Nội dung này được Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu rõ tại hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp có chủ đề “Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng”, sáng 18/7.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, sức chống chịu, khả năng thích ứng và niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp từng bước được cải thiện, tạo nền tảng quan trọng cho mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn tới.

“Sức khỏe” của ba khu vực doanh nghiệp

Bộ trưởng cho hay, khu vực doanh nghiệp tư nhân tiếp tục là động lực quan trọng của nền kinh tế khi chiếm khoảng 96% tổng số doanh nghiệp và 78,2% tổng vốn đăng ký.

Trong 564 công trình, dự án được khởi công, khánh thành đồng loạt trong năm 2025, khu vực tư nhân đóng góp khoảng 3,84 triệu tỷ đồng, tương đương 74,6% tổng vốn đầu tư.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn. Ảnh: Đoàn Bắc/VGP

Tuy nhiên, theo tư lệnh ngành Tài chính, khu vực kinh tế tư nhân vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản về tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và thị trường.

“Quy mô doanh nghiệp còn nhỏ, năng lực quản trị và sức cạnh tranh chưa tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng”, Bộ trưởng nói.

Với doanh nghiệp nhà nước, theo ông Tuấn, dù chỉ có 695 doanh nghiệp, nhưng đang nắm giữ nhiều nguồn lực trọng yếu của nền kinh tế trong các lĩnh vực năng lượng, hạ tầng, viễn thông, tài chính, vận tải, khai khoáng và quốc phòng, an ninh.

Năm 2025, khu vực này có tổng tài sản khoảng 4,5 triệu tỷ đồng, vốn chủ sở hữu hơn 2 triệu tỷ đồng, doanh thu gần 2,9 triệu tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế khoảng 261 nghìn tỷ đồng.

Bộ trưởng nhìn nhận, hiệu quả hoạt động giữa các doanh nghiệp nhà nước còn chưa đồng đều; tiến độ đầu tư của một số dự án còn chậm; vai trò dẫn dắt, kết nối và lan tỏa sang khu vực doanh nghiệp tư nhân vẫn cần được phát huy mạnh mẽ hơn.

Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), đến nay có 41.874 doanh nghiệp đang hoạt động với 47.132 dự án còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký đạt trên 562,7 tỷ USD.

Khu vực FDI tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, xuất khẩu và chuyển giao công nghệ.

Nhưng theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, mức độ liên kết với doanh nghiệp trong nước, tỷ lệ nội địa hóa, chuyển giao công nghệ và phát triển hệ thống nhà cung ứng Việt Nam vẫn còn hạn chế, chưa tương xứng với quy mô đầu tư và các chính sách ưu đãi đã được hưởng.

Vướng mắc về giá đất tiếp tục làm tăng chi phí của doanh nghiệp

Đề cập những khó khăn, vướng mắc chủ yếu của doanh nghiệp, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho hay có 6 nhóm vấn đề lớn.

Đầu tiên là về thể chế và tổ chức thực hiện. Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, “đây vẫn là điểm nghẽn lớn nhất”.

Bên cạnh đó, một số nơi vẫn còn tâm lý e ngại trách nhiệm, né tránh, đùn đẩy trong giải quyết công việc, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thứ hai, về tiếp cận các nguồn lực phát triển. Bộ trưởng cho hay, doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận tín dụng, đất đai và các nguồn lực sản xuất.

“Những vướng mắc về quỹ đất, xác định giá đất, giải phóng mặt bằng và thực hiện nghĩa vụ tài chính tiếp tục làm tăng chi phí, kéo dài thời gian đầu tư”, ông Tuấn nói.

Nhóm khó khăn, vướng mắc thứ ba là về chi phí sản xuất, kinh doanh và dòng tiền khi giá nguyên liệu, năng lượng, logistics, vốn và lao động vẫn ở mức cao. Trong khi các yêu cầu mới về tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội làm gia tăng chi phí tuân thủ.

“Việc chậm thanh toán, hoàn thuế, giải ngân hoặc xử lý các thủ tục liên quan cũng tạo thêm áp lực đối với dòng tiền và vốn lưu động của doanh nghiệp”, theo lời Bộ trưởng Bộ Tài chính.

Các nhóm khó khăn, vướng mắc tiếp theo là thị trường và chuỗi cung ứng; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực; liên kết giữa các khu vực doanh nghiệp.

Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp có chủ đề “Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng”. Ảnh: Đoàn Bắc/VGP

Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, mối liên kết giữa doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp FDI “còn lỏng lẻo”.

“Việc chia sẻ thị trường, chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung ứng và hình thành các chuỗi giá trị trong nước còn nhiều hạn chế, làm giảm hiệu quả lan tỏa của các nguồn lực và ảnh hưởng đến năng lực tự chủ của nền kinh tế”, ông Tuấn nhận định.

Hoàn thuế đúng hạn, giảm kiểm tra với doanh nghiệp tuân thủ tốt

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, những khó khăn nêu trên, có nguyên nhân cả khách quan và chủ quan. Tuy nhiên qua quá trình tổng hợp và rà soát thấy phần lớn không xuất phát từ việc thiếu chủ trương hay thiếu cơ chế, chính sách, mà chủ yếu do những điểm nghẽn trong quá trình tổ chức thực hiện.

Từ đó, lãnh đạo Bộ Tài chính đề xuất một số giải pháp chủ yếu. Trong đó, theo Bộ trưởng Tuấn, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện thực chất môi trường đầu tư, kinh doanh; chuyển mạnh từ tiền kiểm truyền thống sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu, trên cơ sở quản lý rủi ro.

“Gắn trách nhiệm người đứng đầu với tiến độ giải quyết, khắc phục tình trạng né tránh, sợ sai và đùn đẩy”, Bộ trưởng Bộ Tài chính đề nghị.

Đi kèm với đó là đẩy nhanh tái thiết kế thủ tục hành chính trên nền tảng số, không chỉ số hóa hồ sơ giấy; khơi thông dòng vốn và dòng tiền cho doanh nghiệp.

Bộ Tài chính cho rằng, cần thiết lập cơ chế bảo đảm thanh toán đúng hạn đối với hoàn thuế, dự án đầu tư công, mua sắm công và hợp đồng sử dụng ngân sách nhà nước.

Cùng với hoàn thiện quy trình lựa chọn nhà đầu tư, giao đất, cho thuê đất, theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, cần phân loại và xử lý dứt điểm các dự án chậm tiến độ, công trình ách tắc, đất đai bỏ hoang.

Áp dụng phân loại rủi ro để miễn, giảm kiểm tra đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt; rà soát giá, phí, phụ phí logistics; kết nối dữ liệu giữa cảng, kho, vận tải, hải quan và cơ quan kiểm tra chuyên ngành nhằm giảm thời gian lưu kho, lưu bãi và thông quan cũng là những giải pháp được Bộ Tài chính đề xuất.

Ngoài ra, theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, cần thiết lập cơ chế liên kết và đo lường kết quả giữa ba khu vực doanh nghiệp.

Ông đề nghị, lựa chọn các ngành có khả năng lan tỏa cao như năng lượng, điện lực, dầu khí, viễn thông, hạ tầng số, logistics, chế biến, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, nông nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi xanh để xây dựng chuỗi liên kết.

“Cần xác định doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp tư nhân lớn làm hạt nhân; doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia các công đoạn cung ứng, dịch vụ kỹ thuật, thiết kế, bảo trì và logistics”, Bộ trưởng Bộ Tài chính nói.

Kết quả được đánh giá bằng các chỉ tiêu cụ thể. Đó là: tỷ lệ mua sắm trong nước, số doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi, giá trị hợp đồng cung ứng, tỷ lệ nội địa hóa, số dự án chuyển giao công nghệ và số lao động kỹ thuật được đào tạo.