(Thanh tra) - Chọn học gì, làm nghề gì sau khi rời ghế phổ thông là câu hỏi khiến không ít học sinh lớp 12 băn khoăn. Ở Trường THPT số 1 Bảo Yên, tỉnh Lào Cai, hướng nghiệp được bắt đầu từ việc giúp học sinh hiểu mình, hiểu nghề và tự tin hơn trước lựa chọn của mình. Từ đó, lời dạy “Học đi đôi với hành” được đưa vào đời sống học đường bằng những việc làm cụ thể.
Ở tuổi 17, 18, nhiều học sinh phải đứng trước những lựa chọn có thể ảnh hưởng lâu dài đến tương lai. Học đại học, học nghề hay một hướng đi khác? Theo ngành mình thích hay nghe lời khuyên của gia đình? Sở thích hiện tại có thực sự phù hợp với năng lực và yêu cầu nghề nghiệp?
Từ thực tế đó, Trường THPT số 1 Bảo Yên xác định hướng nghiệp, phân luồng không thể chỉ gói trong vài buổi tư vấn trước kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Thầy Nguyễn Văn Hưng, Phó Hiệu trưởng, Trường THPT số 1 Bảo Yên cho biết: “Nhà trường xác định hướng nghiệp, phân luồng là nhiệm vụ quan trọng, giúp học sinh hiểu mình, hiểu nghề và có lựa chọn phù hợp sau THPT. Chúng tôi không chỉ tư vấn bằng lý thuyết mà chú trọng cho học sinh được trải nghiệm thực tế thông qua hoạt động hướng nghiệp, STEM, tham quan, giao lưu với cơ sở đào tạo, doanh nghiệp”.
Theo thầy Hưng, điều quan trọng không phải là nhà trường đưa ra lựa chọn thay cho học sinh. “Điều chúng tôi hướng tới là giúp các em có đủ thông tin để tự quyết định tương lai của mình”.
Nhà trường từng bước xây dựng một “hệ sinh thái hướng nghiệp”, huy động sự tham gia của giáo viên, phụ huynh, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trường đại học, doanh nghiệp và các lực lượng xã hội. Hướng nghiệp vì vậy không còn là một buổi nói chuyện riêng lẻ, mà trở thành quá trình có sự kết nối giữa nhiều phía.
Học sinh có thêm cơ hội tham gia trải nghiệm, giao lưu, tìm hiểu nghề nghiệp. Chuỗi tọa đàm “Hiểu mình – Hiểu nghề – Sáng tương lai” cũng được tổ chức theo tinh thần ấy.
Nhà trường bước đầu ứng dụng các công cụ số và trắc nghiệm hướng nghiệp như Holland, MBTI để hỗ trợ học sinh tự đánh giá sở thích, năng lực và xu hướng nghề nghiệp. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo cũng được sử dụng để tìm kiếm và tiếp cận thông tin.
Thầy Nguyễn Văn Hưng cho biết: “Kết quả từ các công cụ số và trắc nghiệm chỉ là nguồn tham khảo. Giáo viên còn phải kết hợp với kết quả học tập, hoàn cảnh gia đình, nguyện vọng và trao đổi trực tiếp với học sinh. Công nghệ và AI là công cụ hỗ trợ; quyết định cuối cùng vẫn phải dựa trên sự tư vấn của thầy cô, gia đình và chính sự lựa chọn của học sinh".
Cô Nguyễn Thị Nguyệt, đảng viên, giáo viên nhà trường, là một trong những người trực tiếp tham gia mô hình. “Trong năm học 2025–2026, tôi đã trực tiếp chủ trì một số buổi tư vấn, tọa đàm hướng nghiệp với sự phối hợp của các trường đại học. Trong giờ dạy, tôi cũng lồng ghép nội dung hướng nghiệp phù hợp. Cùng với các thầy cô trong trường, chúng tôi hỗ trợ để 100% học sinh khối 12 được tư vấn chuyên sâu trước kỳ thi tốt nghiệp THPT”, cô Nguyệt nói.
“Trước đây có những em còn rụt rè, hoang mang khi nhắc đến việc chọn nghề. Sau khi được tư vấn, trải nghiệm và trao đổi, nhiều em chủ động hơn, biết đặt câu hỏi và tự tin hơn với lựa chọn của mình. Phụ huynh cũng dần chuyển từ quyết định thay sang đồng hành cùng con”.
Trong quá trình ấy, vai trò của giáo viên cũng thay đổi. Có lúc thầy cô cung cấp thông tin, có lúc lắng nghe, có lúc chỉ cần đặt đúng một câu hỏi để học sinh tự nhìn lại khả năng và mong muốn của mình.
Em Bùi Thu Hằng, học sinh khối 12 chia sẻ: “Trước đây em còn khá phân vân, chưa biết mình thực sự phù hợp với ngành nghề nào. Sau khi được làm trắc nghiệm hướng nghiệp, tham gia tư vấn và trải nghiệm, em hiểu rõ hơn về sở thích, năng lực của bản thân và chủ động tìm hiểu ngành học phù hợp”.
Bà Bùi Thu Hương, phụ huynh học sinh nói: “Trước đây gia đình cũng khá băn khoăn khi định hướng nghề nghiệp cho con. Qua các hoạt động tư vấn, trải nghiệm và thông tin nhà trường cung cấp, chúng tôi hiểu rõ hơn năng lực, sở thích của con để cùng trao đổi, đồng hành thay vì quyết định thay”.
Câu chuyện trong gia đình vì thế cũng bớt nặng về câu hỏi “Con sẽ vào trường nào?”, để chuyển sang “Con thực sự phù hợp với điều gì?”.
Sau 6 tháng triển khai, nhà trường ghi nhận những chuyển biến tích cực về nhận thức của học sinh, giáo viên và phụ huynh. Tuy nhiên, mô hình vẫn còn khó khăn: Nhu cầu hướng nghiệp giữa học sinh không giống nhau; điều kiện trải nghiệm nghề nghiệp tại địa phương còn hạn chế; thông tin tuyển sinh và thị trường lao động liên tục thay đổi.
Bởi vậy, hướng tiếp theo được nhà trường xác định bằng 3 từ khóa: “cá nhân hóa – thực tế – số hóa”. Theo thầy Hưng, ba hướng này nhằm tư vấn sát từng học sinh, tăng trải nghiệm thực tế và khai thác công nghệ hỗ trợ hướng nghiệp, nhưng vẫn đặt giáo viên, gia đình và sự chủ động của người học ở vị trí trung tâm.
Ở Trường THPT số 1 Bảo Yên, việc học và làm theo Bác được bắt đầu từ một vấn đề gần với học sinh: Giúp các em chuẩn bị cho cuộc sống sau khi rời ghế nhà trường.
Nhà trường không chọn thay các em, cũng không áp đặt một con đường giống nhau cho tất cả. Điều được tạo ra là thêm trải nghiệm, thêm thông tin và thêm những người sẵn sàng lắng nghe.
Khi học sinh biết chủ động tìm hiểu tương lai, người thầy biết lắng nghe nhiều hơn và cha mẹ biết đồng hành thay vì quyết định thay, lời dạy “Học đi đôi với hành” hiện diện tự nhiên trong đời sống học đường.
Nó hiện diện trong những lựa chọn hôm nay, để học sinh bước vào ngày mai với sự hiểu biết và chủ động nhiều hơn.
