Cùng với quá trình chuyển đổi xanh, thị trường lao động xuất hiện ngày càng nhiều nghề nghiệp mới gắn với yếu tố môi trường, "kỹ năng xanh" là đòi hỏi bắt buộc, vì thế, nhu cầu tuyển dụng nguồn nhân lực “kỹ năng xanh” tăng nhanh.

Trong tiến trình chuyển đổi sang kinh tế xanh, nhu cầu tuyển dụng nguồn nhân lực “kỹ năng xanh” tăng nhanh. Ảnh minh họa: Kinhtemoitruong.vn

Nhu cầu nhân lực cho kinh tế xanh tăng mạnh

Ông Nguyễn Khánh Long - Phó Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) cho hay, chuyển đổi xanh có thể tạo ra 25 triệu việc làm mới trên toàn cầu đến năm 2030, đồng thời giảm thiểu nguy cơ mất việc làm do tác động của stress nhiệt độ, thiên tai, sự sắp xếp lại chuỗi cung ứng.

Báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), quá trình chuyển đổi sang kinh tế xanh có thể tạo ra khoảng 24 triệu việc làm mới trên toàn cầu vào năm 2030, tập trung ở các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, xây dựng xanh và nông nghiệp bền vững. Cơ hội việc làm này đi kèm với yêu cầu kỹ năng hoàn toàn mới.

Báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cũng cho thấy, 44% kỹ năng cốt lõi của người lao động sẽ thay đổi trong giai đoạn 2023 - 2027, trong đó các kỹ năng liên quan đến phân tích dữ liệu, quản trị môi trường, kiểm kê phát thải và tuân thủ ESG tăng mạnh về nhu cầu.

Đáng chú ý, “việc làm xanh” không chỉ xuất hiện ở các ngành mới như điện gió hay điện mặt trời, mà lan rộng sang các lĩnh vực truyền thống. Ví dụ như trong sản xuất, doanh nghiệp phải kiểm soát tiêu thụ năng lượng và phát thải. Trong lĩnh vực logistics, doanh nghiệp cần tối ưu hóa vận tải để giảm “dấu chân carbon”. Còn trong lĩnh vực tài chính, các doanh nghiệp phải tích hợp rủi ro khí hậu vào quyết định đầu tư.

Tại Việt Nam, áp lực về nhân lực xanh gia tăng nhanh, đặc biệt trong các ngành xuất khẩu. Theo báo cáo Khảo sát tiến trình thực hành ESG 2025 (ESG - Bộ 3 tiêu chuẩn bộ ba tiêu chuẩn đo lường sự phát triển bền vững của doanh nghiệp gồm: Môi trường - Xã hội - Quản trị) của PwC - một trong những công ty kiểm toán và tư vấn lớn nhất toàn cầu, 89% doanh nghiệp Việt Nam đã có hoặc dự kiến triển khai ESG, nhưng chỉ 19% tích hợp đầy đủ vào mô hình kinh doanh.

Khoảng cách này phản ánh rõ hạn chế về năng lực triển khai, trong đó yếu tố nhân lực là then chốt. Các vị trí mới đang thiếu hụt rõ rệt gồm chuyên gia kiểm kê phát thải carbon, nhân sự phân tích dữ liệu ESG, chuyên gia đánh giá vòng đời sản phẩm và nhân sự tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế. Đây đều là những vị trí đòi hỏi kỹ năng liên ngành - kết hợp giữa môi trường, tài chính và công nghệ vốn còn khá mới tại Việt Nam.

“Kỹ năng xanh” đang trở thành lợi thế cạnh tranh

Khoảng trống kỹ năng thể hiện rõ qua năng lực dữ liệu. Dù 78% doanh nghiệp đã thu thập dữ liệu ESG, nhưng chỉ 3% sử dụng công cụ phân tích nâng cao và khoảng 33% có kiểm toán độc lập báo cáo ESG. Điều này cho thấy phần lớn doanh nghiệp chưa đủ năng lực nhân sự để chuyển dữ liệu thành thông tin có giá trị và đáng tin cậy…

Bà Bùi Huỳnh Ngọc Mai - Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ môi trường Thành Đức Phát (phường Cầu Giấy, Hà Nội) cho hay, công ty bà liên tục cập nhật công nghệ xử lý rác thải từ những nước tiên tiến trên thế giới. Bên cạnh máy móc, nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu mới là rất quan trọng. Tuy nhiên, việc tuyển dụng nhân sự trong 2 năm gần đây trở thành bài toán khó của doanh nghiệp.

“Có ứng viên nắm bắt nhanh công nghệ, máy móc nhưng chuyên môn về môi trường lại không có, nên không thể xây dựng được phương án tổng thể như chúng tôi yêu cầu. Trong khi yêu cầu tăng trưởng xanh là cấp bách, nguồn nhân lực trở thành một rào cản mà chúng tôi buộc phải vượt qua và xây dựng phương án chủ động, đó là đặt hàng đào tạo hoặc tuyển nhân sự đáp ứng yêu cầu cơ bản, rồi sẽ đào tạo thêm”, bà Mai cho biết.

Còn theo bà Cao Lê Thanh Loan, Giám đốc Cấp cao, Dịch vụ khoán việc & cho thuê lại lao động và Dịch vụ tư vấn nhân sự, Manpower Việt Nam (đơn vị cung ứng giải pháp nhân sự), trong bối cảnh chuyển đổi xanh toàn cầu, kỹ năng xanh đang trở thành lợi thế cạnh tranh lớn nhất của người lao động.

Đối với doanh nghiệp, đây là chìa khóa để giảm thiểu rủi ro vận hành và duy trì thế mạnh trong chuỗi cung ứng quốc tế... Điều này không chỉ tạo ra áp lực chuyển đổi đối với doanh nghiệp, mà còn mở ra những tiêu chuẩn mới về năng lực cần có của nguồn nhân lực trong tương lai.

Từ kinh nghiệm quốc tế cho thấy, chuyển đổi xanh chỉ có thể thành công khi đi kèm với chuyển đổi về kỹ năng. Đối với Việt Nam, nhiều chuyên gia cho rằng điều này đòi hỏi sự phối hợp giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong việc xây dựng hệ sinh thái nhân lực xanh.

Trong dài hạn, khi “kỹ năng xanh” trở thành một phần của năng lực lao động, quá trình chuyển đổi sang kinh tế xanh mới có thể diễn ra thực chất, thay vì dừng lại ở các cam kết.