(Thanh tra) - Theo Chủ tịch Quốc hội, cơ chế đặc biệt phải có van an toàn trong những tình huống cần thiết, không thể trở thành lối đi thường xuyên. Nếu ngoại lệ trở thành thông lệ thì kỷ cương lập pháp sẽ bị bào mòn, sự ổn định của pháp luật - điều mà nhà đầu tư cần nhất - cũng sẽ bị ảnh hưởng.
Sáng 23/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 206/2025 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật.
"Đây là Nghị quyết chưa có tiền lệ, Quốc hội mở cho Chính phủ một “làn tốc hành”, áp dụng cơ chế đặc biệt để tháo gỡ những vướng mắc mà nếu xử lý theo quy trình thông thường sẽ mất rất nhiều thời gian", Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nói.
Sau hơn một năm, cơ chế ủy quyền lập pháp đặc biệt theo Nghị quyết số 206 đã phát huy hiệu quả tích cực.
Theo đó, 26 nghị quyết được thông qua; 556/786 phản ánh, kiến nghị được xử lý. Riêng 5 nghị quyết về cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh đã giúp tiết kiệm khoảng 23.000 tỷ đồng mỗi năm.
Nhấn mạnh đây là những kết quả đáng ghi nhận, Chủ tịch Quốc hội đặc biệt lưu ý 3 vấn đề phải giải quyết trước khi Nghị quyết hết hiệu lực vào ngày 1/1/2027.
Đầu tiên, Chủ tịch Quốc hội lưu ý là gỡ nhanh ở “đầu nguồn”, nhưng vẫn đang tắc ở “hạ nguồn”. Trong đó, theo Chủ tịch Quốc hội, tiến độ chậm lại nằm ngay ở các bộ, ngành - những cơ quan đề xuất cơ chế tháo gỡ.
Bên cạnh đó, số liệu báo cáo cũng cần được rà soát. Chủ tịch Quốc hội chỉ ra báo cáo nêu 317 văn bản, nhưng phụ lục lại thể hiện 424 văn bản; 8 dự án luật đang trình cũng được tính là đã xử lý.
“Số liệu không chính xác thì không thể quản trị tiến độ, càng không quy được trách nhiệm”, Chủ tịch Quốc hội nói và yêu cầu phải rà soát, điều chỉnh.
Đồng tình với việc kéo dài hiệu lực các văn bản được ban hành theo cơ chế đặc biệt đến ngày 31/12/2027 để không tạo khoảng trống pháp lý, nhưng Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, Nghị quyết của kỳ họp thứ hai phải quy định rõ chỉ gia hạn một lần, không có lần hai; đồng thời phải có phụ lục danh mục cụ thể từng nghị quyết, văn bản được kéo dài hiệu lực.
Chính phủ cũng phải định kỳ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiến độ thực hiện. Bộ, ngành nào chậm thì người đứng đầu phải giải trình. “Gia hạn là để hoàn thành chứ không phải để tiếp tục trì hoãn”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Vấn đề thứ hai được Chủ tịch Quốc hội nêu rõ là cải cách phải thực chất, không chỉ nhanh mà còn phải khả thi.
Chủ tịch Quốc hội ví dụ Nghị quyết 66.13 về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm sau khi ban hành đã phải tạm ngưng thực hiện do chi phí tuân thủ và các quy định chuyển tiếp chưa khả thi.
Hay Nghị quyết 66.16 có hiệu lực chưa đầy ba tháng thì Nghị quyết 66.18 lại được ban hành để sửa đổi chính các thủ tục đó.
Việc chính sách liên tục thay đổi, theo Chủ tịch Quốc hội, khiến quá trình triển khai bị đảo lộn, tốn thời gian, công sức. Doanh nghiệp và cán bộ tại bộ phận một cửa chưa kịp làm quen với quy trình cũ lại phải học quy trình mới.
“Cải cách mà người dân vẫn phải chạy theo thì chưa phải là cải cách. Cải cách phải làm sao để thủ tục đơn giản, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Yêu cầu thay đổi thước đo đánh giá cải cách, Chủ tịch Quốc hội cho rằng không nên chỉ đếm số thủ tục được cắt giảm hay số nghị quyết được ban hành, mà phải đo bằng thời gian, chi phí người dân, doanh nghiệp thực tế tiết kiệm được và mức độ hài lòng của họ.
Vấn đề thứ ba, theo Chủ tịch Quốc hội, phải hết sức thận trọng khi luật hóa cơ chế ủy quyền lập pháp. Bởi đây là vấn đề liên quan đến nguyên tắc tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nước.
“Cơ chế đặc biệt phải có van an toàn trong những tình huống cần thiết, không thể trở thành lối đi thường xuyên. Nếu ngoại lệ trở thành thông lệ thì kỷ cương lập pháp sẽ bị bào mòn, sự ổn định của pháp luật - điều mà nhà đầu tư cần nhất - cũng sẽ bị ảnh hưởng”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Dẫn kết luận của Bộ Chính trị yêu cầu nghiên cứu vấn đề trên, chưa đặt ra yêu cầu phải luật hóa ngay, Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghiên cứu kỹ kết luận để có cách tiếp cận phù hợp.
Theo Chủ tịch Quốc hội, nếu thực sự cần thiết thì cần thiết kế cơ chế: Chính phủ đề xuất, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định; chỉ áp dụng trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp kịp thời; có thời hạn cụ thể, loại trừ những lĩnh vực liên quan đến quyền con người, quyền công dân, tội phạm, thuế.
Đồng thời phải trình Quốc hội tại kỳ họp gần nhất để xem xét, phê chuẩn hoặc bãi bỏ.
Chủ tịch Quốc hội cũng nêu rõ nếu không kiểm soát chất lượng ngay từ đầu thì hôm nay tháo gỡ, ngày mai lại tiếp tục tháo gỡ. “Cách bền vững nhất không phải là thường xuyên sử dụng cơ chế đặc biệt, mà là bảo đảm mỗi đạo luật ngay từ đầu phải rõ ràng, khả thi”, theo lời Chủ tịch Quốc hội.
