Trụ sở Thanh tra tỉnh Điện Biên. Ảnh: PV

5 dự án thủy điện cùng vướng tiến độ

Theo Kết luận thanh tra số 1846/KL-TTr ngày 14/8/2026 của Thanh tra tỉnh Điện Biên, 5 dự án thủy điện được thanh tra đều do Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng số 6 làm nhà đầu tư. Đây là các dự án thuộc diện khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài mà tỉnh rà soát, xử lý theo chỉ đạo của Ban Thường vụ Tỉnh ủy và UBND tỉnh.

Kết quả thanh tra cho thấy, 3 dự án gồm Thủy điện Nậm Nhé 2A, Nậm Nhé 2B và Nậm Nhé 2C đã chậm tiến độ. Thời hạn thực hiện được xác định từ năm 2022 đến năm 2024.

Hai dự án còn lại là Thủy điện Nậm Pô 2 và Nậm Chà 3 đang trong tình trạng có nguy cơ chậm tiến độ, dù đã được gia hạn đến hết năm 2026.

Điểm nghẽn lớn nhất của cả 5 dự án thuỷ điện nằm ở hạ tầng lưới điện. Đến thời điểm thanh tra, hệ thống lưới điện phân phối phục vụ đấu nối các dự án với hệ thống điện quốc gia chưa được đầu tư xây dựng theo quy hoạch được duyệt.

Việc thiếu thỏa thuận đấu nối khiến nhà đầu tư không thể hoàn thiện hồ sơ trình cơ quan chuyên môn thẩm định ở bước báo cáo nghiên cứu khả thi. Đây là thủ tục bắt buộc để tiếp tục triển khai dự án.

Theo kết luận, hạ tầng gồm Dự án đường dây 110kV Nậm Pồ - Trạm 500/220/110kV Lai Châu và Trạm biến áp 110kV Nậm Pồ chưa được Tổng Công ty Điện lực miền Bắc triển khai theo quy hoạch được duyệt, dù thời điểm dự kiến hoàn thành là năm 2021.

Tỉnh Điện Biên đã có những động thái tháo gỡ. Năm 2021, UBND tỉnh cho phép một doanh nghiệp khảo sát, nghiên cứu, đề xuất chủ trương đầu tư dự án hạ tầng nhằm đáp ứng nhu cầu đấu nối. Hồ sơ sau đó được trình cơ quan Trung ương thẩm định, nhưng đến thời điểm thanh tra chưa có văn bản trả lời của Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính).

Những vướng mắc về hạ tầng là nguyên nhân khách quan quan trọng. Tuy nhiên, Thanh tra tỉnh cũng chỉ ra trách nhiệm và những hạn chế thuộc về nhà đầu tư cùng các cơ quan quản lý nhà nước.

Đáng chú ý, nhà đầu tư chưa thực hiện lập hồ sơ đề nghị thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, hồ sơ đề nghị cấp giấy phép môi trường song hành với bước lập báo cáo nghiên cứu khả thi.

Chế độ báo cáo tình hình thực hiện dự án, báo cáo giám sát, đánh giá đầu tư cũng chưa được thực hiện đầy đủ. Phần lớn báo cáo của nhà đầu tư chưa bảo đảm yêu cầu theo quy định pháp luật về đầu tư.

Không chỉ chỉ ra hạn chế của nhà đầu tư, Thanh tra tỉnh Điện Biên còn xác định rõ những bất cập trong công tác quản lý nhà nước.

Sở Tài chính chưa tham mưu cấp có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính đối với các dự án thực hiện chậm tiến độ so với quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư.

Trong khi đó, Sở Công Thương chưa giám sát chặt chẽ, chưa hướng dẫn đầy đủ việc triển khai các dự án thuộc phạm vi chức năng, nhiệm vụ của sở.

Là một địa bàn vùng cao, các nhà máy thuỷ điện góp phần rất lớn thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của Điện Biên. (Nhà máy thuỷ điện Nậm He nằm trên địa bàn tỉnh Điện Biên). Ảnh: PV

Siết trách nhiệm, tránh kéo dài dự án

Thanh tra tỉnh cho rằng nguyên nhân từ phía nhà đầu tư là chưa chủ động hoàn thiện hồ sơ dự án và chưa thực hiện đầy đủ chế độ báo cáo theo quy định.

Ở phía cơ quan quản lý, Sở Tài chính chưa quyết liệt trong tham mưu xử phạt khi dự án chậm tiến độ. Phòng chuyên môn thuộc Sở Công Thương cũng chưa chủ động tham mưu các biện pháp giám sát, hướng dẫn nhà đầu tư khi dự án chậm hoặc có nguy cơ chậm tiến độ.

Trách nhiệm đối với những hạn chế trên được Thanh tra tỉnh xác định thuộc Sở Tài chính, Sở Công Thương cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Từ kết quả thanh tra, việc xử lý đã được triển khai ngay. Thanh tra tỉnh kiến nghị UBND tỉnh xử phạt vi phạm hành chính đối với 3 dự án chậm tiến độ. UBND tỉnh đã ban hành quyết định xử phạt 3 dự án Nậm Nhé 2A, Nậm Nhé 2B và Nậm Nhé 2C với tổng số tiền 213 triệu đồng.

Đồng thời, nhà đầu tư được yêu cầu cam kết thời gian khởi công trong quý III/2026. Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng số 6 đã cam kết khởi công trước ngày 30/9/2026 đối với cả 5 dự án.

Đây được xem là mốc quan trọng để chuyển từ tình trạng kéo dài sang hành động cụ thể. Bởi nếu tiếp tục chậm trễ, nguồn lực đất đai, tài nguyên và cơ hội phát triển từ các dự án sẽ tiếp tục bị “treo”, làm gia tăng nguy cơ lãng phí.

Để xử lý dứt điểm, Thanh tra tỉnh kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo Sở Công Thương chủ trì, phối hợp với Sở Tài chính, các cơ quan liên quan và nhà đầu tư thống nhất phương án sớm đầu tư hạ tầng lưới điện theo quy hoạch.

Sở Công Thương đồng thời phải chủ động hướng dẫn nhà đầu tư hoàn chỉnh các hồ sơ, thủ tục pháp lý thuộc phạm vi quản lý để sớm đưa dự án vào khai thác, sử dụng.

Với Sở Tài chính, Thanh tra tỉnh yêu cầu chủ trì, phối hợp với nhà đầu tư, các sở ngành liên quan giám sát, theo dõi, kiểm tra việc triển khai 3 dự án Nậm Nhé 2A, 2B, 2C theo cam kết; đồng thời đôn đốc dự án Nậm Pô 2 và Nậm Chà 3 đang có nguy cơ chậm tiến độ.

Trường hợp nhà đầu tư không thực hiện đúng cam kết, Sở Tài chính phải tham mưu UBND tỉnh chấm dứt đầu tư dự án theo quy định pháp luật về đầu tư.

Thanh tra tỉnh cũng yêu cầu Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng số 6 nghiêm túc triển khai các bước dự án theo lộ trình đã cam kết, đồng thời thực hiện đầy đủ chế độ báo cáo tình hình thực hiện và báo cáo giám sát, đánh giá dự án đầu tư.

Đặc biệt, Giám đốc Sở Tài chính và Sở Công Thương phải tổ chức kiểm điểm đối với các hạn chế đã được chỉ ra. Hai đơn vị phải xây dựng kế hoạch chấn chỉnh, khắc phục và báo cáo bằng văn bản về Thanh tra tỉnh Điện Biên trước ngày 10/9/2026.

5 dự án thủy điện từng được đưa vào quy hoạch, kỳ vọng tạo thêm nguồn điện và đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Nhưng quy hoạch chỉ thực sự phát huy giá trị khi dự án được triển khai đúng tiến độ, đúng pháp luật và đưa vào khai thác.

Với kết luận này, yêu cầu đặt ra không chỉ là tháo gỡ điểm nghẽn để dự án “chạy” trở lại. Quan trọng hơn là phải làm rõ trách nhiệm, siết kỷ luật quản lý và xử lý dứt điểm những dự án tiếp tục trì trệ.

Đó cũng là cách để Điện Biên hạn chế nguy cơ lãng phí nguồn lực và bảo đảm các dự án đầu tư ngoài ngân sách thực sự tạo ra giá trị cho phát triển kinh tế - xã hội.