Ngày 13/5/2026, TAND TP Hà Nội xét xử vụ án mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy từ Lào về Việt Nam tiêu thụ. Ảnh: BVPL

Nhiều vướng mắc đã được giải đáp rõ

Theo đó, Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao đã giải đáp 24 vướng mắc thuộc lĩnh vực hình sự, tố tụng hình sự, thi hành án hình sự và tư pháp người chưa thành niên; 18 vướng mắc về dân sự, tố tụng dân sự, kinh doanh thương mại cùng 9 khó khăn trong lĩnh vực hành chính.

Một trong những nội dung đáng chú ý liên quan đến việc chuyển hình phạt tử hình sang tù chung thân đối với các bị án ma túy theo quy định mới của Bộ luật Hình sự sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/7/2025.

Theo giải đáp của TAND Tối cao, người bị tuyên án tử hình trước ngày 1/7/2025 về tội “Sản xuất trái phép chất ma túy” hoặc “Mua bán trái phép chất ma túy”, nếu chưa thi hành án và không thuộc trường hợp chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy hoặc không có từ hai tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự trở lên thì có thể được xem xét chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.

Đáng chú ý, việc chuyển hình phạt không phụ thuộc vào khối lượng hay thể tích ma túy được xác định trong bản án, mà căn cứ vào vai trò của người phạm tội và các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự theo hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao.

Bên cạnh đó, TAND Tối cao cũng làm rõ cách xử lý tiền trong các vụ án “Cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự”, vấn đề từng gây nhiều cách hiểu khác nhau trong thực tiễn.

Theo hướng dẫn, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ căn cứ vào từng trường hợp cụ thể để xác định số tiền bị tịch thu sung công quỹ Nhà nước.

Trường hợp người cho vay thực hiện nhiều giao dịch độc lập, không liên quan đến nhau thì tổng số tiền cho vay được xác định bằng tổng tiền gốc của từng lần giao dịch. Ví dụ, nếu một người nhiều lần cho vay riêng biệt với các khoản 10 triệu đồng và 50 triệu đồng thì tổng số tiền cho vay được xác định là 60 triệu đồng.

Ngược lại, nếu lần vay sau được hình thành trên cơ sở cộng dồn tiền gốc và lãi của khoản vay trước chưa thanh toán thì số tiền cho vay chỉ được xác định là khoản gốc ban đầu, không tính phần lãi phát sinh cộng dồn.

Có nồng độ cồn chưa đủ căn cứ xác định đã uống rượu bia

Một điểm mới được dư luận rất quan tâm hiện nay là với án hình sự, người có nồng độ cồn trong máu chưa đương nhiên bị xác định đã sử dụng rượu bia nếu cơ quan tố tụng không chứng minh được nguồn gốc cồn, theo hướng dẫn của TAND Tối cao.

Nội dung trên được TAND Tối cao giải đáp sau khi tòa án cấp dưới nêu vướng mắc trong quá trình xét xử tội “Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ”.

Theo tình huống được nêu, bị cáo khai trước khi tham gia giao thông không uống rượu, bia. Kết quả giám định xác định trong máu có nồng độ cồn 0,282 mg/100 ml nhưng không xác định được nguyên nhân phát sinh cồn.

Từ đó, tòa cấp dưới đặt vấn đề có được áp dụng tình tiết định khung tại điểm b khoản 2 Điều 260 Bộ luật Hình sự đối với trường hợp này hay không. Quy định này áp dụng với trường hợp "trong tình trạng có sử dụng rượu, bia mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt quá mức quy định".

Trong văn bản trả lời, TAND Tối cao cho rằng, chỉ áp dụng tình tiết trên khi có căn cứ xác định bị cáo "trong tình trạng có sử dụng rượu, bia".

Do đó, để áp dụng tình tiết định khung, kết luận giám định phải xác định rõ nồng độ cồn trong máu là do sử dụng rượu, bia hoặc có căn cứ khác chứng minh người phạm tội đã sử dụng rượu, bia.

"Trường hợp không có căn cứ xác định người phạm tội đã sử dụng rượu, bia thì không áp dụng tình tiết này", TAND Tối cao nêu.

Như vậy, việc trong máu có nồng độ cồn chưa đồng nghĩa người vi phạm đã sử dụng rượu bia.