(Thanh tra) - GS.TS Trần Minh Điển nhấn mạnh, việc cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh trong những trường hợp đặc biệt không đồng nghĩa với việc cho phép lấy thận, gan hoặc các cơ quan lành của trẻ đang sống để ghép cho người khác.
Trong những ngày qua, có những ý kiến trên mạng xã hội bày tỏ lo ngại trước một số nội dung mới trong Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, đặc biệt là quy định liên quan đến người dưới 18 tuổi.
Về nội dung này, GS.TS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam cho rằng đây là vấn đề cần được giải thích đầy đủ, khoa học và minh bạch, bởi việc hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể không chỉ liên quan đến cơ hội điều trị và cứu sống người bệnh mà còn gắn liền với quyền con người, quyền trẻ em và những nguyên tắc cơ bản của đạo đức y học.
Theo GS.TS Trần Minh Điển, trước hết, cần phân biệt rõ hai nội dung quan trọng của dự thảo Luật: Hiến mô tái sinh ở trẻ em khi còn sống và hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi đã chết não hoặc chết tuần hoàn. Đây là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau về bản chất y học và điều kiện pháp lý.
Theo dự thảo Luật, mô tái sinh là những mô mà sau khi lấy ra khỏi cơ thể, cơ thể vẫn có khả năng tiếp tục sản sinh hoặc phát triển thay thế mô đã lấy.
GS.TS Trần Minh Điển dẫn ví dụ điển hình trong y học là các tế bào gốc tạo máu, có thể được thu thập từ tủy xương hoặc máu ngoại vi để điều trị một số bệnh hiểm nghèo. Khác với việc lấy đi một cơ quan như thận hoặc gan, các tế bào tạo máu có khả năng tiếp tục được cơ thể sản sinh, phục hồi sau khi thu thập với số lượng và kỹ thuật phù hợp.
Ông cho biết, trong thực tiễn nhi khoa, có những trẻ mắc bệnh bạch cầu, suy tủy xương, thalassemia thể nặng hoặc suy giảm miễn dịch bẩm sinh cần được ghép tế bào gốc tạo máu. Trong một số trường hợp, người anh hoặc chị mắc bệnh nặng, trong khi người em ruột chưa đủ 18 tuổi lại là người có mức độ tương hợp tốt nhất để hiến tế bào gốc.
Theo GS.TS Trần Minh Điển, nếu không có người hiến trưởng thành phù hợp, việc cho phép người em hiến tế bào gốc tạo máu, sau khi được đánh giá đầy đủ về sức khỏe và các điều kiện cần thiết, có thể mang lại cơ hội điều trị và cứu sống người thân của mình.
Từ thực tiễn này, GS.TS Trần Minh Điển cho rằng việc dự thảo Luật cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh trong một số trường hợp đặc biệt để điều trị cho người thân là đề xuất có cơ sở khoa học và mang ý nghĩa nhân văn.
Ông cũng cho biết đây không phải là vấn đề mới trên thế giới. Tổ chức Y tế Thế giới và các tổ chức chuyên môn quốc tế đã có những nguyên tắc, khuyến nghị về việc cho phép trẻ em hiến tế bào tái sinh trong phạm vi gia đình khi không có người hiến trưởng thành phù hợp, với những điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt.
GS.TS Trần Minh Điển nhấn mạnh, việc cho phép hiến mô tái sinh hoàn toàn không đồng nghĩa với việc cho phép lấy thận, gan hoặc các cơ quan lành của trẻ đang sống để ghép cho người khác.
Theo ông, dự thảo Luật quy định cụ thể các điều kiện đối với từng nhóm tuổi, phạm vi người thân được nhận, sự đồng ý của trẻ và người đại diện, đồng thời yêu cầu tư vấn độc lập để bảo đảm việc hiến mô là tự nguyện, không bị cưỡng ép.
Dưới góc độ của người làm công tác nhi khoa, GS.TS Trần Minh Điển cho rằng điểm quan trọng nhất của những quy định này là phải bảo vệ đồng thời quyền lợi của người bệnh cần được điều trị và của trẻ em có thể trở thành người hiến.
Theo ông, đối với trẻ hiến mô tái sinh khi còn sống, việc hiến chỉ nên được xem xét khi có chỉ định điều trị rõ ràng, không có người hiến trưởng thành phù hợp, những nguy cơ đối với sức khỏe của trẻ hiến đã được đánh giá đầy đủ và có sự đồng ý hợp lệ theo quy định pháp luật.
GS.TS Trần Minh Điển nhấn mạnh, việc đánh giá không chỉ dừng lại ở các điều kiện về sức khỏe thể chất mà còn cần quan tâm đến tâm lý, khả năng nhận thức, quyền được thông tin và bày tỏ ý kiến của trẻ. Đặc biệt, phải bảo đảm trẻ không bị ép buộc hoặc chịu áp lực từ gia đình trong quá trình quyết định.
Để những quy định mang tính nhân văn của Luật được triển khai hiệu quả trong thực tiễn, ông cho rằng sau khi Luật được Quốc hội thông qua, Chính phủ và Bộ Y tế cần sớm ban hành các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành.
Trong đó, GS.TS Trần Minh Điển nhấn mạnh cần quy định cụ thể danh mục mô tái sinh được phép hiến ở người dưới 18 tuổi; điều kiện và quy trình đánh giá sức khỏe, tâm lý; việc bảo đảm quyền được thông tin, bày tỏ ý kiến và sự tự nguyện của trẻ; cơ chế tư vấn, giám sát độc lập cũng như trách nhiệm chăm sóc, theo dõi sức khỏe sau hiến.
