(Thanh tra) - Bên cạnh phần cung cấp kỹ năng, tọa đàm trao đổi kinh nghiệm trở thành điểm nhấn đáng chú ý tại buổi tập huấn chuyên đề “Kỹ năng và định hướng sáng tác tác phẩm dự thi Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ hai, năm 2026 trong Đảng bộ Chính phủ” khi đi thẳng vào thực tiễn sáng tác – từ cách chọn đề tài, tổ chức dữ liệu đến phương pháp viết để tạo nên một tác phẩm chính luận có sức chiến đấu và sức lan tỏa.
Từ kinh nghiệm tham dự cuộc thi năm 2025, ông Phạm Văn Đại (Văn phòng Đảng ủy Chính phủ) cho rằng, điều quyết định chất lượng bài viết không nằm ở việc chọn đề tài lớn, mà ở khả năng xác định đúng “mạch” vấn đề.
Theo ông, nhiều người viết thường có xu hướng lựa chọn những chủ đề mang tính khái quát cao, bao trùm nhiều nội dung với kỳ vọng tạo ra một bài viết “to”, “đầy”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy cách tiếp cận này dễ khiến bài viết rơi vào tình trạng dàn trải, thiếu điểm nhấn, khó đi sâu và khó tạo được sức thuyết phục. Ngược lại, những đề tài cụ thể, gắn với một vấn đề đang đặt ra trong đời sống, lại có khả năng tạo “điểm rơi” rõ ràng, giúp người viết triển khai lập luận sắc nét hơn.
Điểm đáng chú ý trong chia sẻ của ông là cách tiếp cận theo hai tuyến “xây” và “chống”, nhưng không đặt trong thế tách biệt. Theo đó, “xây” không chỉ là khẳng định cái đúng một cách chung chung, mà phải làm rõ những kết quả cụ thể, những chuyển động thực tiễn, những giá trị đã được kiểm chứng. Khi phần “xây” đủ vững, phần “chống” sẽ trở nên tự nhiên, thuyết phục, tránh được cảm giác đối đầu hoặc áp đặt.
Trong bối cảnh năm 2026 gắn với nhiều sự kiện chính trị quan trọng, đặc biệt là Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, ông Phạm Văn Đại cho rằng việc lựa chọn chủ đề cần đặt trong dòng chảy thời sự đó. Những nội dung liên quan đến công tác xây dựng Đảng, củng cố mối quan hệ giữa Đảng với Nhân dân, hay những vấn đề vừa có tính lý luận vừa gắn với thực tiễn đời sống sẽ có nhiều dư địa để khai thác.
Một điểm mới được nhấn mạnh là yêu cầu gắn đề tài với chính nhiệm vụ chuyên môn của cơ quan, đơn vị. Khi người viết xuất phát từ chính thực tiễn công việc của mình, bài viết sẽ có chiều sâu hơn, tránh được tình trạng “viết theo tài liệu”, đồng thời tạo ra những góc nhìn mang tính phát hiện.
Theo ông, một bài chính luận có sức lan tỏa không phải là bài nói nhiều điều lớn lao, mà là bài viết khiến người đọc thấy vấn đề của mình trong đó, hiểu được vấn đề và từ đó hình thành sự đồng thuận.
Ở góc độ người trực tiếp có tác phẩm đoạt giải, nhà báo Lương Thị Vân Anh (Báo Pháp luật Việt Nam) đưa ra một yêu cầu cao hơn đối với bài chính luận: phải chuyển từ “phản bác” sang “dẫn dắt nhận thức”.
Theo bà, trong bối cảnh hiện nay, các quan điểm sai trái không xuất hiện một cách trực diện, mà thường len lỏi vào những vấn đề cụ thể của đời sống, nơi người dân có thể còn băn khoăn, chưa được giải thích đầy đủ. Nếu bài viết chỉ dừng ở việc phủ định, phản bác thì khó tạo được sự thuyết phục bền vững. Điều quan trọng hơn là giúp người đọc hiểu đúng bản chất vấn đề.
Từ thực tiễn sáng tác, bà chia sẻ một cách làm đáng chú ý, đó là, không đi thẳng vào phản bác, mà tạo nền nhận thức trước. Bài viết cần đặt vấn đề, lý giải bối cảnh, phân tích những yếu tố thực tiễn, từ đó dẫn dắt người đọc từng bước nhận ra đâu là đúng, đâu là sai. Khi nhận thức đã được hình thành, việc phản bác sẽ trở nên tự nhiên và có sức thuyết phục hơn.
Một điểm mới trong phương pháp viết được bà nhấn mạnh là tổ chức bài theo “lớp dữ liệu”. Trong đó, lớp lý luận giữ vai trò định hướng, nhưng không phải là phần chiếm ưu thế; lớp thực tiễn mới là yếu tố quyết định sức nặng của bài viết; còn lớp nhận diện các luận điệu sai trái giúp hoàn thiện tính chiến đấu. Ba lớp này phải được kết nối chặt chẽ, tránh tình trạng tách rời hoặc thiên lệch.
Đáng chú ý, bà cho rằng một sai lầm phổ biến là lạm dụng trích dẫn hoặc số liệu, khiến bài viết trở nên nặng nề, khó tiếp cận. Một bài chính luận hiệu quả không cần quá nhiều dữ liệu, mà cần dữ liệu “đúng và trúng”, đủ để làm sáng rõ vấn đề.
Theo nhà báo Lương Thị Vân Anh, giá trị cuối cùng của một bài chính luận không nằm ở việc bác bỏ được bao nhiêu luận điểm sai, mà ở việc củng cố được bao nhiêu niềm tin. Vì vậy, phản bác phải gắn với giải pháp. Bài viết cần trả lời được câu hỏi: sau khi nhận diện vấn đề, cần làm gì, làm như thế nào để giải quyết.
Đây chính là yếu tố giúp tác phẩm vượt ra khỏi khuôn khổ một bài viết thông tin, trở thành một sản phẩm có giá trị định hướng trong đời sống xã hội.
Mang đến một lát cắt thực tiễn, ông Lê Bảo Trung, Trưởng ban Khoa học - Công nghệ và Giáo dục, Báo Dân trí, chia sẻ kinh nghiệm từ tuyến bài “Chuyển đổi số trong công tác Đảng”, một đề tài khó nhưng đã được triển khai thành công và đạt giải tại cuộc thi năm 2025.
Theo ông Trung, điểm mấu chốt không nằm ở việc chọn đề tài “mới”, mà ở cách tiếp cận. Chuyển đổi số là một nội dung dễ rơi vào mô tả kỹ thuật, khô khan, thiếu cảm xúc. Nếu chỉ dừng ở công nghệ, bài viết sẽ không thể trở thành một tác phẩm chính luận. Vì vậy, nhóm tác giả đã lựa chọn cách tiếp cận từ con người và từ thực tiễn cơ sở.
Những câu chuyện cụ thể tại cơ sở Đảng – từ việc ứng dụng chữ ký số, xử lý công việc trên nền tảng số, đến hình ảnh những bí thư chi bộ lớn tuổi kiên trì làm quen với công nghệ – đã trở thành chất liệu sống động. Chính những chi tiết này giúp bài viết không chỉ phản ánh chủ trương, mà còn chứng minh tính khả thi của chủ trương trong thực tiễn.
Một điểm đáng chú ý trong cách làm của nhóm tác giả là không né tránh khó khăn. Những hạn chế về hạ tầng, kỹ năng số, tâm lý e ngại của một bộ phận cán bộ, đảng viên cũng được phản ánh thẳng thắn.
Theo ông Trung, chính việc nhìn thẳng vào khó khăn lại giúp bài viết tăng độ tin cậy, bởi bảo vệ nền tảng tư tưởng không phải là chỉ nói những điều thuận chiều, mà là làm rõ cả những thách thức và cách vượt qua.
Về phương pháp, nhóm tác giả xây dựng cấu trúc bài theo trục rõ ràng: từ lý luận đến thực tiễn, rồi quay lại bài học và giải pháp. Cách làm này giúp bài viết không bị sa vào mô tả, mà luôn giữ được tính chính luận.
Đặc biệt, việc đưa ý kiến chuyên gia vào bài viết đóng vai trò hoàn thiện “tầng” phân tích vĩ mô. Nếu thực tiễn giúp trả lời câu hỏi “đang diễn ra điều gì”, thì ý kiến chuyên gia giúp trả lời “cần làm gì tiếp theo”. Sự kết hợp này tạo nên chiều sâu cho tác phẩm, giúp bài viết vừa có hơi thở đời sống, vừa có tầm nhìn định hướng.
Từ những chia sẻ tại phần tọa đàm, trao đổi kinh nghiệm có thể thấy, điểm chung của các tác phẩm có chất lượng không nằm ở việc lựa chọn đề tài lớn hay nhỏ, mà ở cách tiếp cận: Bám sát thực tiễn, tổ chức dữ liệu có chọn lọc, xây dựng lập luận chặt chẽ và hướng tới mục tiêu cuối cùng là củng cố niềm tin.
Trong bối cảnh đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn, mỗi tác phẩm chính luận, nếu được đầu tư đúng mức, không chỉ là một bài dự thi, mà còn có thể trở thành một sản phẩm có giá trị trong đời sống xã hội, góp phần định hướng nhận thức và tăng sức đề kháng trước các thông tin sai trái, xuyên tạc.
