(Thanh tra) - Dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Khiếu nại đang được xây dựng theo hướng chuẩn hóa quy trình, siết chặt trách nhiệm, bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và hiệu quả trong giải quyết khiếu nại.
Nghị định số 124/2020/NĐ-CP ngày 19/10/2020 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Khiếu nại 2011 (Nghị định 124) đã góp phần hoàn thiện khung pháp lý cho công tác giải quyết khiếu nại hành chính trong bối cảnh thực hiện Luật này.
Nghị định 124 tập trung vào các nhóm nội dung chính như: quy định về trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại; cơ chế đối thoại; đại diện thực hiện việc khiếu nại, ủy quyền khiếu nại; trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc phối hợp xử lý trường hợp khiếu nại về một nội dung; việc giải quyết khiếu nại trong đơn vị sự nghiệp công lập; việc thi hành quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật, cũng như việc xử lý vi phạm pháp luật trong quá trình giải quyết khiếu nại.
Thông qua việc cụ thể hóa một số quy định của Luật Khiếu nại 2011, Nghị định 124 đã góp phần chuẩn hóa quy trình giải quyết khiếu nại, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho các cơ quan có thẩm quyền trong tổ chức thực hiện. Đồng thời, nhiều nội dung mang tính tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn đã được bổ sung, như hướng dẫn cụ thể về mẫu đơn khiếu nại, quy trình giải quyết khiếu nại, cơ chế xử lý trong trường hợp quá thời hạn giải quyết khiếu nại lần đầu, hay quy định chi tiết về ủy quyền khiếu nại.
Sau hơn 5 năm thi hành, Nghị định 124 đã góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, đồng thời bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người khiếu nại.
Ngày 10/12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo (Luật số 136/2025/QH15), có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026.
Theo đó, Luật Khiếu nại 2025 (Văn bản hợp nhất số 120/VBHN-VPQH ngày 27/8/2025) với nhiều quy định mới được sửa đổi, bổ sung theo hướng rõ ràng, đồng bộ và phù hợp với yêu cầu thực tiễn cũng như mô hình tổ chức chính quyền địa phương hiện nay.
Những sửa đổi này không chỉ tác động đến phạm vi quyền, nghĩa vụ của người khiếu nại, mà còn liên quan trực tiếp đến thẩm quyền, trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại của các cơ quan hành chính Nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả.
Chính vì vậy, việc xây dựng một nghị định mới để quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Khiếu nại 2025 là yêu cầu tất yếu, nhằm cụ thể hóa đầy đủ các quy định của Luật, tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc tổ chức thực hiện khi Luật có hiệu lực. Đồng thời, bảo đảm các quy định sớm đi vào cuộc sống một cách đồng bộ, hiệu quả.
Theo TS. Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ, dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Khiếu nại được định hướng xây dựng với trọng tâm là chuẩn hóa quy trình giải quyết khiếu nại, nâng cao trách nhiệm và tính minh bạch với 3 điểm mới lớn là hoàn thiện quy trình giải quyết (bổ sung quy định tạm đình chỉ, đình chỉ trong trường hợp bất khả kháng, hoàn thiện quy định đối thoại), điều chỉnh thẩm quyền theo mô hình hai cấp (lược bỏ nội dung cấp huyện, hoàn thiện nội dung cấp tỉnh và cấp xã) và tăng cường chế tài xử lý vi phạm.
Trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành Nghị định số 124 và bám sát các quy định mới của Luật Khiếu nại 2025, cơ quan soạn thảo đang nghiên cứu, đề xuất một số nội dung sửa đổi, bổ sung nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ chế giải quyết khiếu nại. Các nội dung này hiện đang trong quá trình lấy ý kiến, hoàn thiện và có thể tiếp tục được điều chỉnh để bảo đảm tính khả thi, phù hợp thực tiễn.
Một trong những nội dung được xem xét là bổ sung quy định về tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết khiếu nại, trên cơ sở làm rõ các trường hợp “sự kiện bất khả kháng” hoặc “trở ngại khách quan” có thể ảnh hưởng đến quá trình giải quyết. Đồng thời, dự thảo cũng dự kiến quy định cụ thể hơn về trình tự ban hành, gửi và tổ chức thực hiện các quyết định tạm đình chỉ, đình chỉ, nhằm tăng cường tính minh bạch và thống nhất trong áp dụng.
Bên cạnh đó, cơ chế đối thoại trong giải quyết khiếu nại cũng là nội dung được nghiên cứu hoàn thiện theo hướng rõ ràng hơn về trách nhiệm tham gia của các bên liên quan, cũng như cách thức xử lý trong trường hợp người khiếu nại không tham gia đối thoại theo thông báo của người chủ trì đối thoại.
Đối với nội dung ủy quyền khiếu nại, dự thảo bước đầu định hướng làm rõ hơn yêu cầu về hình thức, giá trị pháp lý của văn bản ủy quyền, cũng như phạm vi và số lượng người được ủy quyền, qua đó hạn chế những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.
Song song với đó, các quy định về xử lý kỷ luật trong giải quyết khiếu nại cũng được định hướng hoàn thiện theo hướng cụ thể, rõ ràng hơn, gắn với trách nhiệm cá nhân của người có thẩm quyền, người được giao nhiệm vụ xác minh. Đồng thời bổ sung quy định về xử lý kỷ luật đối với người can thiệp trái pháp luật vào việc giải quyết khiếu nại. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao kỷ luật, kỷ cương hành chính và phòng ngừa sai phạm, phù hợp với các hình thức kỷ luật cán bộ, công chức được quy định trong Luật Cán bộ, công chức (sửa đổi năm 2025).
Ngoài ra, dự thảo cũng nghiên cứu điều chỉnh thẩm quyền giải quyết khiếu nại phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; bổ sung, hoàn thiện cơ chế kiểm tra, xem xét lại các quyết định giải quyết khiếu nại có dấu hiệu vi phạm pháp luật, góp phần tăng cường kiểm soát quyền lực và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.
Dự thảo nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Khiếu nại hiện đang được cơ quan soạn thảo nghiên cứu, hoàn thiện theo hướng thận trọng, khoa học, bảo đảm phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
