càng gay gắt và các tiêu chuẩn xuất khẩu ngày càng khắt khe, phát triển xanh không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc.

Ông Vũ Bá Phú cũng cho biết Bộ Công Thương đang hoàn thiện chiến lược phát triển các ngành công nghiệp trọng điểm như công nghiệp hóa chất, công nghiệp chế biến thực phẩm giai đoạn 2035-2045. Vì vậy, trong quá trình triển khai quy hoạch, Đắk Lắk cần bám sát các định hướng chiến lược của Trung ương để xây dựng hệ thống KCN, CCN và khu kinh tế phù hợp, tạo sức hút đối với các nhà đầu tư có công nghệ cao và thân thiện môi trường.

Quy hoạch mới đã mở ra cho Đắk Lắk một không gian phát triển công nghiệp hiếm có, trải dài từ biển Đông đến trung tâm Tây Nguyên. Nhưng lợi thế quy hoạch chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh xanh. Nếu lựa chọn đúng hướng đi ngay từ hôm nay, Đắk Lắk không chỉ trở thành trung tâm công nghiệp chế biến sâu của Tây Nguyên mà còn có thể trở thành địa phương tiên phong của cả nước trong phát triển khu công nghiệp sinh thái gắn với kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo và chuỗi giá trị nông nghiệp xanh, tạo nền tảng tăng trưởng bền vững cho nhiều thập niên tới.