"Cần có một phương pháp tính toán riêng đối với việc nộp tiền cấp quyền khai thác đá trắng", ông Thuấn cho biết. Ảnh: Đan Nguyên

Công văn, đơn thư gõ cửa hầu hết các cơ quan chức năng từ T.Ư đến địa phương. Thậm chí, nhiều DN  phản ứng theo kiểu... tiêu cực là lặng thinh trước các công văn yêu cầu của Tổng cục Địa chất và Khoáng sản. Chỉ 1/5 số đơn vị kê khai chi tiết về tiền cấp quyền.

 8.600 tỷ đồng là tính thử trên các số liệu ảo

Trước thực trạng này, mới đây, Tổng cục Địa chất và Khoáng sản đã triệu tập toàn bộ DN khai thác và chế biến đá trắng để bàn biện pháp tháo gỡ. Tại hội nghị, đại diện Cục Kinh tế Địa chất khẳng định việc thu tiền cấp quyền là không thể trì hoãn. Bởi lẽ, Nghị định 203/2013/NĐ-CP của Chính phủ qui định về phương pháp tính, mức thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản đã có hiệu lực.

Ông Nguyễn Văn Thuấn, Tổng cục Trưởng Tổng cục Địa chất và Khoáng sản cho biết: Tổng cục đã tổ chức các hội nghị đối thoại với các tổ chức, cá nhân có giấy phép khai thác khoáng sản và tập huấn triển khai Nghị định số 203/2013/NĐ-CP tại nhiều địa phương. Việc thu tiền cấp quyền đối với các mỏ khoáng sản khác đơn giản và thuận lợi hơn. Sau thời gian ngắn đã thu được khoảng trên 2.500 tỷ đồng. Tuy nhiên, riêng khối DN khai thác và chế biến đá trắng thì lại vô cùng khó khăn. Tất cả các DN đều phản đối nộp tiền cấp quyền vì nó không đúng với họat động khai thác, chế biến thực tiễn.

Chia sẻ khó khăn của khối DN này bởi lẽ giai đoạn đầu tư mất rất nhiều thời gian, tốn rất nhiều tiền, ông Tuấn nói: “Tôi có tham dự một số hội đồng thẩm định để cấp phép khai thác đá trắng và tôi biết, các hợp đồng khai thác này có quan liêu, áp đặt. Điều đó dẫn đến trữ lượng ảo trong các giấy phép khai thác mỏ. Mặt khác, doanh nghiệp khi tiến hành xin cấp phép cũng đưa ra các con số lớn hơn thực tế. Hai ông “trên mây” gặp nhau nên dẫn đến tình trạng “con số ảo” trong giấy phép khai thác mỏ”.

Cũng tại hội nghị này, sau một hồi “mặc cả” với các DN khai thác và chế biến đá trắng, Tổng cục Địa chất và Khoáng sản thống nhất được mức tạm thu tiền cấp quyền đối với nhóm doanh nghiêp này năm 2014 là 1 tỷ đồng/DN.

Cần giải pháp riêng cho đá trắng

Tuy nhiên, theo các DN khai thác và chế biến đá, giải pháp này không khả thi nếu không nói là việc thực hiện sẽ đi ngược lại các qui định về quyết toán tài chính. Bởi lẽ, thời điểm áp dụng để tính tiền là 1/7/2011 trong khi các doanh nghiệp sản xuất đã không được hạch toán chi phí này vào giá bán, không hạch toán vào chi phí sản xuất. Hơn nữa, lợi tức của cổ đông thời gian này, nếu có, đã được chia.

Chủ tịch Hiệp hội Đá trắng Nghệ An, ông Nguyễn Giang Hoài cho biết: Tập thể DN đề nghị Tổng cục Địa chất và Khoáng sản có báo cáo và đề nghị với Bộ Tài nguyên và Môi trường, với Chính phủ và các cơ quan liên quan xem xét lại và điều chỉnh hợp lý các thông số tính tiền cấp quyền; đề xuất thời điểm tính toán và nộp tiền cấp quyền thực hiện sau khi ấn định thời gian hoàn thành việc thăm dò nâng cấp và điều chỉnh dự án khai thác. Đối với các dự án khai thác khoáng sản do UBND tỉnh cấp phép thì có văn bản hướng dẫn và cho phép các doanh nghiệp điều chỉnh dự án và giãn tiến độ tính toán, thực hiện nộp tiền cấp quyền.

Đại diện Hiệp hội Đá trắng Yên Bái cũng khẳng định, phải xác định tương đối một chỉ số là giá tài nguyên nguyên khai để tính tiền cấp quyền chứ không thể lấy tổng trữ lượng trên giấy phép nhân với khung giá cao nhất do UBND tỉnh ban hành để tính tiền cấp quyền như vậy. Bởi lẽ, sản phẩm đá trắng chuẩn nhất bán trên thị trường cũng không có giá 12 triệu đồng/m³. Chưa kể, trữ lượng này không đạt nổi 2% của trữ lượng trong giấy phép.

Các DN  đề nghị Tổng cục Địa chất và Khoáng sản không truy thu tiền cấp quyền từ thời điểm 1/7/2011 - 31/12/2013; xem xét lại thời gian thu tiền cấp quyền và phương pháp thu tiền cấp quyền theo hướng giãn thời gian nộp và giảm số tiền trong những năm đầu để tránh khó khăn cho DN trong quá trình đầu tư.

Về giải pháp, ông Nguyễn Văn Thuấn cho biết: Thấy được bất cập của việc thu tiền cấp quyền khai thác đối với khối DN đá trắng, Tổng cục đã nhiều lần triệu tập DN của khối này họp bàn và nhất trí với đề nghị của các DN về việc đánh giá lại trữ lượng mỏ.

Cũng theo thông tin từ Tổng cục, chậm nhất đến hôm nay (ngày 10/10), các DN không đồng ý nộp tiền cấp quyền sẽ nộp đơn đề nghị đánh giá lại trữ lượng mỏ. Về phương pháp cụ thể, ông Thuấn đề nghị mỗi DN sẽ mở thêm 2 moong để thăm dò lại trữ lượng. Mỗi moong có diện tích 100 - 200m², có vị trí tương đối thuận lợi và có đủ các điều kiện đại diện cho mỏ. Khi tiếp  nhận đơn, Tổng cục Địa chất và Khoáng sản sẽ có văn bản chấp thuận để DN triển khai. Toàn bộ quá trình này được Tổng cục cử ít nhất 2 người thẩm định và giám sát thực tế. Tất nhiên, chi phí này và cả quá trình tính toán kết quả để cho ra con số chính xác là do doanh nghiệp chi trả. Dự kiến, trong 6 tháng sẽ tiến hành xong việc đánh giá lại trữ lượng.

Trả lời câu hỏi của PV Báo Thanh tra về việc này, ông Thuấn cho biết, đến nay Tổng cục vẫn đang tiếp nhận đơn của doanh nghiệp và sẽ tổng hợp, báo cáo cơ quan có thẩm quyền. Ông Thuấn cũng khẳng định, việc đánh giá lại trữ lượng sẽ đảm bảo theo qui định của pháp luật.

Đan Quế - Lê Nguyên