Dự thảo Luật sửa đổi lần này hướng tới luật hóa đầy đủ lệnh cấm, đồng thời bổ sung các khái niệm như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thiết bị điện tử, thuốc lá đặc chế và thuốc lá khác.Ảnh minh họa: T.L

Sau 13 năm thi hành, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã góp phần tạo chuyển biến tích cực trong kiểm soát sử dụng thuốc lá tại Việt Nam. Tuy nhiên, sự xuất hiện và gia tăng của các sản phẩm thuốc lá mới, cùng việc thuốc lá vẫn được trưng bày tại điểm bán, đang đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý.

Bộ Y tế là cơ quan đầu mối xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Theo kế hoạch, dự án Luật dự kiến được trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.

Luật hóa lệnh cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng

Theo Bộ Y tế, bên cạnh thuốc lá điếu truyền thống, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang trở thành nguy cơ mới, đặc biệt đối với giới trẻ. Trong khi đó, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 chưa có đầy đủ khái niệm và quy định cụ thể đối với những sản phẩm này.

Tháng 11/2024, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 173/2024/QH15, thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên toàn quốc từ năm 2025.

Dự thảo Luật sửa đổi lần này hướng tới luật hóa đầy đủ lệnh cấm, đồng thời bổ sung các khái niệm về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thiết bị điện tử, thuốc lá đặc chế và các loại thuốc lá khác.

Phạm vi hành vi bị nghiêm cấm được đề xuất bao gồm sản xuất, mua bán, xuất nhập khẩu thiết bị điện tử, cụm linh kiện, linh kiện rời và dung dịch dùng để lắp ráp thuốc lá điện tử. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng lợi dụng khoảng trống pháp lý để kinh doanh, lắp ráp và đưa các sản phẩm bị cấm trở lại thị trường.

Theo số liệu được nêu trong tài liệu, sau khi lệnh cấm có hiệu lực, số ca cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tại Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai giảm khoảng 70% trong 10 tháng sau lệnh cấm so với cùng kỳ trước đó. Trước lệnh cấm, trung bình mỗi tháng có khoảng 5-6 ca cấp cứu liên quan; sau lệnh cấm, con số này giảm còn khoảng 1-2 ca/tháng.

Cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán

Chính sách thứ hai được Bộ Y tế đề xuất là cấm mọi hình thức trưng bày thuốc lá tại điểm bán.

Luật hiện hành đã cấm quảng cáo, khuyến mại và tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng. Tuy nhiên, Điều 25 vẫn cho phép đại lý, điểm bán lẻ được trưng bày không quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá.

Theo hướng dẫn thực hiện Điều 13 Công ước Khung của WHO về Kiểm soát Thuốc lá, trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán được xem là một hình thức quảng cáo. Việc sản phẩm xuất hiện tại các vị trí dễ quan sát có thể duy trì sự hiện diện của thương hiệu và tác động đến nhận thức, hành vi của người tiêu dùng, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên.

Tài liệu của Bộ Y tế dẫn một số nghiên cứu cho thấy việc thường xuyên nhìn thấy thuốc lá tại điểm bán có thể làm tăng sự chú ý, nhận diện thương hiệu và ý định hút thuốc ở thanh thiếu niên.

Một số khảo sát tại Việt Nam cũng ghi nhận nhiều điểm bán thuốc lá nằm gần trường học, trong đó sản phẩm được trưng bày trong tầm mắt trẻ em.

Tính đến cuối năm 2024, có 59 quốc gia ban hành quy định cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán. Tại ASEAN, Thái Lan, Brunei, Singapore, Lào và Malaysia đã áp dụng chính sách này.

Theo Bộ Y tế, việc luật hóa lệnh cấm thuốc lá mới và cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán nhằm tiếp tục hoàn thiện pháp luật, bảo vệ trẻ em, thanh thiếu niên và các nhóm dễ bị tổn thương, đồng thời góp phần xây dựng môi trường ít tác nhân thúc đẩy sử dụng thuốc lá hơn.

Theo TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai, dù được quảng bá là “ít hại hơn”, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vẫn chứa nicotine gây nghiện cùng nhiều chất độc hại như kim loại nặng, hợp chất hữu cơ bay hơi và một số chất có khả năng gây ung thư.

Ảnh: Thanh Lương

Đặc biệt, nicotine có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển não bộ ở thanh thiếu niên, làm suy giảm khả năng học tập và kiểm soát hành vi.

Chia sẻ về tác hại của thuốc lá nói chung, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên nhấn mạnh, đó là một loại sản phẩm tồn tại vô lý nhất, là một trong các nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong, thiệt hại về kinh tế nặng nề.

Về kinh tế, thiệt hại về kinh tế do thuốc lá gây ra gấp hơn 5 lần thuế thu được từ thuốc lá.

Về sức khỏe thuốc lá gây rất nhiều bệnh tật và hơn 100 nghìn người tử vong mỗi năm, con số này gấp hơn 10 lần tử vong do tai nhạn giao thông, trong đó, hơn 18 nghìn người tử vong mỗi năm do hít phải khói thuốc của người khác trong khi bản thân không phải là người hút thuốc, con số tử vong này cũng gấp 2 lần tử vong do tai nạn giao thông, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên nhấn mạnh.