Thẩm quyền xử phạt của lực lượng thanh tra được phân định theo từng cấp

Một trong những nội dung quan trọng của Nghị định 330 là quy định cụ thể về thẩm quyền xử phạt hành chính của thanh tra tại Điều 74.

Cụ thể, Thanh tra viên các Bộ Quốc phòng, Công an có quyền phạt cảnh cáo; phạt tiền đến 20 triệu đồng đối với các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và đến 10% mức tiền phạt tối đa đối với lĩnh vực bảo vệ dữ liệu cá nhân được quy định tại Chương II. Đồng thời, các chức danh này có quyền tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính có giá trị không vượt quá 2 lần mức tiền phạt được quy định.

Đối với Trưởng đoàn thanh tra cấp quân khu, Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, Công an tỉnh, thẩm quyền gồm phạt cảnh cáo; phạt tiền đến 100 triệu đồng đối với các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và đến 50% mức tiền phạt tối đa đối với lĩnh vực bảo vệ dữ liệu cá nhân quy định tại Chương II. Các chức danh này cũng có quyền tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính có giá trị không vượt quá 2 lần mức tiền phạt theo quy định.

Ở cấp cao hơn, Chánh Thanh tra Quốc phòng quân khu, Chánh Thanh tra Quốc phòng Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, Chánh Thanh tra Công an cấp tỉnh được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra, kiểm tra trong phạm vi quản lý Nhà nước của bộ, cơ quan ngang bộ có quyền phạt cảnh cáo; phạt tiền đến 160 triệu đồng đối với các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và đến 80% mức tiền phạt tối đa đối với lĩnh vực bảo vệ dữ liệu cá nhân quy định tại Chương II.

Đồ họa: Minh Nguyệt

Các chức danh này còn có quyền tước quyền sử dụng giấy phép có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính; áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại Điều 5 Nghị định.

Đối với Chánh Thanh tra Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; Trưởng đoàn thanh tra do Chánh Thanh tra Bộ Quốc phòng, Bộ Công an thành lập, thẩm quyền gồm phạt cảnh cáo; phạt tiền đến 200 triệu đồng đối với các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và đến mức tối đa đối với lĩnh vực bảo vệ dữ liệu cá nhân được quy định tại Chương II.

Ngoài ra, các chức danh này có quyền tước quyền sử dụng giấy phép có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính; áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại Điều 5 Nghị định.

Liên quan đến việc phân định thẩm quyền xử phạt, khoản 3 Điều 78 quy định Thanh tra Quốc phòng, Thanh tra Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm hành chính quy định tại Chương II Nghị định trong phạm vi nhiệm vụ, công vụ được giao theo thẩm quyền quy định tại Điều 74 Nghị định và chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao thuộc lĩnh vực, địa bàn mình quản lý.

Phân định thẩm quyền: Bảo đảm xử lý nhanh nhưng không vượt quyền

Trao đổi với phóng viên Báo Thanh tra, luật sư Nguyễn Doãn Hùng - Giám đốc điều hành Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết, ý nghĩa của việc phân định thẩm quyền tại Điều 74 Nghị định 330 không chỉ nằm ở việc xác định “ai được phạt bao nhiêu”, mà quan trọng hơn là xác lập rõ giới hạn trách nhiệm và quyền lực của từng chức danh.

Đồ họa: Minh Nguyệt

Về thực tiễn, theo luật sư Nguyễn Doãn Hùng, cách thiết kế này có ít nhất ba ý nghĩa. Thứ nhất, những vi phạm thuộc phạm vi và mức thẩm quyền của cấp dưới có thể được xử lý ngay, giúp rút ngắn thời gian và giảm tải cho cấp trên. Điều này đặc biệt quan trọng trong môi trường số, nơi một hành vi vi phạm có thể tiếp tục phát tán, dữ liệu có thể tiếp tục bị khai thác hoặc hậu quả có thể mở rộng rất nhanh nếu không được ngăn chặn kịp thời.

Thứ hai, việc phân định thẩm quyền gắn trách nhiệm của người xử lý với quyết định mà mình ban hành. Khi vụ việc vượt quá giới hạn thẩm quyền về mức phạt, hình thức xử phạt, giá trị tang vật, phương tiện hoặc biện pháp khắc phục hậu quả, người đang giải quyết không thể vì muốn xử lý nhanh mà tự mình vượt quá thẩm quyền, hồ sơ phải được chuyển đến cấp có thẩm quyền theo quy định. Đây chính là cơ chế kiểm soát quyền lực, không đơn thuần là cơ chế phân công công việc.

Thứ ba, cần nhìn nhận đúng Điều 74 cùng với Điều 78. Việc một chức danh được giao mức phạt cao không có nghĩa người đó có thẩm quyền xử phạt mọi hành vi trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Thẩm quyền còn phải được thực hiện trong phạm vi nhiệm vụ, công vụ được giao và thuộc lĩnh vực, địa bàn quản lý. Đây là điểm có ý nghĩa để hạn chế cả hai nguy cơ: xử phạt vượt thẩm quyền và đùn đẩy trách nhiệm khi một vụ việc có yếu tố giao thoa giữa nhiều cơ quan quản lý.

Tránh chồng chéo, không để khoảng trống trách nhiệm

Theo quy định tại Điều 74 Nghị định 330, bên cạnh quyền phạt tiền, một số chức danh thanh tra còn được áp dụng các hình thức như tước quyền sử dụng giấy phép, đình chỉ hoạt động, tịch thu tang vật, phương tiện và các biện pháp khắc phục hậu quả. Để bảo đảm việc xử phạt của lực lượng thanh tra đúng đối tượng, đúng hành vi, đúng thẩm quyền và tránh chồng chéo, luật sư Nguyễn Doãn Hùng cho rằng, yêu cầu kiểm soát tính hợp pháp của quyết định xử phạt càng phải chặt chẽ.

Trước tiên, phải xác định đúng thẩm quyền ngay từ đầu. Theo đó, không chỉ kiểm tra mức tiền phạt, cơ quan xử lý phải kiểm tra cả hình thức xử phạt, giá trị tang vật, phương tiện và biện pháp khắc phục hậu quả dự kiến áp dụng. Đặc biệt, với tịch thu tang vật, phương tiện, phải xác định giá trị và đối chiếu với giới hạn thẩm quyền của từng chức danh. Không thể “chia nhỏ” vụ việc hoặc lựa chọn chế tài để giữ thẩm quyền xử lý.

Đồ họa: Minh Nguyệt

Bên cạnh đó, phải xác định đúng bản chất hành vi và đúng căn cứ pháp luật. Luật sư Nguyễn Doãn Hùng chia sẻ, trong thực tế, một hành vi trên môi trường số có thể đồng thời liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý. Nguyên tắc là một hành vi vi phạm hành chính chỉ bị xử phạt một lần; vì vậy, cơ quan xử lý phải xác định hành vi thực tế thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định 330 hay thuộc quy định xử phạt của lĩnh vực chuyên ngành khác, tránh tình trạng cùng một hành vi nhưng bị nhìn nhận và xử lý chồng lấn.

Đối với các chế tài như tước quyền sử dụng giấy phép hoặc đình chỉ hoạt động, tác động đến doanh nghiệp có thể rất lớn. Luật sư Nguyễn Doãn Hùng nhấn mạnh, hồ sơ phải thể hiện rõ hành vi, chứng cứ, tình tiết, căn cứ áp dụng và thẩm quyền của người ra quyết định.

Đáng chú ý, theo luật sư Nguyễn Doãn Hùng, cần kiểm soát chồng chéo nhưng cũng phải tránh “khoảng trống trách nhiệm”. Khi vụ việc có liên quan đến nhiều cơ quan, cần xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và phạm vi xử lý của từng bên. Mục tiêu không phải là để nhiều cơ quan cùng xử lý một hành vi, mà là để không có hành vi bị bỏ ngỏ chỉ vì các cơ quan cho rằng trách nhiệm thuộc về nơi khác.

Đặc thù của vi phạm an ninh mạng và dữ liệu cá nhân là hậu quả có thể tiếp tục tồn tại sau khi quyết định xử phạt được ban hành. Vì vậy, với những biện pháp như buộc gỡ, xóa thông tin, dữ liệu hoặc buộc nộp lại khoản thu, cần xác định rõ nội dung phải thực hiện, khả năng thực hiện và cơ chế kiểm tra việc chấp hành. Nếu chỉ phạt tiền mà dữ liệu vi phạm vẫn tồn tại hoặc tiếp tục bị khai thác thì mục tiêu bảo vệ pháp luật chưa thực sự đạt được.

Phải đặc biệt coi trọng chứng cứ điện tử - đây là điểm luật sư Nguyễn Doãn Hùng cho rằng lực lượng thanh tra cần lưu ý nhất trong thực tiễn. Theo ông, dữ liệu số có thể bị xóa, thay đổi, di chuyển hoặc được lưu trữ trên hệ thống ở nhiều nơi. Điều 8 Nghị định 330 đặt ra yêu cầu kiểm tra, đánh giá độ tin cậy và tính toàn vẹn của chứng cứ điện tử. Do đó, việc thu thập, lưu giữ và kiểm tra chứng cứ phải được thực hiện ngay từ đầu theo đúng quy định.

“Một quyết định xử phạt muốn đứng vững khi bị khiếu nại, khởi kiện thì không chỉ cần đúng thẩm quyền mà còn phải chứng minh được hành vi bằng một hồ sơ chứng cứ đủ chắc”, luật sư Nguyễn Doãn Hùng chia sẻ.