“Chúng tôi hi vọng nghị định trên khi được ban hành sẽ bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị thu hồi đất, khắc phục và điều tiết hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người SDĐ và nhà đầu tư, đồng thời giảm khiếu nại, tố cáo. Cùng với đó, vừa bảo đảm quản lý chặt chẽ, hiệu quả tài nguyên đất vừa bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch, thuận tiện cho người SDĐ thực hiện các quyền và giám sát việc thực hiện của các cơ quan Nhà nước nhằm hạn chế tham nhũng, lãng phí trong quản lý, SDĐ đai” - ông Đào Trung Chính, Phó Tổng cục Trưởng Tổng cục Quản lý đất đai, Bộ Tài nguyên và Môi trường, khẳng định với PV Báo Thanh tra. 

Khó định lượng giảm được bao nhiêu khiếu kiện 

+ Xin ông cho biết, với những quy định của Luật Đất đai 2013 và những điểm mới trong dự thảo nghị định có thể hạn chế những tồn tại, bất cập trong quản lý, SDĐ đai hiện nay?

- Các chính sách đã chú ý, chú trọng sửa đổi để phù hợp với thực tiễn cuộc sống. Vấn đề quan trọng hơn và chúng tôi cũng hy vọng với Luật Đất đai 2013 là trách nhiệm giải trình, báo cáo, nghĩa là việc tổ chức thi hành pháp luật để người dân tham gia được vào hoạt động quản lý và SDĐ đai. Tiếp đó là trách nhiệm của cán bộ, công chức trong quản lý đất đai phải đảm bảo đúng chức trách, nhiệm vụ theo qui định của pháp luật mà theo tôi là đã tương đối đầy đủ. 

+ Theo thống kê của Thanh tra Chính phủ và Bộ Tài nguyên và Môi trường, 70% khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực đất đai liên quan đến vấn đề bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Dự thảo nghị định sẽ góp phần giảm được bao nhiêu % những khiếu nại, tố cáo đó, thưa ông?

- Khó định lượng giảm được bao nhiêu, nhưng chính từ những khúc mắc, hạn chế trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng thời gian qua mà ta có Luật Đất đai 2013 với những chính sách ưu việt hơn. Các chuyên gia cũng bình luận nội dung này được quy định so với Luật Đất đai 2003 dày dặn hơn, chi tiết hơn. Hy vọng với Luật Đất đai 2013 và các nghị định hướng dẫn thi hành tới đây được ban hành sẽ hạn chế được rất nhiều những khiếu kiện như vậy.

+ Sinh kế của người bị thu hồi đất luôn là vấn đề "nóng" cần được đặt lên hàng đầu. Dự thảo nghị định sẽ giải quyết vấn đề này như thế nào, thưa ông?

- Bên cạnh bồi thường một cách sòng phẳng, thì vấn đề sinh kế của người dân bị thu hồi đất rất quan trọng. Luật Đất đai lần này đã qui định hạn chế tối đa các trường hợp phải thu hồi đất, còn lại để cho sự vận động giữa người dân và doanh nghiệp nên dự thảo quy định những trường hợp Nhà nước sẽ thu hồi đất và các biện pháp hỗ trợ thiết thực, hiệu quả như nếu người bị thu hồi đất tái định cư không đủ tiền, Nhà nước sẽ bù thêm hay đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm… chứ không phải chỉ đưa một cục tiền là xong. 

Tuy nhiên, để làm tốt được vấn đề đảm bảo sinh kế cho người bị thu hồi đất thì phải là sự kết hợp của cả hệ thống, chứ một mình ngành Đất đai không thể làm được. Hơn nữa, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách thì còn phụ thuộc vào việc tổ chức thực hiện của các cấp, các bộ, ngành và địa phương trong quản lý và SDĐ đai.

Dứt khoát Nhà nước không thu hồi đất cho dự án thương mại

+ Thời gian qua, nhiều trường hợp người dân bức xúc vì bị mất quyền tài sản đối với đất đai bởi một quyết định hành chính. Dự thảo có hạn chế sự can thiệp của Nhà nước trong việc thu hồi đất cho các dự án thương mại?

- Khi xây dựng Luật, chúng tôi đã tổng kết, tiếp thu kinh nghiệm trong thu hồi đất về vấn đề chia sẻ lợi ích của Đà Nẵng hay mô hình định giá độc lập của TP HCM, đưa thành cơ chế trong Luật Đất đai. Do đó, theo luật mới, ở những khu vực Nhà nước không thu hồi đất, nếu các nhà đầu tư không thỏa thuận được với dân thì không triển khai dự án và Nhà nước hoàn toàn không can thiệp. Dứt khoát là thế!

+ Một số chuyên gia bày tỏ chưa yên tâm trước các dự thảo nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai. Còn ông?

- Khi soạn thảo phải dựa trên nguyên tắc nghị định không được qui định thêm các vấn đề ngoài Luật. Trong quá trình soạn thảo luật đã tiếp thu ý kiến từ nhiều phía để trình Quốc hội ban hành nên có thể có những ý kiến kỳ vọng cao hơn mà chưa được tiếp thu. Với vấn đề đất đai phải thận trọng, có bước đi hết sức phù hợp, chứ nếu xáo trộn quá, đưa ra những thay đổi đột ngột dễ gây ra rối loạn nên chúng tôi đã phải cân nhắc rất kỹ khi đưa ra các dự thảo nghị định này để bảo đảm các yêu cầu về pháp luật và thực tiễn.

+ Từ lâu nay, chế tài nghiêm khắc và thích hợp là yếu tố đảm bảo sự thực hiện nghiêm minh các qui định pháp luật. Với tư cách là cơ quan quản lý Nhà nước về đất đai, ông có kiến nghị gì liên quan đến vấn đề này?

- Các qui định về xử lý nghiêm những vi phạm trong lĩnh vực đất đai có thể nói là đã hoàn chỉnh nhưng tôi vẫn nhấn mạnh rằng quan trọng là sự thi hành của địa phương và các cơ quan chức năng. 

Tổng cục Quản lý đất đai cũng đã được thành lập Cục Giám sát các hoạt động quản lý đất đai với mong muốn giám sát tốt hơn quá trình quản lý và SDĐ ở địa phương, thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra và giám sát của nhân dân, các tổ chức đoàn thể.

+ Trân trọng cảm ơn ông!

Thảo Nguyên (Thực hiện)