Đoàn Kiểm tra liên ngành Trung ương kiểm tra đột xuất một số bếp ăn tập thể tại Vĩnh Long, ngày 8/5/2026. Ảnh: VFA

Hoàn thiện chế tài

Tại Hội nghị giao ban báo chí Trung ương ngày 7/7, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên trình bày báo cáo về chính sách Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Tiếp thu ý kiến góp ý của các cơ quan báo chí và kết luận của hội nghị, ngày sau đó, Bộ Y tế đã cập nhật, bổ sung, hoàn thiện báo cáo.

Báo cáo nêu rõ, sau hơn 15 năm thực hiện, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã góp phần quan trọng hình thành khung pháp lý cho công tác quản lý an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội, sự mở rộng của chuỗi cung ứng, thương mại điện tử và các phương thức sản xuất, kinh doanh mới đang đặt ra nhiều yêu cầu mà các quy định hiện hành chưa theo kịp.

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn cũng bộc lộ nhiều bất cập như chưa quy định đầy đủ việc thu hồi giấy phép trong trường hợp hồ sơ công bố sản phẩm sử dụng giấy tờ giả mạo hoặc không trung thực; chưa có cơ chế quản lý, kết nối dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc. Việc phân công quản lý giữa các bộ còn chưa thống nhất, chưa có cơ quan chịu trách nhiệm chính khi xảy ra sự cố về an toàn thực phẩm.

Thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế kiểm soát đối với thực phẩm giả, hàng giả, sản phẩm chứa chất cấm và khắc phục những khoảng trống trong công tác quản lý, nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm về an toàn thực phẩm.

Xuất phát từ yêu cầu đó, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) định hướng chuyển từ quản lý theo từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm trên cơ sở đánh giá nguy cơ. Việc quản lý được thực hiện xuyên suốt từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến, phân phối, lưu thông đến khi thực phẩm đến tay người tiêu dùng.

Một trong những nội dung trọng tâm của chính sách là tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát trong toàn bộ vòng đời của thực phẩm.

Theo dự thảo, bên cạnh các biện pháp quản lý trước khi lưu hành, hoạt động hậu kiểm trong quá trình lưu thông trên thị trường sẽ được tăng cường nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Cơ quan quản lý nhà nước và các cơ sở kiểm nghiệm được giao nhiệm vụ chủ động lấy mẫu thực phẩm lưu thông trên thị trường để kiểm nghiệm, phục vụ công tác giám sát, đánh giá nguy cơ và xử lý khi phát hiện vi phạm.

Đồng thời, dự thảo luật quy định việc kiểm tra theo kế hoạch và kiểm tra đột xuất; giao quy định cụ thể về hình thức, thời gian, tần suất kiểm tra cũng như mức xử phạt tối đa đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.

Đối với thực phẩm nhập khẩu, dự thảo tiếp tục duy trì ba phương thức kiểm tra nhà nước gồm kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường và kiểm tra giảm.

Trong đó, đối với phương thức kiểm tra thông thường, việc lấy mẫu được thực hiện theo tỷ lệ ngẫu nhiên trên tổng số lô hàng nhập khẩu; hàng hóa vẫn được thông quan mà không phải chờ kết quả kiểm nghiệm.

Trường hợp phát hiện kết quả kiểm nghiệm không đạt, cơ quan có thẩm quyền sẽ thực hiện truy xuất nguồn gốc, phòng ngừa, ngăn chặn sự cố và xử lý theo quy định.

Cách tiếp cận này hướng tới quản lý an toàn thực phẩm trên toàn bộ vòng đời của sản phẩm, dựa trên phân tích, đánh giá nguy cơ, đồng thời tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Đoàn Kiểm tra liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm kiểm tra đột xuất bếp ăn tập thể tại Đồng Tháp, ngày 9/5/2026. Ảnh: VFA

Tăng trách nhiệm để nâng cao hiệu lực quản lý

Cùng với đổi mới phương thức quản lý, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) tập trung hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm, khắc phục những khoảng trống của pháp luật hiện hành.

Một trong những nội dung đáng chú ý là bổ sung quy định thu hồi các loại giấy phép trong lĩnh vực an toàn thực phẩm đối với trường hợp hồ sơ công bố sản phẩm sử dụng giấy tờ giả mạo, không trung thực hoặc phát hiện sản phẩm giả, hàng giả, hàng chứa chất cấm.

Dự thảo cũng bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân đứng tên công bố sản phẩm nhằm làm rõ trách nhiệm trong suốt quá trình sản phẩm lưu hành trên thị trường, tạo cơ sở cho cơ quan quản lý thực hiện thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm khi cần thiết.

Đối với hoạt động kinh doanh thực phẩm trên nền tảng thương mại điện tử, dự thảo bổ sung trách nhiệm của cơ sở kinh doanh và chủ quản nền tảng.

Theo đó, cơ sở kinh doanh phải đăng tải hoặc cung cấp hồ sơ công bố sản phẩm và các giấy tờ theo quy định; chủ quản nền tảng phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt, yêu cầu cung cấp đầy đủ hồ sơ đối với từng sản phẩm và chịu trách nhiệm liên đới nếu không thực hiện các biện pháp kiểm duyệt cần thiết dẫn đến sự cố về an toàn thực phẩm, gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

Một điểm mới khác là xây dựng hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Hệ thống sẽ từng bước số hóa thông tin về cơ sở sản xuất, kinh doanh, kết quả kiểm nghiệm, quá trình lưu thông, thanh tra, kiểm tra, giám sát, truy xuất nguồn gốc và các sự cố về an toàn thực phẩm.

Nguồn dữ liệu này sẽ hỗ trợ cơ quan quản lý thực hiện phân tích nguy cơ, cảnh báo nhanh, truy xuất nguồn gốc, phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý kịp thời các sự cố về an toàn thực phẩm, đồng thời phục vụ hoạt động thanh tra, kiểm tra trên cơ sở dữ liệu thống nhất.

Đối với thức ăn đường phố và loại hình cung cấp suất ăn tập thể, dự thảo luật tiếp tục kế thừa các quy định hiện hành, đồng thời tăng cường trách nhiệm của chính quyền địa phương trong việc lập danh mục quản lý cơ sở, thanh tra, kiểm tra điều kiện an toàn thực phẩm, tiếp nhận phản ánh, xử lý ngộ độc thực phẩm và cập nhật thông tin vi phạm vào hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm.

Việc hoàn thiện cơ chế thanh tra, kiểm tra, giám sát cùng hệ thống chế tài xử lý góp phần khắc phục tình trạng quản lý còn phân tán, chồng chéo; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; tăng cường khả năng phòng ngừa, phát hiện, xử lý vi phạm và bảo đảm an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng.