Nhiều D.A chưa thành hiện thực

Trong số những D.A sản xuất MCN đã và đang triển khai bị chậm trễ, kém hiệu quả phải kể đến D.A khu kinh tế MCN và xuất khẩu Quán Thẻ (tỉnh Ninh Thuận) có quy mô lớn nhất nước, được triển khai từ năm 2000, do Tổng Cty Muối Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) làm chủ đầu tư. D.A có tổng diện tích 2.500ha, công suất 300.000 tấn MCN/năm, 20.000 tấn thạch cao, gần 20.000 tấn nước ót. Đến tháng 2/2008, D.A được giao lại cho Cty TNHH Đầu tư Phát triển sản xuất Hạ Long (BIM Group) làm chủ đầu tư. Tháng 7/2008, Thủ tướng Chính phủ đồng ý tăng quy mô diện tích D.A từ 2.500ha lên 3.300ha.

 Đây là D.A mang tầm vóc lớn cả về kinh tế và xã hội, không chỉ cung ứng một sản lượng MCN rất lớn cho cả nước và xuất khẩu, mà còn tạo ra hàng ngàn việc làm cho lao động địa phương.

Tuy nhiên, đến nay, diện tích đưa vào sử dụng mới chỉ một phần rất nhỏ (khoảng 200ha). Sản lượng muối làm ra không đáng kể và chỉ giải quyết được việc làm cho hơn 200 lao động địa phương. Hàng ngàn ha còn lại vốn trước đây là đất trồng bông, mang lại thu nhập đời sống khá ổn định cho người dân, nay đang bị nhiễm mặn, sa mạc hóa cùng hàng nghìn người dân đi không được, ở không xong.

 Một chuyên gia D.A MCN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cho biết, Quán Thẻ có đặc điểm khí hậu 9 tháng nắng nóng kéo dài mỗi năm, có đến 4 tháng nhiệt độ 38 - 400C nên việc quy hoạch thành cánh đồng muối là một chủ trương đúng đắn. Năm 1999, khi D.A muối Quán Thẻ được đệ trình, Chính phủ đã phê duyệt ngay. Hàng trăm tỷ đồng được rót về để triển khai D.A. Trong quá trình xây dựng khu sản xuất MCN Quán Thẻ, Tổng Cty Muối Việt Nam đã xây dựng khu tái định cư phía Tây thôn Quán Thẻ 2 để di dời gần 200 hộ dân trong thôn. Tuy D.A có hơn 10 năm nay, nhưng hiện chỉ có khoảng một nửa số hộ vào khu tái định cư dựng nhà. Số còn lại chưa chịu vào vì các hạng mục điện, đường, trường, trạm… vẫn còn trên giấy.

Đây cũng là một trong những lý do chính khiến cho nhiều D.A MCN khác, nhất là ở các tỉnh miền Trung, rất có điều kiện để sản xuất muối lớn tập trung khó thành hiện thực. Việc chậm đưa vào khai thác triệt để những D.A này đang là trở ngại lớn cho việc bảo đảm đủ nguồn cung muối chất lượng cho tiêu dùng và nguyên liệu cho sản xuất công nghiệp trong nước và xuất khẩu.

Thừa nhưng vẫn phải nhập khẩu

 Mới đây, Bộ Công thương và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã thống nhất hạn ngạch thuế quan nhập khẩu MCN năm 2012 là 102.000 tấn để sử dụng làm nguyên liệu sản xuất trong lĩnh vực y tế và hóa chất.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cho biết, đây là hạn ngạch thuế quan nhập khẩu muối trước mắt trong 191.000 tấn muối sẽ phải nhập trong năm 2012, theo đúng cam kết với Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Theo giải thích của 2 Bộ, dù cân đối nguồn cung trong nước cho cả tiêu dùng và nguyên liệu sản xuất công nghiêp trong nước vẫn có dư nhưng vẫn phải nhập. Cụ thể, sản xuất muối cả năm có thể đạt 1 triệu tấn, cộng với 170.000 tấn dự trữ gối đầu vụ và nhập khẩu, nguồn sẽ đạt khoảng 1,52 triệu tấn. Trong đó, tổng nhu cầu tiêu thụ muối năm nay khoảng 1,45 triệu tấn. Cân đối tổng thể, sẽ thừa khoảng 70 nghìn tấn muối các loại. Đối với MCN, năm 2012, sản lượng sản xuất trong nước ước khoảng 280.000 - 300.000 tấn. Nhu cầu của các DN hóa chất, y tế khoảng 222.000 tấn. Như vậy, lượng MCN trong nước bảo đảm phục vụ cho nhu cầu. Tuy nhiên, với điều kiện sản xuất thuận lợi, thời tiết diễn biến bình thường. Còn nếu gặp thời tiết xấu, mưa, bão nhiều kế hoạch sẽ đổ vỡ vì công nghệ sản xuất muối chủ yếu là thủ công, phụ thuộc vào thời tiết.

 Mặt khác, dù có đủ nguồn cung MCN, nhưng do sản xuất manh mún, phân tán, chất lượng muối nhiều nơi chưa thật đạt yêu cầu, cùng với việc tổ chức cung ứng, thu mua phân phối lại chưa tốt, nên hàng năm phải có kế hoach nhập muối để “ăn chắc” và dự phòng.

Đại diện một số doanh nghiệp (DN) cho biết, nếu không cấp hạn ngạch, DN vẫn phải nhập ngoài hạn ngạch, dù thuế suất lên đến gần 60%, cao gấp 4 lần so với thuế trong hạn ngạch. Như năm 2011, mặc dù thuế nhập khẩu cao nhưng các DN sản xuất sút clo vẫn phải nhập 250.000 tấn muối. Việc giá muối cao làm tăng giá thành và giảm sức cạnh tranh của sản phẩm, giảm lợi nhuận, ảnh hưởng xấu đến phát triển sản xuất sút clo và sô đa.

Lãnh đạo Cty Một thành viên Hóa chất cơ bản miền Nam chia sẻ: Thực tế các DN sản xuất hóa chất trong nước không ai thích nhập khẩu muối. Bởi vì, sử dụng muối trong nước có lợi hơn, do chủ động được nguồn, không sợ rủi ro tỷ giá ngoại tệ, cạnh tranh được giá thành sản phẩm. Thế nhưng, để mua được MCN trong nước cũng không dễ và gặp không ít trở ngại. Nhiều DN đến vụ sản xuất, rất cần MCN phải nhiều lần đăng thông báo mời thầu nhưng không thấy Cty muối nào tham gia dự thầu, do nguồn cung của các Cty này có hạn. Để có nguyên liệu sản xuất, các DN phải mua gom nhặt thông qua các Cty thương mại. Đó là chưa kể, muối trong nước chưa đạt chuẩn, phải xử lý tạp chất nên tốn kém thêm chi phí là không nhỏ (có Cty thiệt tới cả chục tỷ đồng).

Theo tính toán của các DN sử dụng muối sản xuất sút clo, 1 tấn muối nhập về trong hạn ngạch xấp xỉ 2 triệu đồng. Để sản xuất 1 tấn sút cần khoảng 1,7 tấn muối, chỉ tương đương với 3,4 triệu đồng, trong khi 1 tấn sút clo nhập khẩu xấp xỉ 13 triệu đồng. Tính ra, mỗi năm nước ta phải nhập tới 70.000 tấn sút clo sẽ không chỉ thiệt hại lớn cho các DN mà còn tốn kém ngoại tệ, bất lợi cho việc kiềm chế nhập siêu, lạm phát. Vì thế, nhập muối để sản xuất hóa chất có lợi hơn nhập sút.

Như vậy, lời giải cho bài toán hạn chế nhập khẩu, tiến tới xuất khẩu muối mà Chính phủ đã đưa ra từ hơn 10 năm qua là phải đẩy mạnh sản xuất MCN trong nước. Vì vậy, thay dần cho việc ngồi bàn kế hoạch nhập khẩu, các bộ, ngành liên quan cần sát cánh với các địa phương, DN để gỡ khó cho sản xuất từ cơ sở, đẩy nhanh tiến độ xây dựng cơ sở sản xuất muối chất lượng cao; mở rộng thu hút đầu tư từ các DN nước ngoài để ưu tiên cho sản xuất muối tập trung. Đồng thời, phải có chính sách với người làm muối, bảo đảm cho diêm dân có lãi khi đầu tư công nghệ để nâng cấp muối.

Minh Phong