Giảng viên Đại học Kinh tế Quốc dân tư vấn cho thí sinh, phụ huynh tại Ngày hội lựa chọn nguyện vọng xét tuyển đại học, cao đẳng 2026. Ảnh: HH

Nỗi lo... "điểm cao vẫn trượt" đại học

Những ngày này, thí sinh trên cả nước đang bước vào giai đoạn đăng ký và điều chỉnh nguyện vọng xét tuyển đại học trên hệ thống của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đây được xem là "nút thắt" quan trọng nhất, quyết định thành quả của 12 năm đèn sách.

Nguyễn Hoàng Nam, học sinh Trường THPT Lý Thường Kiệt (Hà Nội) chia sẻ, kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa qua em đạt 25 điểm tổ hợp D01, một mức điểm không thấp nhưng em vẫn lo lắng.

Hoàng Nam cho biết, em thích ngành Kinh doanh quốc tế của Học viện Ngân hàng nhưng điểm chuẩn năm ngoái là 25,25. Em đang phân vân không biết có nên đặt ngành này làm nguyện vọng 1 hay không, vì sợ nếu trượt sẽ mất luôn cơ hội ở các trường top giữa do đã lỡ xếp sau.

Nỗi lo của Hoàng Nam cũng là tâm lý chung của rất nhiều sĩ tử. Việc đắn đo giữa "ngành yêu thích nhưng điểm chuẩn cao" và "ngành an toàn nhưng ít hứng thú" khiến các em lo lắng không biết đặt nguyện vọng thế nào để chắc chắn giành "vé" vào đại học mơ ước.

Trần Trung Dũng, nam sinh đến từ Trường THPT Phạm Hồng Thái (Hà Nội) tâm sự: Em xét tuyển đại học bằng tổ hợp A01, điểm thi tốt nghiệp THPT tổ hợp A01 vừa qua em được 22 điểm.

Em dự định đăng ký tối đa 15 nguyện vọng dải đều các ngành của 3 trường: Đại học Giao thông vận tải, Đại học Xây dựng và Đại học Công nghiệp. Tuy nhiên, với số điểm không đạt như kỳ vọng nên em băn khoăn không biết đặt nguyện vọng ra sao.

Thực tế từ những mùa tuyển sinh trước cho thấy, không ít thí sinh đạt 27, 28 điểm vẫn trượt đại học chỉ vì những sai lầm chiến lược: Đặt tất cả nguyện vọng vào các ngành "nóng" có mức điểm chuẩn quá cao, hoặc sắp xếp lộn xộn các nguyện vọng ưu tiên...

Nỗi lo “điểm cao vẫn trượt” khiến Lê Đức Anh, học sinh Trường THPT Phùng Khắc Khoan (Hà Nội) những ngày này đang phải “cân não” tính toán sắp xếp nguyện vọng để không đi vào “vết xe đổ” của các anh chị khoá trước.

Đức Anh cho biết, em xét tuyển đại học khối B00 với điểm số 27, em dự định sẽ đặt nguyện vọng vào các ngành Y đa khoa, Răng - Hàm - Mặt của Đại học Y Hà Nội, hoặc Đại học Dược Hà Nội.

Tuy nhiên, điểm chuẩn năm 2025 của Đại học Y Hà Nội đối với hai ngành chủ lực đều ở mức rất cao. Ngành Y khoa lấy 28,13 điểm (tổ hợp B00) và ngành Răng - Hàm - Mặt lấy 27,34 điểm (tổ hợp B00). Do vậy, nếu mạo hiểm nộp hồ sơ 2 ngành này em rất lo lắng.

Phụ huynh, thí sinh được tư vấn sắp xếp "giỏ nguyện vọng thông minh" tại Ngày hội lựa chọn nguyện vọng xét tuyển đại học, cao đẳng 2026. Ảnh: HH

Không chọn ngành theo... đám đông

Chia sẻ với lo lắng của các em,  GS.TS Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) đưa ra lời khuyên, sau kỳ thi tốt nghiệp THPT, điều quan trọng với thí sinh không chỉ là điểm số, tổ hợp xét tuyển hay xác suất trúng tuyển, mà là lựa chọn con đường phù hợp với năng lực, đam mê và khát vọng của bản thân.

Ông cho rằng, Gen Z đang bước vào đại học trong bối cảnh công nghệ thay đổi rất nhanh với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, bán dẫn, robot, năng lượng mới, điện hạt nhân hay đường sắt tốc độ cao.

Nhiều nghề sẽ được AI thay thế một phần, đồng thời cũng xuất hiện nhiều ngành nghề mới. Do đó, cơ hội sẽ thuộc về những người biết học tập liên tục, thích nghi và kết hợp công nghệ với tư duy nhân văn.

Theo ông, câu hỏi lớn của mùa tuyển sinh năm nay không chỉ là “đỗ trường nào?”, mà là chọn con đường phù hợp để phát triển năng lực bản thân và tạo giá trị cho xã hội.

"Thí sinh không nên chọn ngành theo đám đông, vì sĩ diện hay vì chưa hiểu chính mình, mà cần tìm hiểu kỹ chương trình đào tạo, môi trường học tập, cơ hội nghiên cứu, thực hành và việc làm trước khi quyết định", GS.TS Nguyễn Tiến Thảo lưu ý thí sinh.

Đặc biệt, điểm mới theo quy định, năm nay, mỗi thí sinh được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng trên hệ thống chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Riêng nhóm ngành đào tạo giáo viên phải được xếp trong 5 nguyện vọng đầu, còn nhóm ngành quốc phòng, an ninh phải đăng ký ở nguyện vọng 1 theo quy định.

Để tối ưu hoá khả năng trúng tuyển vào trường mơ ước, theo các chuyên gia tuyển sinh, với giới hạn tối đa 15 nguyện vọng, thí sinh nên chia danh sách đăng ký thành 3 nhóm.

Nhóm thứ nhất là nguyện vọng mơ ước - những ngành, trường thực sự yêu thích, có thể cao hơn mức điểm hiện có nhưng vẫn có cơ sở để thử sức.

Nhóm thứ hai là nguyện vọng phù hợp - những ngành sát với năng lực, đúng sở thích và có cơ hội nghề nghiệp rõ ràng. Đây được xem là nhóm nguyện vọng quan trọng nhất.

Nhóm thứ ba là nguyện vọng an toàn - những lựa chọn có khả năng trúng tuyển cao hơn. Tuy nhiên, đây vẫn phải là ngành thí sinh sẵn sàng theo học nghiêm túc, không nên lựa chọn chỉ để "chống trượt".

Một nguyên tắc quan trọng là thí sinh cần sắp xếp nguyện vọng theo đúng thứ tự ưu tiên thực sự. Ngành nào yêu thích hơn, mong muốn học hơn cần đặt ở vị trí cao hơn. Bởi hệ thống xét tuyển sẽ xét theo thứ tự từ trên xuống; khi đã trúng tuyển ở một nguyện vọng phía trên, các nguyện vọng phía sau sẽ không còn được xét.

Các chuyên gia tuyển sinh cũng lưu ý, một sai lầm phổ biến của thí sinh là chỉ dựa vào điểm chuẩn năm trước để đánh giá cơ hội trúng tuyển. Trên thực tế, điểm chuẩn mỗi năm chịu tác động đồng thời từ nhiều yếu tố như phổ điểm, chỉ tiêu tuyển sinh, số lượng thí sinh đăng ký, mức độ quan tâm của xã hội đối với từng ngành và sự thay đổi trong phương thức xét tuyển…

Do đó, thí sinh cần giữ một "cái đầu lạnh", gạt bỏ yếu tố tâm lý đám đông, phân tích kỹ phổ điểm và áp dụng đúng chiến thuật để tự tin cầm trên tay “tấm vé” bước vào giảng đường đại học mơ ước. Đại học không phải là con đường duy nhất dẫn đến thành công, nhưng chọn đúng ngành, học đúng trường sẽ là bước đệm vững chắc cho tương lai sau này.