Nghị định số 328/2026/NĐ-CP về phòng, chống tin giả, tin sai sự thật có hiệu lực thi hành từ ngày 5/10/2026, đặt ra một quy trình tương đối toàn diện, từ phát hiện, kiểm chứng, xác minh, gắn nhãn, công bố, cảnh báo đến ngăn chặn, gỡ bỏ và xử lý thông tin vi phạm… Trong đó, thanh tra, kiểm tra là một nội dung quan trọng được quy định tại nhiều điều, khoản, điểm.

Thanh tra, kiểm tra là khâu quan trọng trong phòng, chống tin giả

Theo Điều 6 Nghị định, quản lý Nhà nước về phòng, chống tin giả, tin sai sự thật bao gồm hoạt động kiểm tra, thanh tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo về xử lý tin giả, tin sai sự thật. Quy định này cho thấy công tác thanh tra, kiểm tra không chỉ hướng đến việc phát hiện, xử lý hành vi vi phạm mà còn là cơ chế kiểm soát quá trình thực hiện nhiệm vụ phòng, chống tin giả.

Điều 16 xác định Bộ Công an chịu trách nhiệm chung trong việc tổ chức thanh tra, kiểm tra công tác phòng, chống tin giả, tin sai sự thật của các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND các cấp. Nội dung thanh tra, kiểm tra bao gồm việc kiểm chứng, công bố, cảnh báo, gắn nhãn tin giả, tin sai sự thật và các hoạt động khác trong phạm vi Nghị định.

Cùng với đó, các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND các cấp có trách nhiệm tổ chức thanh tra, kiểm tra công tác phòng, chống tin giả, tin sai sự thật trong phạm vi, địa bàn, lĩnh vực thuộc thẩm quyền quản lý. Mặt khác, phối hợp với các đơn vị chức năng của Bộ Công an thanh tra, kiểm tra phòng, chống tin giả, tin sai sự thật trong phạm vi Nghị định.

Đồ họa: Minh Nguyệt

Đáng chú ý, Điều 17 quy định Bộ Công an có trách nhiệm thanh tra, kiểm tra công tác phòng, chống tin giả, tin sai sự thật của các bộ, cơ quan ngang bộ, UBND các cấp. Trong khi đó, Điều 21 quy định các bộ, cơ quan ngang bộ khác và UBND các cấp giám sát công tác phòng, chống tin giả, tin sai sự thật trong lĩnh vực, địa bàn được giao quản lý và thanh tra, kiểm tra theo thẩm quyền đối với các cơ quan, đơn vị trực thuộc.  

Như vậy, cơ chế thanh tra, kiểm tra được thiết kế theo hướng vừa có trách nhiệm chung của Bộ Công an, vừa có trách nhiệm trực tiếp của từng bộ, ngành, địa phương đối với lĩnh vực, địa bàn quản lý. Đây là cơ sở để kiểm soát việc thực hiện các nhiệm vụ phòng, chống tin giả, tránh tình trạng phát hiện thông tin nhưng chậm kiểm chứng, gắn nhãn không đúng hoặc không thực hiện đầy đủ các biện pháp xử lý tiếp theo.

Một nội dung đáng chú ý khác là cơ chế xử lý việc gắn nhãn sai. Theo khoản 5 Điều 10, việc gỡ bỏ gắn nhãn được thực hiện khi có kết luận của cơ quan chức năng có thẩm quyền khẳng định việc gắn nhãn là sai; khi thông tin bị gắn nhãn tại thời điểm xem xét không phải là tin giả, tin sai sự thật; hoặc khi qua hoạt động thanh tra, kiểm tra xác định việc gắn nhãn là sai.

Quy định này đặt ra yêu cầu đối với hoạt động thanh tra, kiểm tra không chỉ dừng ở việc xem xét trách nhiệm phát hiện và xử lý tin giả, mà còn phải kiểm soát tính chính xác, khách quan của quá trình gắn nhãn.

Trách nhiệm mới đối với báo chí, truyền thông và quyền phản ánh của người dân

Đối với hoạt động báo chí, truyền thông, Điều 12 quy định rõ trách nhiệm ngăn chặn, không cho phép đăng tải hoặc gỡ bỏ tin giả, tin sai sự thật sau khi được cơ quan chức năng có thẩm quyền gắn nhãn, thông báo, công bố là tin giả, tin sai sự thật hoặc có yêu cầu gỡ bỏ, ngăn chặn theo quy định pháp luật.

Cơ quan báo chí cũng có thể khai thác các nguồn thông tin công bố, cảnh báo tin giả, tin sai sự thật theo quy định của Nghị định để định hướng thông tin. Điều 11 quy định việc công bố, cảnh báo được thực hiện sau khi kiểm chứng, xác minh, làm rõ và có thể được thực hiện thông qua trang, cổng thông tin hoặc ứng dụng công khai của cơ quan, đơn vị; cổng thông tin điện tử của cơ quan chức năng trực tiếp kiểm chứng; phương tiện truyền thông đại chúng hoặc hình thức công bố, cảnh báo chính thức khác.

Đồ họa: Minh Nguyệt

Theo Điều 17, Bộ Công an thực hiện công bố, cảnh báo trên Cổng Thông tin điện tử của Bộ, ứng dụng VNeID và các kênh, trang truyền thông phục vụ công tác phòng, chống tin giả; phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố, cảnh báo rộng rãi trên phương tiện truyền thông đại chúng đối với những thông tin có nguy cơ gây khủng hoảng truyền thông hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, trật tự quản lý kinh tế.

Với người dân, tổ chức, Nghị định mở rộng các kênh tiếp nhận tin báo, tố giác, phản ánh về thông tin có dấu hiệu giả, sai sự thật. Theo Điều 13, việc báo tin, tố giác, phản ánh có thể thực hiện thông qua liên hệ trực tiếp, đường dây nóng, cổng thông tin điện tử của các cơ quan, bộ, ban, ngành, ứng dụng VNeID hoặc gửi văn bản đến cơ quan, tổ chức theo quy định pháp luật.

Các cơ quan chức năng có thẩm quyền có trách nhiệm tiếp nhận, xử lý nguồn tin. Tuy nhiên, Nghị định cũng quy định rõ trường hợp cá nhân, cơ quan, tổ chức lợi dụng việc báo tin, tố giác tin giả, tin sai sự thật để thực hiện hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Tiếp công dân thì cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định pháp luật. Điều này góp phần bảo đảm quyền phản ánh, tố giác được thực hiện đúng mục đích, đồng thời phòng ngừa việc lợi dụng cơ chế phản ánh để gây khó khăn, ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Có thể thấy, Nghị định số 328/2026/NĐ-CP đã đặt thanh tra, kiểm tra vào vị trí quan trọng trong cơ chế phòng, chống tin giả, tin sai sự thật. Từ kiểm soát trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, kiểm tra việc gắn nhãn, đến bảo vệ quyền lợi của người bị ảnh hưởng, công tác thanh tra, kiểm tra là một khâu bảo đảm các quy định được thực hiện đồng bộ, đúng thẩm quyền và đúng quy trình.

Đây cũng là cơ sở để hoạt động báo chí, truyền thông, các nền tảng số và người dân tham gia phòng, chống tin giả trên cơ sở trách nhiệm, sự thận trọng và tuân thủ pháp luật.