Trụ sở UBND Quận 4 (cũ), sau sáp nhập được tiếp nhận để tiếp tục sử dụng làm trụ sở UBND phường Xóm Chiếu. Ảnh: Thu Huyền

Vướng mắc trong xử lý nhà, đất

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, TPHCM phát sinh khối lượng lớn cơ sở nhà, đất cần được rà soát, bố trí và xử lý. Theo Sở Tài chính TPHCM, đơn vị đã tham mưu UBND TP triển khai kế hoạch tổng thể về sắp xếp, bố trí và xử lý tài sản công thuộc phạm vi quản lý, đồng thời phối hợp với các cơ quan, đơn vị thường xuyên rà soát những cơ sở nhà, đất đang để trống, sử dụng kém hiệu quả hoặc sử dụng không đúng mục đích để đề xuất phương án xử lý.

Đối với những cơ sở không còn nhu cầu sử dụng, UBND TPHCM đã thực hiện thu hồi và giao các đơn vị có chức năng tiếp nhận, quản lý, khai thác theo quy định.

Theo đó, TP đã giao Trung tâm Quản lý nhà và Giám định xây dựng tiếp nhận 151 cơ sở nhà, đất; đồng thời giao Trung tâm Phát triển quỹ đất tiếp nhận 13 khu đất để quản lý và xây dựng phương án khai thác.

Bên cạnh quỹ nhà, đất thuộc địa phương quản lý, các bộ, ngành Trung ương cũng đã chuyển giao nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư về cho TPHCM quản lý sau sắp xếp tổ chức bộ máy. Tổng cộng có 95 cơ sở nhà, đất được chuyển giao, trong đó Sở Tài chính đã tổ chức tiếp nhận, bàn giao và đề xuất phương án xử lý 67 địa chỉ.

Đối với các cơ sở còn lại, Sở Tài chính đang lấy ý kiến UBND các phường, xã và các đơn vị có nhu cầu sử dụng. Trường hợp đáp ứng tiêu chuẩn, định mức theo quy định, đơn vị sẽ tham mưu UBND TP giao tài sản cho địa phương hoặc đơn vị sử dụng. Những tài sản không có nhu cầu sẽ được giao các đơn vị chuyên trách quản lý để khai thác, sử dụng hiệu quả.

Tuy nhiên, theo đánh giá của Sở Tài chính TPHCM, quá trình triển khai vẫn gặp không ít khó khăn. Trong đó, một số cơ sở nhà, đất dù đã có quyết định thu hồi hoặc chuyển giao nhưng chưa thể hoàn tất việc bàn giao, tiếp nhận do phát sinh các vấn đề liên quan đến hồ sơ pháp lý, xác định ranh giới sử dụng đất, tình trạng lấn chiếm hoặc do đơn vị đang quản lý tiếp tục đề nghị giữ lại phục vụ hoạt động chuyên môn sau khi thành lập thêm các ban quản lý dự án, trung tâm cung ứng dịch vụ tại cấp xã.

Cùng với đó, việc bố trí trụ sở làm việc cho các đơn vị hành chính cấp xã mới sau sắp xếp cũng chưa thật sự đồng bộ. Nhiều địa phương phải tiếp nhận thêm chức năng, nhiệm vụ cùng số lượng cán bộ, công chức từ cấp huyện chuyển xuống nên gặp khó khăn trong việc bảo đảm tiêu chuẩn, định mức diện tích làm việc theo quy định.

Đẩy nhanh khai thác tài sản công

Không chỉ gặp khó trong công tác bàn giao, TPHCM còn đối mặt với nhiều thách thức khi chuyển đổi công năng các cơ sở nhà, đất dôi dư.

Theo Sở Tài chính, chủ trương của TP là ưu tiên chuyển đổi các trụ sở dôi dư thành cơ sở giáo dục, y tế, văn hóa, công trình công cộng nhằm phục vụ nhu cầu của người dân. Thực tế đã có một số trụ sở sau sáp nhập như UBND Quận 12 (cũ) và UBND quận Tân Phú (cũ) được chuyển đổi thành trường học.

Đối với những cơ sở không phù hợp để phục vụ các mục đích công cộng, TP sẽ giao các tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà tiếp nhận, khai thác theo quy định nhằm tạo nguồn thu cho ngân sách.

Tuy nhiên, việc chuyển đổi công năng tại nhiều địa phương vẫn gặp nhiều trở ngại. Các cơ sở nhà, đất muốn chuyển sang phục vụ giáo dục, y tế hay văn hóa phải đáp ứng yêu cầu về quy hoạch, tiêu chuẩn chuyên ngành, điều kiện cơ sở vật chất cũng như phù hợp với nhu cầu thực tế của từng địa phương. Đây là những yếu tố khiến quá trình xử lý chưa thể triển khai đồng loạt.

Theo Sở Tài chính, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc khối lượng nhà, đất cần rà soát trên địa bàn TP rất lớn, trong khi nhiều cơ sở có nguồn gốc lịch sử phức tạp, hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ hoặc chưa hoàn chỉnh.

Ngày 24/6/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 31 quy định các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và sắp xếp đơn vị hành chính.

Nghị quyết mới này đã trao thêm thẩm quyền cho chính quyền địa phương, đồng thời đơn giản hóa nhiều thủ tục hành chính, tạo cơ sở pháp lý thuận lợi hơn để đưa tài sản công dôi dư vào khai thác, sử dụng hiệu quả.

Về lộ trình thời gian tới, Sở Tài chính cho biết sẽ tiếp tục đẩy nhanh việc hoàn thiện phương án xử lý toàn bộ các cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy, trình UBND TPHCM xem xét trước ngày 30/6. Đồng thời, các hồ sơ pháp lý liên quan sẽ được hoàn thiện trước ngày 31/12/2026.