Ông Nguyễn Đình Cung. Ảnh: Thảo Nguyên

Bên lề "Hội thảo tham vấn dự thảo Luật Doanh nghiệp (sửa đổi) ngày 24/7, ông Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Quản lý kinh tế Trung ương trao đổi với báo chí về những điểm mới để gạt bỏ hết những rào cản trong hoạt động kinh doanh của dự thảo Luật Doanh nghiệp (sửa đổi).

- Những sửa đổi trong Dự thảo Luật Doanh nghiệp (sửa đổi) sẽ đem lại những thay đổi như thế nào cho hoạt động của các doanh nghiệp và môi trường kinh doanh ở nước ta thưa ông?

+ Tôi thấy, Luật Doanh nghiệp sửa đổi này có mấy điểm có đột phá về thể chế để giảm rủi ro cả về thương mại và pháp lý cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp; giảm chi phí giao dịch và chi phí tuân thủ pháp luật cho doanh nghiệp; tạo cho doanh nghiệp tận dụng hết cơ hội và tiềm năng kinh doanh sẵn có của họ. Trên cơ sở đó, chúng ta sẽ nâng hạng được về xếp hạng môi trường tự do kinh doanh mà hàng năm Ngân hàng Thế giới đánh giá, ít nhất trong 2 chỉ số: về gia nhập môi trường và bảo vệ nhà đầu tư.

- Những đội phá đó được thể hiện như thế nào trong Dự thảo Luật?

+ Đầu tiên là đơn giản hóa, rút được 5 thủ tục về đăng ký thành lập doanh nghiệp, giảm đáng kể hồ sơ và đặc biệt không ghi ngành nghề kinh doanh trong Giấy chứng nhận Đăng ký kinh doanh. Đây chỉ là hình thức nhưng xét về bản chất là sự thay đổi chuyển từ doanh nghiệp được tự do kinh doanh những gì đã đăng ký sang được quyền tự do kinh doanh những gì pháp luật không cấm như Điều 33 Hiến pháp 2013 đã quy định.

Sau đó phải kể đến những qui định được sửa đổi để tạo cho doanh nghiệp quyền tự do hơn, linh hoạt hơn trong việc thiết lập cơ cấu quản trị của mình, đồng thời thay đổi những qui định làm cho việc ra quyết định trong doanh nghiệp trở nên linh hoạt hơn, nhanh chóng, ít tốn kém hơn đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Bảo vệ tốt hơn các nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư thiểu số đang là 1 điểm bị đánh giá rất kém trong đánh giá về môi trường kinh doanh.

Bên cạnh đó, những thay đổi trong dự thảo Luật Doanh nghiệp (sửa đổi) làm cho chế độ minh bạch, công khai hóa trong doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp có sở hữu Nhà nước với tiêu chuẩn như các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán. Quy định rõ ràng hơn những đặc thù trong quản trị đối với các công ty mà Nhà nước có cổ phần trên 51% với mục đích vừa đảm bảo quyền tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước, vừa phát huy vai trò của người đại diện chủ sở hữu tốt hơn, hạn chế các doanh nghiệp Nhà nước đầu tư ra ngoài ngành.

Cuối cùng là làm cho việc tổ chức lại và rút khỏi thị trường đơn giản, dễ dạng hơn, ít tốn kém hơn, tạo cho những người kinh doanh không may mắn, gặp thất bại thì có thể rút khỏi thị trường một cách thực sự, đảm bảo cho môi trường kinh doanh minh bạch và chất lượng hơn.

- Còn những điểm nào Dự thảo Luật Doanh nghiệp (sửa đổi) chưa làm được?

+ Có lẽ không nằm trong luật, mà trong quá trình thực thi luật. Tôi thấy, để những thay đổi trong Dự thảo Luật này phát huy được đầy đủ hiệu quả, hiệu lực sau khi luật được ban hành thì cần hợp lý hóa, đơn giản hóa, giảm đến mức tối đa hệ thống các ngành nghề kinh doanh có điều kiện, vì hệ thống các ngành nghề kinh doanh có điều kiện đang cản trở hoạt động của doanh nghiệp và giảm tác động của Luật Doanh nghiệp hiện hành, đặc biệt trong thực hiện quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp.

Điều cần làm nữa là phải xác định được những ngành nghề cấm kinh doanh, đưa ra được các nguyên tắc, chuẩn mực phải tuân thủ khi ban hành danh mục ngành, nghề cấm kinh doanh, ngành, nghề kinh doanh có điều kiện và phải có cơ chế kiểm soát việc ban hành, thực thi các qui định về ngành, nghề kinh doanh có điều kiện trên thực tế.

- Theo ông, những sửa đổi đó có giải quyết được nạn giấy phép “con” trong hoạt động kinh doanh hay không?

+ Thực tế thời gian qua cho thấy, nhiều loại giấy phép "con" được "sinh" ra trong việc thực thi, áp dụng các qui định của luật. Vì thế, loại bỏ được hay không giấy phép "con" phụ thuộc rất nhiều vào chính những người áp dụng pháp luật và cơ chế kiểm tra, giám sát của các cơ quan chức năng.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Vẫn “né” khâu hậu kiểm?

Bên cạnh ghi nhận những điểm đột phá của Dự thảo Luật Doanh nghiệp (sửa đổi) dự kiến sẽ đem lại cho hoạt động kinh doanh trong tương lai gần, ông Đậu Anh Tuấn (Trưởng ban Pháp chế Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam) băn khăn, "hình như luật đang “né” vấn đề hậu kiểm vì khó?" trong khi thực trạng doanh nghiệp "có sinh nhưng bất tử", còn doanh nghiệp "ma" vẫn tung hoành, phản ánh lỗ hổng quản lý. 

Theo các chuyên gia kinh tế, suốt 10 qua, các qui định của pháp luật về doanh nghiệp không ngừng gia tăng về mức độ "không cụ thể, không rõ ràng, không hệ thống, không hợp lý, không minh bạch, không tiên liệu trước được, không hiệu quả và không hiệu lực". Do đó, ngoài việc phải giải quyết những khó khăn, thách thức thương mại, doanh nghiệp còn phải lo “chạy”, lo “xin” cho đủ giấy phép, thủ tục pháp lý nếu muốn tránh được các rủi ro pháp lý để thực hiện quyền kinh doanh của mình và "chớp" thời cơ kinh doanh. Vì thế, Dự thảo Luật Doanh nghiệp (sửa đổi) hướng tới mục tiêu "đưa doanh nghiệp thực sự là công cụ kinh doanh rẻ hơn và an toàn hơn để hấp dẫn các nhà đầu tư, thu hút, huy động các nguồn lực vào sản xuất, kinh doanh".

Thảo Nguyên