(Thanh tra) - Sáng 15/4, tại Hà Nội, Ban Tuyên giáo và Dân vận, Đảng ủy Chính phủ tổ chức tập huấn chuyên đề “Kỹ năng và định hướng sáng tác tác phẩm dự thi Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ hai, năm 2026 trong Đảng bộ Chính phủ”.
Chương trình không chỉ trang bị kỹ năng lựa chọn chủ đề, tổ chức bài viết mà còn tạo diễn đàn trao đổi kinh nghiệm thực tiễn, giúp cán bộ, đảng viên, phóng viên, biên tập viên và những người trực tiếp tham gia cuộc thi định hình rõ hơn cách tiếp cận một tác phẩm chính luận vừa đúng định hướng, vừa có sức chiến đấu và sức lan tỏa.
Buổi tập huấn diễn ra trong không khí nghiêm túc, thiết thực, bám sát yêu cầu của một cuộc thi chính luận ngày càng đòi hỏi cao cả về chất lượng tư tưởng, chiều sâu lập luận lẫn hình thức thể hiện.
Phải xác định rõ mình viết để làm gì, viết cho ai
Cùng với phần hỏi đáp, tọa đàm, chương trình dành trọng tâm cho hai chuyên đề: Kỹ năng lựa chọn chủ đề bài viết chính luận do TS. Lê Đức Hoàng, Phó Trưởng khoa Tuyên truyền, thành viên Ban Chỉ đạo 35 - Học viện Báo chí và Tuyên truyền, trình bày và kỹ năng tổ chức bài viết chính luận do Đại tá, nhà báo Đỗ Phú Thọ, Tổng Biên tập Báo Cựu chiến binh Việt Nam chia sẻ.
Điểm gặp nhau trong các ý kiến tại buổi tập huấn khẳng định, muốn có một tác phẩm dự thi chất lượng, trước hết người viết phải xác định rõ mình viết để làm gì, viết cho ai, viết từ thực tiễn nào và dùng lập luận nào để thuyết phục. Bởi tác phẩm chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ dừng ở việc truyền tải chủ trương, đường lối, mà còn phải góp phần định hướng nhận thức, củng cố niềm tin, kịp thời đấu tranh với các quan điểm sai trái, xuyên tạc trong bối cảnh môi trường thông tin ngày càng phức tạp, đa chiều.
Từ góc độ lý luận và định hướng nội dung, TS. Lê Đức Hoàng gợi mở trước hết về cách lựa chọn phương thức triển khai phù hợp với điều kiện thực tế của từng cơ quan, đơn vị. Theo ông, có thể triển khai theo hướng phát động rộng rãi để cán bộ, đảng viên tự lựa chọn chủ đề, thể loại phù hợp với sở trường; song cũng có thể triển khai theo hướng có định hướng, phân luồng theo thế mạnh, giao nhiệm vụ có trọng tâm, trọng điểm, hình thành những “mũi nhọn” thực sự về nội dung và thể loại.
Một nội dung được TS. Lê Đức Hoàng nhấn mạnh là người viết cần sớm xác định tuyến bài ngay từ đầu: Viết theo hướng “xây”, “chống” hay kết hợp cả “xây” và “chống”. Với tuyến “xây”, tác phẩm cần làm nổi bật cái đúng, cái tích cực, những kết quả thực tiễn và những giá trị bền vững mà chủ trương của Đảng mang lại. Với tuyến “chống”, yêu cầu đặt ra là phải chỉ rõ luận điệu xuyên tạc, phân tích được bản chất, động cơ, tác hại, đồng thời dùng hệ thống luận cứ khoa học, pháp lý, lịch sử và thực tiễn để phản bác thuyết phục. Còn với dạng bài kết hợp, nội dung “xây” và “chống” phải song hành, lấy cái đúng để soi chiếu cái sai, lấy thành quả thực tiễn để bác bỏ xuyên tạc, qua đó tăng độ đằm của bài viết và sức nặng của lập luận.
Ở từng loại hình báo chí, TS. Lê Đức Hoàng cũng lưu ý những yêu cầu rất khác nhau. Với bài tạp chí, người viết phải nắm chắc đặc điểm của loại hình này, từ tính chuyên sâu, cấu trúc chặt chẽ đến yêu cầu về lý luận. Chủ đề phù hợp thường là những vấn đề lý luận chuyên biệt, lý luận gắn với thực tiễn hiện nay, hoặc những nội dung có tác dụng uốn nắn nhận thức và hành động. Trong khi đó, với bài báo in, báo điện tử, cách tiếp cận cần linh hoạt hơn, ưu tiên những vấn đề nhỏ, gọn, cụ thể, có tính thời sự, được dư luận quan tâm và phù hợp với nhận thức đại chúng.
Không dừng lại ở loại hình viết, phần chia sẻ của TS. Lê Đức Hoàng còn mở rộng sang phát thanh, truyền hình và video clip. Với báo nói, ông lưu ý người làm tác phẩm phải tận dụng tốt sức mạnh của âm thanh tổng hợp, từ lời nói, tiếng động đến âm nhạc; giọng đọc phải rõ, chắc, có cảm xúc; ngôn ngữ phải giản dị, dễ hiểu, dễ nhớ. Với truyền hình, lợi thế nằm ở khả năng kết hợp hình ảnh, âm thanh, chữ viết để gia tăng sức thuyết phục, nhưng vì thế cũng đòi hỏi quá trình tổ chức sản xuất công phu hơn, từ tiền kỳ, ghi hình đến hậu kỳ. Riêng video clip, theo ông, nên ưu tiên những chủ đề gần gũi với giới trẻ, cách thể hiện ngắn gọn, linh hoạt, có thể kết hợp âm nhạc, tiết tấu hiện đại để tăng sức lan tỏa, nhưng vẫn phải bảo đảm chuẩn mực chính trị, nội dung và hình ảnh.
Tránh những sai sót tưởng nhỏ nhưng có thể dẫn tới bị loại
Nếu phần trình bày của TS. Lê Đức Hoàng giúp người dự thi định hình được “viết cái gì” và “viết theo hướng nào”, thì chuyên đề của Đại tá, nhà báo Đỗ Phú Thọ, Tổng biên tập Báo Cựu Chiến binh Việt Nam lại đi sâu vào câu chuyện “viết như thế nào” để tác phẩm đạt yêu cầu ngay từ hình thức, tránh những sai sót tưởng nhỏ nhưng có thể dẫn tới bị loại.
Từ thực tiễn nhiều năm tham gia, theo dõi và chấm các cuộc thi chính luận, nhà báo Đỗ Phú Thọ dành nhiều thời gian phân tích quy trình xây dựng tác phẩm ở từng loại hình. Với tác phẩm tạp chí in, tạp chí điện tử, ông nhấn mạnh đây là dạng bài có yêu cầu rất chặt chẽ về dung lượng, cấu trúc, tóm tắt, từ khóa và tài liệu tham khảo. Người viết phải đặc biệt coi trọng bước xác định đề tài, chủ đề, bởi đây là khâu quyết định toàn bộ nội dung tác phẩm. Sau đó là quá trình thu thập, khai thác thông tin, kết hợp đọc tài liệu, nghiên cứu báo cáo, tư liệu lịch sử với phỏng vấn, trao đổi cùng nhân vật, chuyên gia để có nguồn dữ liệu đủ dày, đủ chắc.
Theo ông, một tác phẩm chính luận chất lượng không chỉ đúng về nội dung mà còn phải được tổ chức mạch lạc, hấp dẫn về hình thức. Việc đặt tên tác phẩm, viết tóm tắt, chia tít phụ, sử dụng box, biểu đồ, ảnh minh họa… đều cần được cân nhắc kỹ. Tên bài phải gắn chặt với chủ đề, ngắn gọn nhưng gợi mở; phần tóm tắt phải bao quát được tinh thần toàn bài, đủ sức lôi cuốn để ban giám khảo và bạn đọc nhìn vào là nhận ra trọng tâm, thông điệp và giá trị của tác phẩm.
Với báo in, báo điện tử, nhà báo Đỗ Phú Thọ cho rằng, quy trình xây dựng về cơ bản không khác quá nhiều so với tạp chí, nhưng yêu cầu về văn phong, nhịp điệu và tính thời sự cao hơn. Báo chí cần ngắn gọn, dễ hiểu, trực diện hơn; sapo phải sắc, rõ, không lan man; nội dung phải có điểm nhấn và không nên sa đà vào trích dẫn quá dày khiến bài nặng nề, khô cứng. Một bài báo chính luận tốt là bài mà người đọc tiếp nhận được tư tưởng một cách tự nhiên, thấy được lý lẽ và thực tiễn gắn kết với nhau, chứ không có cảm giác bị áp đặt hay lên lớp.
Đối với phát thanh, truyền hình và video clip, Đại tá Đỗ Phú Thọ lưu ý người dự thi phải làm chủ quy trình sản xuất tác phẩm, từ khâu chọn đề tài, xây dựng đề cương, liên hệ nhân vật, thu thập tư liệu, đến biên tập, dựng và hoàn thiện sản phẩm. Đặc biệt, ông nhấn mạnh yêu cầu rất cơ bản nhưng nhiều người dễ bỏ qua là phải bảo đảm thời lượng đúng quy định, có kịch bản đầy đủ, âm thanh và hình ảnh đạt chất lượng, thể hiện đúng đặc trưng loại hình.
Từ kinh nghiệm thực tế, nhà báo Đỗ Phú Thọ cũng thẳng thắn chỉ ra một số lỗi thường gặp khi làm bài thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đó là bài viết vượt hoặc thiếu dung lượng theo thể lệ; phần tóm tắt, sapo dài quá quy định; tác phẩm viết có độ trùng lặp vượt ngưỡng cho phép; tác phẩm phát thanh, truyền hình, video clip vượt thời lượng hoặc không có kịch bản đầy đủ; bản in dự thi trình bày sai yêu cầu về hình thức. Đây đều là những lỗi kỹ thuật nhưng hậu quả lại rất rõ ràng: tác phẩm có thể bị loại ngay từ vòng đầu, bất kể nội dung được đầu tư công phu đến đâu.
Từ những trao đổi tại buổi tập huấn có thể thấy, yêu cầu đặt ra đối với người tham gia cuộc thi năm nay không chỉ là nắm chắc thể lệ, mà còn phải nâng cao năng lực lựa chọn đề tài, tổ chức luận điểm, khai thác dữ liệu, sử dụng ngôn ngữ và làm chủ đặc trưng của từng loại hình báo chí. Một tác phẩm chính luận có giá trị không thể chỉ đúng ở tinh thần chung, mà phải đúng ngay từ chi tiết, chuẩn ngay từ thể thức và thuyết phục bằng chính chiều sâu nhận thức cùng hơi thở thực tiễn.
Trong bối cảnh 2026 là năm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, khi việc triển khai các chủ trương lớn của Đảng tiếp tục đi vào chiều sâu, đồng thời các quan điểm sai trái, xuyên tạc có xu hướng lợi dụng những vấn đề cụ thể trong đời sống để chống phá, việc tổ chức những lớp tập huấn như vậy càng cho thấy sự chủ động, bài bản của Đảng ủy Chính phủ trong việc bồi dưỡng kỹ năng, bản lĩnh và phương pháp cho đội ngũ tham gia cuộc thi.
Không chỉ dừng ở mục tiêu có thêm nhiều tác phẩm dự thi chất lượng, chương trình còn gợi mở một yêu cầu lớn hơn: mỗi bài viết chính luận cần thực sự trở thành một sản phẩm tư tưởng có sức sống, có khả năng đi vào nhận thức xã hội, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bằng lập luận sắc bén, ngôn ngữ thuyết phục và thực tiễn sinh động. Khi người viết biết chọn đúng vấn đề, tổ chức đúng cách và đặt trách nhiệm chính trị vào từng con chữ, tác phẩm chính luận sẽ không chỉ là bài dự thi, mà còn là một đóng góp thiết thực trên mặt trận tư tưởng, lý luận trong tình hình mới.
