(Thanh tra) - Kết quả thanh tra của Thanh tra Chính phủ cho thấy nhiều địa phương có liên quan, nhất là thành phố Hà Nội, tỉnh Bắc Ninh (nay là thành phố Bắc Ninh), tỉnh Phú Thọ, tỉnh Lạng Sơn… đã nỗ lực cung cấp nguồn vật liệu xây dựng cho dự án theo đúng tinh thần kết luận, chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
Thực hiện kết luận của Thủ tướng Chính phủ (tại Thông báo số 343/TB-VPCP ngày 01/7/2026 của Văn phòng Chính phủ), Thanh tra Chính phủ đã ban hành Kế hoạch số 2105/KH-TTCP ngày 02/7/2026 thanh tra chuyên đề về công tác quản lý, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại một số địa phương.
Ngày 03/7/2026, Tổng Thanh tra Chính phủ ban hành Quyết định số 674/QĐ-TTCP thanh tra tại thành phố Hà Nội, tỉnh Bắc Ninh, tỉnh Hưng Yên theo chuyên đề nêu trên và ngày 25/9/2026 ban hành Kết luận thanh tra số 682/KL-TTCP về thanh tra chuyên đề công tác quản lý, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại thành phố Hà Nội, tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Hưng Yên (liên quan đến việc cung cấp nguồn vật liệu xây dựng cho dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 4 – Vùng Thủ đô Hà Nội).
Kết quả thanh tra cho thấy nhiều địa phương có liên quan, nhất là thành phố Hà Nội, tỉnh Bắc Ninh (nay là thành phố Bắc Ninh), tỉnh Phú Thọ, tỉnh Lạng Sơn… đã nỗ lực cung cấp nguồn vật liệu xây dựng cho dự án theo đúng tinh thần kết luận, chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
Dự án đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô Hà Nội (sau đây gọi tắt là dự án đường Vành đai 4) được Quốc hội khóa XV quyết định chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 56/2022/QH15 ngày 16/6/2022 với tổng chiều dài tuyến khoảng 112,8 km. Đoạn thuộc thành phố Hà Nội khoảng 58,2 km; đoạn thuộc tỉnh Hưng Yên khoảng 19,3 km; đoạn thuộc tỉnh Bắc Ninh (nay là thành phố Bắc Ninh) khoảng 35,3 km. Tổng mức đầu tư được phê duyệt khoảng 85.563 tỷ đồng (Ngân sách trung ương 27.852 tỷ đồng, ngân sách địa phương 28.185 tỷ đồng, vốn nhà đầu tư huy động 29.526 tỷ đồng).
Dự án đường Vành đai 4 gồm 07 dự án thành phần, trong đó có 03 dự án thành phần về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; 03 dự án thành phần đầu tư xây dựng đường song hành trên địa bàn 3 tỉnh, thành phố và Dự án đầu tư xây dựng đường cao tốc đi qua 03 tỉnh, thành phố (Dự án thành phần 3).
Theo Nghị quyết số 56/2022/QH15, dự án đường Vành đai 4 được chuẩn bị đầu tư, thực hiện từ năm 2022, cơ bản hoàn thành năm 2026 và đưa vào khai thác từ năm 2027; UBND thành phố Hà Nội là đầu mối tổ chức thực hiện dự án, bảo đảm tính tổng thể toàn dự án.
Kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ đã xác định, UBND thành phố Hà Nội, UBND tỉnh Bắc Ninh, Hưng Yên đều đã xây dựng, phê duyệt quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản; trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch khoáng sản tích hợp trong quy hoạch chung của địa phương thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, khoanh định khu vực cấm, khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản; chủ động rà soát, bổ sung quy hoạch để quản lý, khai thác các nguồn khoáng sản phù hợp, trong đó có việc áp dụng cơ chế đặc thù cấp phép khai thác một số mỏ để phục vụ nhu cầu VLXD của dự án đường Vành đai 4 (TP Hà Nội, Bắc Ninh).
Các dự án thành phần đầu tư xây dựng các tuyến đường song hành trên địa bàn thành phố Hà Nội, Hưng Yên đã cơ bản hoàn thành và nguồn VLXD là cát, đá, đất san lấp đã được huy động đủ. Dự án thành phần Xây dựng đường song hành (đường đô thị) địa phận tỉnh Bắc Ninh có gặp khó khăn về nguồn vật liệu đá (306.000 m3).
Ngày 30/6/2026, UBND tỉnh Bắc Ninh có văn bản đề nghị UBND tỉnh Lạng Sơn hỗ trợ nâng công suất khai thác một số mỏ đá giáp với tỉnh Bắc Ninh, thuận tiện cung cấp cho tuyến đường. Trên cơ sở kết quả làm việc của Đoàn thanh tra với UBND tỉnh Lạng Sơn, ngày 17/7/2026, UBND tỉnh Lạng Sơn đã có văn bản chỉ đạo các sở, ngành liên quan triển khai các thủ tục cần thiết để giải quyết đề nghị của UBND tỉnh Bắc Ninh nêu trên; thống nhất việc nâng công suất 02 mỏ đá (mỏ Lân Đa, mỏ Lân Khuyến) để bảo đảm đủ VLXD cung cấp cho dự án thành phần tại tỉnh Bắc Ninh. Các cơ quan, tổ chức, đơn vị liên quan hiện đang tiến hành các thủ tục để nâng công suất các mỏ nêu trên theo quy định.
Dự án thành phần 3 đầu tư xây dựng đường cao tốc đi qua 3 tỉnh, thành phố có nhu cầu cao về VLXD (đá xây dựng các loại: 4,001 triệu m3, đất đắp nền K95, K98: 6,723 triệu m3, cát 3,897 triệu m3). Giai đoạn từ khi khởi công (ngày 06/9/2025) đến hết thời kỳ thanh tra (ngày 30/6/2026), Doanh nghiệp dự án, nhà thầu đã mua vật liệu từ các mỏ thương mại đáp ứng đủ VLXD (đất, đá, cát) cho việc thực hiện theo tiến độ dự án. Giai đoạn từ ngày 01/7/2026 đến khi hoàn thành dự án (cuối năm 2027) có nhiều gói thầu đang thực hiện và sắp khởi công; khối lượng VLXD còn lại cần huy động để hoàn thành Dự án gồm: đá các loại: 3,6 triệu m³, đất đắp: 6,26 triệu m³; cát các loại: 3,32 triệu m³.
Ban quản lý dự án, Chủ đầu tư và các nhà thầu xây dựng đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo đảm huy động đủ nguồn vật liệu để thực hiện dự án; đã đề nghị UBND tỉnh Bắc Ninh cấp 02 mỏ đất; đề nghị UBND tỉnh Phú Thọ cấp 01 mỏ đá, nâng công suất khai thác 01 mỏ đá; đề nghị UBND thành phố Hà Nội cấp 01 mỏ cát. Đoàn thanh tra đã làm việc với UBND các tỉnh, thành phố nêu trên. Các tỉnh, thành phố đều tạo điều kiện tháo gỡ vướng mắc, khó khăn về VLXD cho Dự án: UBND thành phố Hà Nội chấp thuận cho phép nhà thầu khảo sát, làm thủ tục để được cấp 01 mỏ cát theo cơ chế đặc thù (mỏ Phú Mỹ). UBND tỉnh Bắc Ninh đã chấp thuận, cấp giấy phép khai thác 01 mỏ đất (mỏ Vua Bà), đang hoàn tất thủ tục để cấp giấy phép khai thác 01 mỏ đất (mỏ Tân An); đồng thuận chỉ đạo giải quyết việc điều chỉnh giờ cấm xe tải phù hợp để tăng thời gian vận chuyển VLXD cấp cho dự án (mỏ Trúc Tay). UBND tỉnh Phú Thọ thống nhất chủ trương, cơ sở pháp lý để nhà thầu xây dựng đường cao tốc thực hiện thủ tục cấp 01 mỏ đá (mỏ Xóm Rụt), nâng công suất 01 mỏ đá (mỏ Om Làng), đồng thời chỉ đạo các cơ quan chức năng xem xét, giải quyết các thủ tục về nguồn VLXD cho dự án theo cơ chế "Luồng xanh“, cắt giảm ít nhất 50% thời gian giải quyết thủ tục hành chính để tạo thuận lợi cho Dự án (Văn bản số 13091/UBND-NN1 ngày 10/7/2026 của UBND tỉnh Phú Thọ).
Kết luận thanh tra cũng nêu rõ, UBND tỉnh Bắc Ninh có vướng mắc trong việc thực hiện thủ tục về đất đai đối với một số mỏ VLXD trên địa bàn và có Văn bản số 7132/UBND-KTN ngày 06/7/2026 đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn giải quyết. Đoàn thanh tra đã làm việc với Bộ Nông nghiệp và Môi trường và ngày 22/7/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có Văn bản số 8202/BNNMT-QLĐĐ hướng dẫn đối với vướng mắc của UBND tỉnh Bắc Ninh.
Đến nay, nhu cầu VLXD là cát, đá, đất sử dụng cho các dự án thành phần đầu tư xây dựng đường song hành thuộc địa bàn từng tỉnh, thành phố đã cơ bản được bảo đảm nhờ sự chủ động của các cơ quan quản lý dự án, nhà đầu tư, nhà thầu và sự hỗ trợ, tạo điều kiện của các địa phương có dự án đi qua và một số địa phương lân cận (Hà Nội, Bắc Ninh, Phú Thọ, Lạng Sơn…).
Qua thanh tra, một số khó khăn, vướng mắc cụ thể về nguồn VLXD của chủ đầu tư, nhà thầu xây dựng đường cao tốc đều đã được UBND các tỉnh, thành phố có dự án đi qua và một số tỉnh lân cận quan tâm, tạo điều kiện để tháo gỡ. Hiện chủ đầu tư, nhà thầu xây dựng đang tiếp tục thực hiện các thủ tục theo quy định để được cấp mỏ, nâng công suất mỏ theo như nội dung đề xuất để phục vụ dự án.
Bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, Kết luận thanh tra cũng đã chỉ rõ một số tồn tại, hạn chế như: Năm 2018, căn cứ Luật Khoáng sản năm 2010, UBND thành phố Hà Nội đã chủ trì cùng với UBND tỉnh Bắc Giang, Hưng Yên (trước sáp nhập) xây dựng, ban hành quy chế phối hợp trong công tác quản lý nhà nước về khoáng sản. Sau khi Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 có hiệu lực thi hành, các địa phương đã được sắp xếp, sáp nhập nhưng Sở Nông nghiệp và Môi trường của các tỉnh, thành phố (là các cơ quan đầu mối phối hợp) chưa kịp thời báo cáo UBND các tỉnh, thành phố để ban hành Quy chế phối hợp theo quy định của Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 và tình hình thực tế của địa phương. Hiện tại, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hà Nội đang rà soát để tham mưu ban hành các quy chế phối hợp với các địa phương theo quy định của Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024.
UBND tỉnh Bắc Ninh cấp giấy phép đặc thù khai thác mỏ đất Vườn Tùng để cung cấp cho dự án đường Vành đai 4. Sau đó, mỏ Vườn Tùng phải dừng hoạt động do chất lượng vật liệu không đáp ứng yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật của Dự án nhưng kể từ khi được cấp phép đến nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh chưa thực hiện kiểm tra đối với mỏ Vườn Tùng và cũng chưa tham mưu biện pháp giải quyết đối với mỏ Vườn Tùng theo đúng chức năng quản lý nhà nước đã được UBND tỉnh Bắc Ninh giao. Đến nay Sở Nông nghiệp và Môi trường đã có báo cáo hướng khắc phục sẽ tham mưu cho Chủ tịch UBND tỉnh xem xét để cung cấp nguồn vật liệu của mỏ Vườn Tùng cho những dự án quy định tại khoản 1a Điều 55 Luật Địa chất và Khoáng sản số 54/2024/QH15 (được sửa đổi bổ sung tại Luật số 147/2025/QH15) mà có nhu cầu đất san lấp phù hợp.
Kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ cũng xác định, việc chấp hành nội dung giấy phép khai thác tại mỏ đất Vườn Tùng còn có tồn tại, hạn chế. Cụ thể, tại Giấy phép khai thác khoáng sản số 435/QĐ-UBND ngày 13/02/2026 của UBND tỉnh Bắc Ninh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh tính toán, phê duyệt tiền cấp quyền khai thác khoáng sản đối với mỏ đất Vườn Tùng theo quy định nhưng ngày 24/7/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường mới ban hành Quyết định số 1464/QĐ-SNNMT phê duyệt tiền cấp quyền khai thác khoáng sản của mỏ là chậm thời hạn theo quy định và yêu cầu tại Giấy phép số 435/QĐ-UBND ngày 13/02/2026 của UBND tỉnh Bắc Ninh (chậm 132 ngày).
Trên cơ sở kết luận thanh tra, Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Công Thương chủ trì nghiên cứu cơ chế điều chuyển khối lượng vật liệu mà dự án được chỉ định theo cơ chế đặc thù không còn nhu cầu để cung cấp cho các dự án khác có nhu cầu, bảo đảm sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên, khoáng sản và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật.
Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị UBND thành phố Hà Nội, UBND tỉnh Bắc Ninh (nay là thành phố Bắc Ninh), UBND tỉnh Hưng Yên thực hiện nghiêm, đầy đủ, kịp thời ý kiến chỉ đạo của Lãnh đạo Chính phủ tại Văn bản số 3766/VPCP-V.I ngày 15/8/2026 của Văn phòng Chính phủ về việc thực hiện các kiến nghị của Thanh tra Chính phủ tại Báo cáo số 524/BC-TTCP ngày 30/7/2026; bảo đảm nguồn vật liệu phục vụ thi công các dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về khoáng sản, không để xảy ra hành vi lợi dụng, trục lợi chính sách.
Căn cứ những tồn tại, hạn chế nêu tại Kết luận thanh tra, chỉ đạo tiếp tục rà soát, thanh tra, kiểm tra, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân có liên quan để xử lý nghiêm các sai phạm, vi phạm theo thẩm quyền và quy định của pháp luật.
Chỉ đạo rà soát, tăng cường công tác quản lý trữ lượng, quy hoạch khoáng sản làm VLXD trên địa bàn; chủ động cắt giảm thời gian giải quyết các thủ tục hành chính có liên quan đến việc cung cấp VLXD cho các dự án trọng điểm quốc gia theo cơ chế đặc thù (thực hiện cơ chế “Luồng xanh”) để tạo thuận lợi hơn nữa cho các dự án.
Thanh tra Chính phủ cũng đề nghị, trong phạm vi quản lý, UBND thành phố Hà Nội, UBND tỉnh Bắc Ninh (nay là thành phố Bắc Ninh) kịp thời xem xét, giải quyết các thủ tục để cấp phép khai thác các mỏ VLXD cung cấp cho dự án đường Vành đai 4 theo quy định; phối hợp chặt chẽ, thường xuyên với các địa phương khác có liên quan để bảo đảm nguồn cung VLXD và tiến độ thực hiện dự án.
Đồng thời, báo cáo kết quả thực hiện Kết luận thanh tra gửi Thanh tra Chính phủ trước ngày 15/12/2026 để theo dõi, đôn đốc, tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ./.
