Ông Phan Đức Quế, Trưởng phòng Điều tra xử lý các hành vi cạnh tranh không lành mạnh, Cục Quản lý cạnh tranh, Bộ Công thương. Ảnh: Hoàng Lan

Trao đổi với phóng viên, ông Phan Đức Quế, Trưởng phòng Điều tra xử lý các hành vi cạnh tranh không lành mạnh, Cục Quản lý cạnh tranh, Bộ Công thương cho biết: Theo quy định, sau khi Thông tư 24 có hiệu lực, các Cty được phép hoạt động bình thường theo giấy phép cũ tối đa đến 6 tháng. Trong thời gian này, các Cty phải hoàn thiện các thủ tục theo quy định để cấp giấy phép mới.

Mặc dù Cục Quản lý cạnh tranh có vai trò là đầu mối cấp phép hoạt động bán hàng đa cấp, nhưng vai trò thanh tra, kiểm tra chưa thật rõ ràng. Đặc thù hoạt động bán hàng đa cấp là hoạt động rộng khắp, trải qua nhiều tỉnh, TP, khi hoạt động ở tỉnh, TP nào, Cty phải có nghĩa vụ báo cáo hoạt động với UBND của tỉnh, TP ấy. Nếu có bất kỳ vấn đề gì xảy ra trong quá trình hoạt động của Cty bán hàng đa cấp, trách nhiệm thuộc về chính UBND tỉnh ấy. Ví dụ, có một Cty hoạt động ở Hải Dương, Hải Phòng và Hà Nội, nếu hoạt động sai ở tỉnh Hải Dương và bị phát hiện, chỉ UBND tỉnh Hải Dương xử lý "nhánh" Hải Dương, còn không có thẩm quyền xử lý ở các tỉnh, TP khác.

Trả lời câu hỏi về sự ràng buộc, kết nối trong quản lý của các tỉnh, TP và vai trò của Cục Quản lý cạnh tranh, ông Quế thừa nhận, các quy định về xử phạt hành chính đã được quy định rất rõ, hiện tại, chủ yếu Cục chỉ hỗ trợ về mặt thông tin cho các địa phương mà chưa có chế tài để xử phạt hoặc đình chỉ triệt để các hành vi vi phạm.

Điều đó có nghĩa là, cái “vòi” phi pháp của các Cty đa cấp vẫn còn nhiều cửa để hoạt động. Chưa kể, một số Cty còn có cách thức hoạt động như "tắc kè hoa" là đổi trụ sở hoạt động, đổi tên Cty... nhằm trốn tránh sự theo dõi, kiểm soát của cơ quan chức năng.

Theo thông tin được Cục Quản lý cạnh tranh công bố, hiện tại, cả nước mới có 3 Cty được cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp mới theo Nghị định 42. Còn theo khảo sát của phóng viên, trong phạm vi Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, có hàng chục Cty hoạt động bán hàng đa cấp, các hoạt động tuyên truyền, hội thảo, quảng bá sản phẩm diễn ra công khai, rầm rộ nhưng hoàn toàn không có sự kiểm soát.

Mới đây, ông Nguyễn Đình Trung, Giám đốc Điều hành Cty Vietway thừa nhận, hiện tại Cty chưa có giấy phép hoạt động bán hàng đa cấp nhưng đã và đang kinh doanh bán hàng đa cấp bình thường.

Ông cũng cho biết, tất cả các đại lý của Cty là do chính các đại lý tự mở, tự đầu tư... Cty Vietway và các đại lý không hề có sự ràng buộc nhau về tính pháp lý, tức là Cty không đứng ra ký kết với bất cứ đại lý nào.

Tuy nhiên, theo điều tra của phóng viên, mặc dù không có văn bản ký kết nhưng Cty Vietway vẫn “ngầm” hỗ trợ các đại lý trên bằng sản phẩm, văn phòng, nhân viên tư vấn. Với sự hỗ trợ này, các nhà phân phối sản phẩm của Vietway đang ngang nhiên mở các đại lý tại nhiều tỉnh, TP trong cả nước để bán hàng đa cấp trong khi chính Vietway cũng chưa được sự cấp phép của các cơ quan chức năng.

Sau khi Báo Thanh tra phản ánh, Cty Vietway đã cho xóa toàn bộ thông tin liên quan đến hoạt động bán hàng đa cấp như đào tạo, quảng bá, chi trả hoa hồng... trên website của mình. Phải chăng đây là hành vi nhằm qua mặt các cơ quan quản lý Nhà nước?

Một Cty khác là Cty Cổ phần Quốc tế Newstar, đến nay, chưa có giấy phép hoạt động. Thông tin công khai trên website cũng vô cùng sơ sài. Nhưng hoạt động bán hàng, tổ chức sự kiện rất rầm rộ. Tại chương trình khởi động diễn ra cuối tháng 11 vừa qua tại Hà Đông, Hà Nội, Cty cho biết mới hoạt động 2 tháng nhưng đã phát triển vài nghìn nhà phân phối, dự kiến đến hết năm 2014, sẽ phát triển được 1 vạn nhà phân phối và hết năm 2015 sẽ có khoảng 5 vạn nhà phân phối hoạt động.

Cũng tại buổi hội thảo rầm rộ này, một cá nhân được giới thiệu phải ghép gan đã 7 năm nay nhưng nhờ uống "thần dược" của Newstar mà tràn đầy hy vọng về cuộc sống. Gần chục chiếc xe máy và hàng chục phần quà cũng được trao thưởng cho những nhà phân phối xuất sắc... Nhiều nhà phân phối rao giảng về mức trả thưởng "nhân văn nhất Việt Nam" lên tới hàng trăm triệu đồng mỗi tháng...

Hoạt động trái phép như vậy, nhưng Cty này vẫn chưa bị các cơ quan chức năng "sờ gáy"!

Một số Cty khác còn "nại" lý do "Cục Quản lý Cạnh tranh gây khó khăn trong quá trình cấp phép" nhưng trên thực tế, hồ sơ cấp phép còn chưa gửi đến Cục. Ông Quế cho biết: “Hoàn toàn không có chuyện ấy. Hoạt động của Cục là hoạt động "một cửa" và các doanh nghiệp bây giờ đều biết quyền và nghĩa vụ của mình, không thể có chuyện Cục muốn gây khó khăn mà làm được”.

Hoàng Lan