Ông Rémi Keller, Thẩm phán Tham chính viện Cộng hòa Pháp nói: “Người dân đến cơ quan hành chính là để phục vụ chứ không phải để xin xỏ”. Ảnh: Thảo Nguyên

Ngày 28/7, Bộ tư pháp phối hợp với Đại sứ quan Pháp tổ chức Tọa đàm “Dự án Luật Ban hành QĐHC”.

Ban hành QĐHC… lúng túng

Ban hành QĐHC là một trong những phương thức quan trọng trong quản lý Nhà nước, đòi hỏi phải tuân thủ pháp luật, bảo đảm tính pháp chế, phù hợp với đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước, cũng như đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của nhân dân.

Tuy nhiên, thời gian qua, có những QĐHC chưa thật sự hợp lý, khả thi hoăc không công bằng giữa các tổ chức, cá nhân dẫn đến khiếu nại, thậm chí khiếu kiện đông người, phức tạp kéo dài, gây bức xúc cho người dân.

Có những QĐHC vấp phải phản ứng gay gắt của dư luận xã hội dẫn đến ngay khi vừa ban hành đã sớm phải thu hồi hoặc hủy bỏ do không tham vấn ý kiến người dân có lợi ích liên quan hoặc không đánh giá tác đông tiêu cực, tích cực như việc xây dựng Nhà máy Posco, xây dựng Công viên Thống Nhất.

Trong khi đó, các công chức thì lúng túng do có nhiều cách hiểu khác nhau thế nào là cơ quan hành chính, thế nào là QĐHC. Còn thẩm phán hành chính thì thiếu cơ sở pháp lý để đối chiếu xem khi nào QĐHC được coi là vô hiểu hoặc có hiệu lực.

Qua rà soát các văn bản pháp luật hiện hành cũng cho thấy, pháp luật hành chính mới chú trọng đến việc đơn giản hóa thủ tục hành chính (TTHC) hay cải cách thể chế, con người, tài chính công mà chưa đưa ra được quy trình tối thiểu, các nguyên tắc nhất định ban hành QĐHC để có thể áp dụng thống nhất trên toàn quốc.

Đáng chú ý, pháp luật hiện hành đang “bỏ ngỏ” các quy định xác định trách nhiệm của các cơ quan, cán bộ, công chức nhà nước trong quá trình quản lý hành chính. Người dân thì khó tiếp cận thông tin liên quan đến QĐHC do chưa có quy định cụ thể về việc công bố, thông báo, tống đạt QĐHC nên không bảo vệ kịp thời các quyền, lợi ích của mình.

Đại diện Ban Soạn thảo Dự án Luật cho rằng, những bất cập, vướng mắc trong thực tiễn ban hành thực thi QĐHC là một trong những nguyên nhân làm cho nền hành chính không minh bạch, tham nhũng, ảnh hưởng đến niềm tin của người dân đối với các cơ quan hành chính nói riêng và các cơ quan Nhà nước nói chung.

Người dân không phải “xin xỏ”

Các chuyên gia cho rằng, xây dựng và ban hành Luật Ban hành QĐHC sẽ kiểm soát tính hợp pháp, hợp lý, tính khả thi của QĐHC, tính minh bạch của quy trình ban hành QĐHC, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lý Nhà nước. Dự thảo Luật này sẽ bao gồm các nguyên tắc có tính chuẩn mực, là khuôn khổ cho việc ban hành các QĐHC.

Theo Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật Hình sự - Hành chính (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thị Hạnh, để hạn chế tối đa việc ban hành các QĐHC trái pháp luật, cần tăng cường cơ chế “tiền kiểm”, tạo khuân khổ pháp lý chung mà các luật chuyên ngành không quy trịnh, trong đó quy định chặt chẽ căn cứ ban hành; điều kiện, thẩm quyền, trình tự, thủ tục ban hành và hậu quả pháp lý của việc thu hồi, hủy bỏ, gia hạn QĐHC.

Cùng với đó, Dự thảo Luật cần quy định cơ chế để người dân có thể dễ dàng tiếp cận với các cơ quan hành chính; quyền tiếp xúc hồ sơ của bên có liên quan; điều kiện tham gia của người đại diện và những cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong quá trình ban hành QĐHC…

“Người dân đến cơ quan hành chính là để phục vụ chứ không phải để xin xỏ”, ông Rémi Keller, Thẩm phán Tham chính viện Cộng hòa Pháp nói và nhận định, việc ban hành Luật này sẽ tạo điều kiện cho người dân tiếp cận thông tin một cách minh bạch liên quan đến việc ban hành QĐHC để bảo vệ quyền lợi của mình. Đồng thời, đặt ra khuôn khổ rõ ràng, áp dụng thống nhất trong các cơ quan hành chính, cũng như đối với Tòa án hành chính khi có cơ sở, tiêu chí để đối chiếu QĐHC có hợp pháp. Từ đó, sẽ tạo niềm tin, cải cách môi trường đầu tư trong nước.

Thẩm phán Tham chính viện Công hòa Pháp khuyến nghị, QĐHC nên có hiệu lực ngay khi ban hành, nếu có sự khác biệt về thời gian sẽ rất nghiêm trọng. Dự thảo Luật cũng không liệt kê một danh sách những trường hợp “khẩn cấp” vì có thể quên hoặc bỏ lọt một trường hợp nào đó. “Liệt kê một danh sách sẽ quá dài, vấn đề này nên được quy định trong một nghị định hướng dẫn thi hành”.

Thảo Nguyên