Phó Tổng Thanh tra Nguyễn Văn Thanh (đứng) và Phó Tổng Thanh tra Trần Đức Lượng đồng chủ trì hội nghị

Khai mạc hội nghị, Phó Tổng Thanh tra Nguyễn Văn Thanh đã giới thiệu tóm tắt quá trình sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tham nhũng (PCTN), các quan điểm, nguyên tắc chỉ đạo trong việc sửa đổi, bổ sung và nhấn mạnh: Chính phủ Việt Nam ý thức sâu sắc mối nguy hiểm của tệ tham nhũng đối với sự phát triển của đất nước. Sau hàng loạt chính sách và biện pháp được tổ chức thực hiện trong 10 năm qua, đặc biệt từ khi có Luật PCTN, Chính phủ Việt Nam thấy rằng cần có những chính sách và giải pháp mới để nâng cao hiệu qủa công tác PCTN, một trong những biện pháp đó là soạn thảo và tổ chức thực hiện Luật PCTN (sửa đổi). Trong quá trình xây dựng Luật, Chính phủ Việt Nam chủ trương tham khảo ý kiến rộng rãi của tất cả các tầng lớp nhân dân và các đối tác quốc tế.

Hướng tới bước đột phá trong thay đổi hành vi

Dự thảo Luật PCTN (sửa đổi) hiện đang được Bộ Tư pháp thẩm định. Dự kiến sẽ trình Chính phủ thông qua vào cuối tháng 8, trình Ủy ban Pháp luật của Quốc hội cho ý kiến trong phiên họp tháng 9 và trình Quốc hội xem xét, quyết định tại kỳ họp thứ 4, Quốc hội khóa XIII (tháng 10/2012).

Các đại biểu tham dự hội nghị đã có nhiều ý kiến trao đổi cởi mở về những nội dung trong Dự thảo Luật PCTN (sửa đổi). Các đối tác phát triển khẳng định, đây là cơ hội để thảo luận tổng thể cùng với những đề xuất thay đổi cụ thể về mô hình và tầm nhìn dài hạn của Luật, trọng tâm là làm thế nào để những quy định trong Luật có thể thực thi.

Theo đại diện các đối tác phát triển, Luật PCTN thể hiện cam kết của Việt Nam trong đấu tranh chống tham nhũng, tăng cường nhận thức về phòng ngừa tham nhũng và đưa ra những biện pháp phòng ngừa khác nhau. Cụ thể, Luật nhấn mạnh tầm quan trọng của sự minh bạch nhằm giảm các cơ hội tham nhũng.

Có ý kiến cho rằng, một trong những hạn chế làm ảnh hưởng đến việc thực thi hiệu quả luật hiện nay là thiếu những chế tài xử lý cụ thể và cơ chế giám sát hợp lý khi thực thi những quy định này trong thực tế. Các đối tác cũng đánh giá, Việt Nam đã ở trong giai đoạn hai của cuộc chiến chống tham nhũng. Từ thay đổi nhận thức, hiện Luật PCTN (sửa đổi) hướng tới đạt được sự đột phá trong thay đổi hành vi của các đối tượng khác nhau (các cơ quan, lãnh đạo Nhà nước, các tổ chức xã hội, giới kinh doanh, truyền thông, người dân…) đối với tham nhũng.

Các nhà tài trợ cũng góp ý, ban soạn thảo cần chú ý tới nội dung và liên hệ với Bộ Luật Hình sự và các luật khác. Trong đó, chú trọng cụ thể hơn nữa phần thực thi (xác định cụ thể việc truy tố trong trường hợp tham nhũng liên quan đến trách nhiệm người giới thiệu, tiến hành điều tra; xem xét lại những quy định về tố cáo và điều tra tham nhũng…); liên kết với luật thuộc các ngành khác, về hối lộ trong khu vực tư nhân.

Các nội dung về công khai minh bạch, kê khai tài sản, bảo vệ người tố cáo, trách nhiệm và trách nhiệm giải trình của những người đứng đầu các cơ quan, tổ chức, xử lý - thu hồi tài sản tham nhũng, cơ cấu thể chế để thực thi, phối hợp, giám sát và theo dõi… cũng được các đối tác phát triển hết sức quan tâm. Trong đó, các đại biểu nhấn mạnh đến các chế tài đủ mạnh đối với các vi phạm (có thể tham chiếu đến các bộ luật khác) và cơ chế thực thi nhằm thay đổi hành vi tham nhũng.

Toàn cảnh hội nghị

Tiếp thu các ý kiến, hoàn thiện Dự thảo

Tiếp thu ý kiến đóng góp của các đối tác quốc tế, Phó Tổng Thanh tra Nguyễn Văn Thanh cho biết: Việc sửa Luật PCTN nhằm tiếp tục củng cố và thực hiện đúng chiến lược Chính phủ đề ra: Tăng trách nhiệm giải trình, tiếp tục tạo sức ép đối với đội ngũ công chức trong thi hành công vụ, tiếp tục củng cố vai trò của báo chí và các tổ chức xã hội, tạo sức ép và yêu cầu cao hơn với công tác chống tham nhũng, gia tăng yếu tố kỷ luật, tiếp tục sử dụng công cụ răn đe, hình sự hóa. Từ đó,  tiếp tục củng cố những thành tựu của Luật PCTN 2005 và tạo bước phát triển mới.

Phó Tổng Thanh tra cũng cho biết, Dự thảo Luật PCTN (sửa đổi) tiếp tục gia tăng các chế tài hành chính và hình sự với hành vi tham nhũng. Với các chế tài hành chính, gia tăng quy định, thiết chế để tự giám sát trong nội bộ, từ đó ngăn chặn hành vi tham nhũng, xây dựng nền công vụ phục vụ nhân dân.

Trong những chế tài đưa vào Luật lần này, có những vấn đề mới, chưa có thực tiễn, còn có nhiều ý kiến khác nhau và cần cân nhắc về cơ hội để áp dụng thành công ở Việt Nam, như việc người kê khai tài sản trong một số trường hợp nhất định phải giải trình; xây dựng quy trình sung công tài sản,… Theo Phó Tổng Thanh tra, nhiều khả năng Bộ luật Hình sự sẽ bổ sung một số nội dung đối với nhóm các hành vi tham nhũng.

Kết luận hội nghị, Phó Tổng Thanh tra khẳng định, tiếp thu các góp ý, kinh nghiệm của đối tác phát triển, TTCP sẽ tiếp tục hoàn thiện Dự thảo Luật PCTN (sửa đổi). Đồng thời,duy trì các buổi thảo luận theo chuyên đề, đánh giá tác động Luật PCTN về công khai minh bạch, trách nhiệm giải trình, các quy định kiểm soát xung đột lợi ích trong chuyển đổi công tác của cán bộ… Khi Luật PCTN (sửa đổi) được thông qua, sẽ tập trung vào các chuyên đề nhằm quy định chi tiết việc kiểm soát kê khai - công khai tài sản thu nhập, và hệ thống lưu trữ các thông tin này; vai trò tham gia của xã hội đối với công tác PCTN của Đảng và Nhà nước.

Phó Tổng Thanh tra cũng bày tỏ mong muốn tìm các giải pháp đột phá và đề nghị các đối tác phát triển tiếp tục trao đổi kinh nghiệm quốc tế về xử lý tài sản tăng thêm mà không được giải trình cụ thể; hệ thống thu hồi tài sản tham nhũng, bảo vệ người tố cáo...

Dương Ngọc