Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân phát biểu bế mạc phiên họp thứ 20. Ảnh: TN

Sáng 11/1, trước khi bế mạc phiên họp thứ 20, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) cho ý kiến về các vấn đề còn ý kiến khác nhau của dự án Luật Đơn vị HCKTĐB.

Không đồng ý cả 2 phương án, thiết lập phương án 3

áo một số vấn đề lớn xin ý kiến tiếp thu, chỉnh lý dự án này, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Nguyễn Khắc Định cho hay, tổ chức chính quyền địa phương ở đơn vị HCKTĐB hiện có 3 phương án.

Phương án 1 thực hiện thiết chế Trưởng đơn vị HCKTĐB. Theo ông Định, phương án này bảo đảm tinh gọn bộ máy; xác định rõ và đề cao trách nhiệm cá nhân người đứng đầu, khắc phục được tình trạng “núp bóng” tập thể để né tránh trách nhiệm… Nhưng lại có hạn chế, không bảo đảm quyền đại diện của Nhân dân, nguyên tắc Nhân dân lập ra chính quyền, cơ quan quyền lực bầu cơ quan hành chính, dễ dẫn đến nguy cơ lạm quyền.

Phương án 2 chính quyền đơn vị HCKTĐB gồm có HĐND, UBND tương tự như ở các đơn vị hành chính hiện nay. Nhiều ý kiến ĐBQH, chuyên gia và Thường trực Ủy ban Pháp luật, không tán thành vì phương án này chưa thực sự đổi mới, cải cách, chưa mang tính đột phá, chưa đáp ứng yêu cầu tinh gọn bộ máy.

Từ thảo luận, phân tích các ưu điểm, hạn chế của 2 phương án trên, nhiều ý kiến trong Thường trực Ủy ban Pháp luật đề xuất thiết kế phương án 3.

Theo đó, chính quyền địa phương ở đơn vị HCKTĐB là cấp chính quyền địa phương gồm có HĐND đơn vị HCKTĐB (gọi tắt là Hội đồng đặc khu) và UBND đơn vị HCKTĐB (gọi tắt là Ủy ban đặc khu) được tổ chức tinh gọn, chỉ quyết định một số vấn đề quan trọng, mang tính định hướng lớn, còn chủ yếu tập trung phân quyền, phân cấp thẩm quyền quản lý, điều hành ở đơn vị HCKTĐB cho Chủ tịch Ủy ban đặc khu.

Ông Định nhấn mạnh, phương án 3 bảo đảm phù hợp với quy định của Hiến pháp, phù hợp với đặc điểm của đơn vị HCKTĐB, thể hiện được chính quyền gần dân, sát dân, phát huy quyền làm chủ, quyền giám sát của Nhân dân. Đồng thời, phát huy vai trò, trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cơ quan hành chính đơn vị HCKTĐB…

Xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực

Thảo luận, các ý kiến của UBTVQH vẫn còn có ý kiến khác nhau. Theo Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Hà Ngọc Chiến, phải tổ chức chính quyền ở đơn vị HCKTĐB theo hướng có cả HĐND và UBND.

“Cần tăng thẩm quyền của Chủ tịch UBND, nhưng phải xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực”, ông Chiến nói và lưu ý, để tránh lặp lại những bài học đã phải trả giá về việc không có cơ chế giám sát quyền lực chặt chẽ, đủ mạnh.

Ủng hộ phương án 3, Phó Chủ tịch QH Phùng Quốc Hiển đặt vấn đề cần làm rõ, 3 đặc khu này sẽ mang lại lợi ích gì cho đất nước? Bởi điều quan trọng, cốt lõi nhất trong luật là 3 đặc khu này phải là động lực phát triển của tỉnh đó hoặc khu vực đó. Cùng với đó, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội chung của đất nước. 

Trong khi đó, đồng tình với phương án 1, theo Trưởng Ban Công tác Trần Văn Túy, vấn đề là cần nghiên cứu kỹ để thiết kế bảo đảm tốt việc kiểm soát quyền lực. Còn đề nghị thành lập Hội đồng đặc khu cần phải cân nhắc, bởi thiết kế chức năng, nhiệm vụ mới chỉ “sơ khai”.

“Chúng ta đang muốn tạo cơ chế đột phá, nhấn mạnh vai trò của người đứng đầu mà lại có một cơ quan tư vấn do Thủ tướng thành lập gần như sẽ “kiểm soát” Trưởng đặc khu thì sẽ giảm đi tính chủ động trong hoạt động của Trưởng đặc khu”, ông Túy nói thêm.

Nhấn mạnh tinh thần chung là mong muốn xây dựng mô hình đặc khu kinh tế gọn nhẹ, nhưng Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân cho rằng, phải bảo đảm nguyên tắc kiểm soát quyền lực, không vi hiến, không trái nghị quyết của Trung ương đồng thời bảo đảm cho sự phát triển.

Cho thuê đất thời hạn đến 99 năm có quá dài?

Một vấn đề khác được các ý kiến tập trung thảo luận là các chính sách liên quan đến đất đai tại đơn vị HCKTĐB.

Theo Ủy ban Pháp luật, để tạo cơ chế thu hút đầu tư, các chính sách đất đai tại đơn vị HCKTĐB cần có sự hấp dẫn, vượt trội so với quy định của pháp luật hiện hành và bảo đảm cạnh tranh quốc tế. Tuy nhiên, cũng cần bảo đảm thận trọng, với mức độ ưu đãi hợp lý để tránh tình trạng lạm dụng, thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước.

“Việc quy định thời hạn sử dụng đất tối đa đến 99 năm như trong dự thảo Luật là nhằm thể hiện tính vượt trội trong chính sách đất đai tại đơn vị HCKTĐB so với các khu kinh tế khác trong nước cũng như một số đặc khu kinh tế trong khu vực và trên thế giới. Hơn nữa, theo quy định của dự thảo Luật, thời hạn sử dụng đất tối đa đến 99 năm chỉ được áp dụng trong phạm vi hẹp, đối với một số dự án thuộc các lĩnh vực ưu tiên, theo trình tự, thủ tục chặt chẽ và do Thủ tướng Chính phủ quyết định”, ông Định cho hay.

Do đó, đa số ý kiến Thường trực Ủy ban Pháp luật tán thành quy định thời hạn sử dụng đất tối đa là 99 năm như trong dự thảo Luật Chính phủ trình Quốc hội.

Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển đặt vấn đề, thời gian này tương đương với gần 3 thế hệ, thì có cần thiết không? Cho nên cần rà soát lại, không nhất thiết phải 99 năm. “Chính sách miễn tiền thuê đất tại đơn vị HCKTĐB cũng cần phải tính toán cân nhắc, không nên có chính sách miễn, chỉ có chính sách giảm tiền thuê đất, mà giảm có thời hạn”, ông Hiển nêu.

Đồng quan điểm này, theo Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách Nguyễn Đức Hải, các đặc khu này phải lớn lên bằng “đôi chân” của mình, Trung ương chỉ hỗ trợ ban đầu. Do vậy, miễn thuế nhiều thì sẽ không có nguồn lực cho phát triển.

Thảo Nguyên