Thanh tra Chính phủ công bố quyết định thanh tra chuyên đề công tác quản lý, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại TPHCM, tỉnh Tây Ninh và tỉnh Đồng Tháp vào chiều ngày 6/7/2026. Ảnh: BTT

Đây là những nội dung được nêu tại Thông báo Kết luận thanh tra số 3490/TB-TTCP ngày 25/9/2026 của Thanh tra Chính phủ về công tác quản lý, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại 3 địa phương và việc cung cấp vật liệu xây dựng cho một số dự án đường bộ cao tốc.

Mỏ đá Thường Tân III khai thác vượt công suất

Theo Kết luận thanh tra, mỏ đá Thường Tân III được UBND tỉnh Bình Dương cấp Giấy phép khai thác khoáng sản số 78/GP-UBND ngày 9/9/2019 cho Công ty Cổ phần Xây dựng Bình Dương. Giấy phép xác định trữ lượng khai thác 17.367.811m³ đá nguyên khối, công suất 1,7 triệu m³/năm, thời hạn khai thác 10 năm, đến ngày 9/9/2029.

Qua kiểm tra, Thanh tra Chính phủ xác định trong các năm 2022, 2023, 2024 và 2025, doanh nghiệp đều khai thác vượt công suất được cấp phép, với tổng sản lượng vượt 785.949m³ đá nguyên khối. Cụ thể, năm 2022 vượt 68.626m³, tương đương 4,037%; năm 2023 vượt 236.620m³, tương đương 13,919%; năm 2024 vượt 237.493m³, tương đương 13,970%; năm 2025 vượt 243.210m³, tương đương 14,306%.

Theo giải trình của doanh nghiệp, Công ty biết việc khai thác vượt công suất nhưng do nhu cầu thị trường nên vẫn thực hiện, đồng thời giữ mức vượt dưới 15% để tránh bị xử phạt bổ sung ảnh hưởng đến giấy phép. Kết quả kiểm tra của Thanh tra Chính phủ phù hợp với số liệu doanh nghiệp giải trình.

Thanh tra Chính phủ xác định việc khai thác vượt công suất được cấp phép là vi phạm nội dung giấy phép và quy định của pháp luật về khoáng sản; đồng thời có dấu hiệu của tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên theo Điều 227 Bộ luật Hình sự.

Không chỉ vượt công suất, quá trình thanh tra còn phát hiện chênh lệch giữa sản lượng đá thực tế và số liệu được doanh nghiệp phản ánh trong sổ sách.

Theo Văn bản số 340/KLGD-ĐCTTB ngày 10/8/2026, tổng sản lượng đá nguyên khai Công ty khai thác tại mỏ Thường Tân III từ ngày 1/8/2019 đến ngày 23/7/2026 là 19.024.038m³.

Sau khi đối chiếu số liệu tồn kho, sản lượng đã sử dụng và số liệu doanh nghiệp kê khai, Thanh tra Chính phủ xác định Công ty chỉ phản ánh trong sổ sách kế toán 18.818.631m³, thấp hơn 205.407m³ so với sản lượng được xác định. Với giá bán đá bình quân năm 2025 là 139.317 đồng/m³, giá trị của số đá chưa được phản ánh trong sổ sách được xác định khoảng 28,617 tỷ đồng.

Thanh tra Chính phủ xác định nội dung này có dấu hiệu của tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 221 Bộ luật Hình sự và tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự.

Số tiền thuế, phí liên quan đến lượng đá chưa được phản ánh được ước tính khoảng 7,161 tỷ đồng, gồm thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng và chưa bao gồm thuế thu nhập doanh nghiệp. Đối với các nội dung có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, Thanh tra Chính phủ đã chuyển hồ sơ để cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý theo quy định.

Quản lý sau cấp phép còn hạn chế

Kết luận thanh tra cũng chỉ ra những hạn chế trong công tác quản lý nhà nước về khoáng sản tại Thành phố Hồ Chí Minh, Tây Ninh và Đồng Tháp.

Ba địa phương chưa ban hành đầy đủ quy chế phối hợp trong quản lý nhà nước về địa chất, khoáng sản theo quy định của Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024. Việc rà soát, cập nhật, khoanh định và điều chỉnh khu vực cấm, tạm thời cấm hoạt động khoáng sản sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cũng chưa đầy đủ.

Tại Tây Ninh, mỏ cát trên sông Vàm Cỏ Đông thuộc khu vực Phước Vinh, Biên Giới, huyện Châu Thành (cũ) được UBND tỉnh cấp phép cho Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Vật liệu xây dựng Trường Thắng từ ngày 30/3/2023.

Sau hơn 3 năm kể từ khi được cấp phép, doanh nghiệp chưa khai thác và chưa hoàn tất thủ tục thuê mặt nước. Tuy nhiên, cơ quan chuyên môn của tỉnh chưa thực hiện đầy đủ việc kiểm tra, giám sát, đôn đốc doanh nghiệp. Cuộc thanh tra chuyên đề về khoáng sản của Thanh tra tỉnh năm 2026 cũng chưa kiến nghị xử lý nội dung này.

Thanh tra Chính phủ yêu cầu kiểm tra, làm rõ việc chấp hành pháp luật của doanh nghiệp và xem xét thu hồi giấy phép nếu đủ điều kiện theo quy định.

Tại mỏ đá Thường Tân III, cơ quan quản lý chuyên ngành chưa thực hiện đầy đủ việc kiểm tra, giám sát việc chấp hành giấy phép của doanh nghiệp; cơ quan thuế cũng chưa kiểm tra doanh nghiệp về nội dung này từ năm 2015. Trong khi đó, cuộc thanh tra chuyên đề về khoáng sản năm 2026 đã phát hiện vi phạm tại mỏ nhưng chưa kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra hạn chế trong việc thẩm định, tham mưu điều chỉnh công suất khai thác tại Thành phố Hồ Chí Minh. Theo Quyết định số 3079/QĐ-UBND ngày 9/12/2025, công suất khai thác được điều chỉnh tăng thêm 474.597m³ đá nguyên khối trong 22 ngày còn lại của năm 2025.

Tuy nhiên, công suất khai thác tối đa trong khoảng thời gian này chỉ khoảng 354.838m³, thấp hơn 119.759m³ so với sản lượng được điều chỉnh. Theo Kết luận, việc thẩm định, tham mưu chưa đánh giá đầy đủ năng lực thiết bị, phương án tổ chức khai thác và thời gian khai thác thực tế.

Ba dự án còn thiếu hơn 6,6 triệu m³ vật liệu

Cùng với công tác quản lý khoáng sản, kết luận thanh tra đánh giá các cơ chế đặc thù đã góp phần tháo gỡ nguồn vật liệu cho các dự án giao thông trọng điểm. Tuy nhiên, khả năng cung ứng giữa các dự án chưa đồng đều.

Qua rà soát 4 dự án được thanh tra, một dự án cơ bản đáp ứng nhu cầu vật liệu, trong khi 3 dự án còn thiếu tổng cộng khoảng 3,862 triệu m³ đá và 2,770 triệu m³ cát san lấp.

Dự án thành phần 1 cao tốc Cao Lãnh - An Hữu còn thiếu khoảng 268.000m³ đá; dự án Mỹ An - Cao Lãnh giai đoạn 1 thiếu khoảng 874.000m³ đá. Dự án mở rộng cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ Thuận còn thiếu khoảng 2,720 triệu m³ đá và 2,770 triệu m³ cát san lấp.

Theo Thanh tra Chính phủ, Thành phố Hồ Chí Minh đã có phương án phối hợp cung cấp khoảng 3,862 triệu m³ đá cho các dự án. Đồng Tháp thống nhất hỗ trợ khoảng 1,5 triệu m³ cát cho dự án mở rộng cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ Thuận; phần còn lại đang được khảo sát nguồn tại Vĩnh Long và hoàn thiện thủ tục.

Thanh tra Chính phủ kiến nghị các bộ, ngành, địa phương tiếp tục thực hiện các chỉ đạo về bảo đảm nguồn vật liệu cho các công trình trọng điểm; tăng cường quản lý nhà nước về khoáng sản, khắc phục tình trạng khai thác không đúng giấy phép và phòng ngừa việc lợi dụng cơ chế để trục lợi.

Bộ Xây dựng được đề nghị chủ trì rà soát phương án cung cấp vật liệu cho từng dự án, nâng cao chất lượng khảo sát, dự báo nhu cầu và chuẩn bị nguồn vật liệu. Bộ Nông nghiệp và Môi trường được đề nghị nghiên cứu cơ chế điều phối nguồn vật liệu giữa các địa phương, giữa các vùng.

Thành phố Hồ Chí Minh, Tây Ninh và Đồng Tháp được yêu cầu rà soát, kiểm tra để làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm đối với các tồn tại được nêu trong Kết luận; chấn chỉnh công tác thẩm định, cấp phép, điều chỉnh công suất và tăng cường kiểm tra sau cấp phép.

Công ty Cổ phần Xây dựng Bình Dương được yêu cầu dừng và khắc phục các vi phạm tại mỏ đá Thường Tân III, thực hiện các nghĩa vụ liên quan theo yêu cầu của Thanh tra Chính phủ.

Các đơn vị, địa phương có liên quan phải báo cáo kết quả thực hiện Kết luận thanh tra về Thanh tra Chính phủ trước ngày 15/12/2026.