Bộ Tài chính chủ trì xây dựng dự thảo hồ sơ trình Chính phủ đối với dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi). Đồ họa: Trang Nguyệt

Quy định về các hành vi bị nghiêm cấm trong trưng mua, trưng dụng

Dự thảo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) đang được các cơ quan chức năng hoàn thiện nhằm thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về hoàn thiện hệ thống pháp luật, sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính, bảo vệ quyền sở hữu và lợi ích của người dân, doanh nghiệp về tài sản.

Trong cấu trúc của dự thảo luật, nội dung phòng chống tham nhũng, tiêu cực được thể hiện trực tiếp thông qua các điều khoản cụ thể. Điều 12 của dự thảo luật quy định rõ những hành vi bị nghiêm cấm, trong đó nhấn mạnh việc cấm trưng mua, trưng dụng tài sản không đúng đối tượng, điều kiện, trường hợp, thẩm quyền và trình tự, thủ tục quy định.

Đồng thời, điều khoản này cũng nghiêm cấm hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong việc trưng mua, trưng dụng tài sản để tham ô, tham nhũng, trục lợi hoặc vì mục đích cá nhân, cũng như việc quản lý, sử dụng, xử lý tài sản trưng mua, trưng dụng trái với quy định của pháp luật.

Nhằm thiết lập cơ chế hậu kiểm, Điều 13 của dự thảo luật quy định việc trưng mua, trưng dụng tài sản phải được thực hiện công khai, ngoại trừ các nội dung thuộc bí mật Nhà nước hoặc an ninh, quốc phòng.

Nội dung công khai phải bao gồm thông tin chi tiết về loại tài sản, số lượng, quyết định trưng mua, giá trưng mua, giá trị bồi thường và đặc biệt là kết quả quản lý, sử dụng, hoàn trả hoặc xử lý tài sản sau khi hoàn thành mục đích trưng mua, trưng dụng.

Người có thẩm quyền ra quyết định cũng như người đứng đầu cơ quan được giao tiếp nhận, quản lý tài sản có trách nhiệm giải trình trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ khi có yêu cầu của cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân bị tác động trực tiếp bởi quyết định, hành vi đó.

Thanh tra, kiểm tra hoạt động trưng mua, trưng dụng

Cơ chế kiểm soát quyền lực tiếp tục được làm rõ ngay tại Điều 2 của dự thảo luật về đối tượng áp dụng, theo đó xác định rõ tổ chức, cá nhân có trách nhiệm thanh tra, kiểm tra, giám sát việc trưng mua, trưng dụng tài sản là một trong những đối tượng chịu sự điều chỉnh trực tiếp của luật.

Trách nhiệm quản lý nhà nước về thanh tra, kiểm tra được giao cụ thể tại Điều 10 của dự thảo luật. Theo điều khoản này, Bộ, cơ quan ngang Bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, theo chức năng, nhiệm vụ của mình, có trách nhiệm thực hiện thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo về hoạt động trưng mua, trưng dụng tài sản theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, Điều 14 của dự thảo quy định hoạt động giám sát, phản biện xã hội đối với hoạt động này sẽ do Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, công dân và Ban Thanh tra nhân dân tại địa bàn nơi thực hiện trưng mua, trưng dụng tài sản thực hiện để bảo đảm tính dân chủ, tránh thất thoát và lãng phí tài sản.

Đồ họa: Trang Nguyệt

Thanh tra Chính phủ góp ý về thẩm quyền và điều kiện trưng mua, trưng dụng

Trong quá trình tham gia ý kiến đối với dự án luật, Thanh tra Chính phủ đã đóng góp nhiều ý kiến cụ thể liên quan đến việc kiểm soát thẩm quyền và phòng ngừa các nguy cơ tiêu cực. Đối với nguyên tắc xem xét miễn, giảm trách nhiệm cho người ra quyết định và người trực tiếp tổ chức thực hiện quy định tại Điều 5, Thanh tra Chính phủ đề nghị rà soát và làm rõ phạm vi miễn trừ trách nhiệm nhằm bảo đảm thống nhất với chủ trương bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm nhưng không loại trừ trách nhiệm đối với các hành vi vi phạm pháp luật.

Về điều kiện trưng mua, trưng dụng tài sản tại Điều 6, Thanh tra Chính phủ đề nghị rà soát và quy định rõ điều kiện "không có hàng dự trữ quốc gia để sử dụng" theo hướng chỉ áp dụng sau khi đã ưu tiên khai thác, huy động và sử dụng tối đa các nguồn lực công hiện có nhưng vẫn không đáp ứng yêu cầu.

Đồng thời, Thanh tra Chính phủ đề xuất quy định rõ tiêu chí xác định trường hợp "không bảo đảm tính kịp thời" và trách nhiệm của cơ quan quản lý dự trữ quốc gia trong việc xác nhận bằng văn bản để bảo đảm việc áp dụng trưng mua, trưng dụng đúng tính chất, phòng ngừa lạm dụng thẩm quyền.

Liên quan đến việc giao thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản cho cấp xã tại Điều 16 và Điều 23, Thanh tra Chính phủ đề nghị rà soát, quy định cụ thể phạm vi thẩm quyền, điều kiện áp dụng và cơ chế kiểm tra, giám sát của cấp trên để bảo đảm áp dụng thống nhất, phòng ngừa lạm dụng thẩm quyền khi thực hiện phân cấp ở cấp cơ sở.