(Thanh tra) - Để nâng cao hiệu quả và năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp (DN) cần có nguồn nhân lực được đào tạo có kỹ năng và chất lượng cao. DN phải tích cực tham gia vào hoạt động dạy nghề, là một trong những chủ thể của đào tạo nghề. Tuy nhiên, phần lớn DN Việt Nam, đặc biệt là các DN vừa và nhỏ, còn thụ động trong vấn đề này.
Chất lượng nguồn nhân lực còn thấp
Theo thống kê, năm 2011 Việt Nam đã có khoảng 510.000 DN, trong đó, 98% là DN nhỏ và vừa với tổng số lao động khoảng 9,5 triệu. Sự phát triển linh hoạt của DN nhỏ và vừa cả ở thành thị và nông thôn đã thu hút một lượng lớn lao động, nhất là lao động nông nghiệp và nông thôn, thúc đẩy sự dịch chuyển cơ cấu lao động ở nông thôn.
Tuy nhiên, theo PGS.TS Mạc Văn Tiến, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học dạy nghề (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội), dưới giác độ nguồn nhân lực, các DN nhỏ và vừa có nhiều điểm yếu.
55,63% chủ DN nhỏ và vừa có trình độ học vấn dưới trung học phổ thông, rất ít người được đào tạo cơ bản về quản lý doanh nghiệp. Các DN này ở khu vực nông thôn chủ yếu sử dụng lao động trong gia đình, ít có khả năng tạo việc làm cho lao động bên ngoài.
Kỹ năng nghề nghiệp cũng như trình độ học vấn của người lao động còn thấp, trong đó khoảng 18% DN nhỏ và vừa chất lượng nguồn nhân lực rất thấp.
Bên cạnh đó, các DN này còn thiếu thông tin về thị trường lao động và hạn chế về tiếp cận các dịch vụ đào tạo. Theo thống kê của Tổng cục Dạy nghề (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội), số lao động qua đào tạo nghề trong DN nhỏ và vừa chỉ chiếm khoảng 25% trong tổng số lao động.
Trong khi đó, với hoạt động đào tạo nghề, các DN hiện còn thụ động. Ngay cả việc tăng cường sự gắn kết, hợp tác giữa cơ sở dạy nghề và các DN trong việc đào tạo cho lao động còn hạn chế, chưa kể đến việc DN trực tiếp tham gia trong đào tạo nghề (như xây dựng chương trình đào tạo, xây dựng danh mục, tiêu chuẩn kỹ năng nghề, tham gia đào tạo, đánh giá kết quả đào tạo của học sinh…) hay xây dựng các cơ sở dạy nghề của DN để đào tạo cho lao động của mình.
Ông Hoàng Xuân Hiệp, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghiệp - Dệt may thời trang Hà Nội cho biết: Hiện nay việc liên hệ thực tập cho các ngành thuộc khối kinh tế, hàn… gặp rất nhiều khó khăn. Các DN cần tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh, sinh viên của các trường được đến thực tập tốt nghiệp để gắn công tác đào tạo với nhu cầu sử dụng của DN.
Doanh nghiệp cần chủ động, tích cực hơn
PGS.TS Mạc Văn Tiến nhận định, người lao động Việt Nam đang phải đối mặt với sự cạnh tranh của lao động nước ngoài cả thị trường lao động trong nước và ở nước ngoài. Nhiều công trình, dự án đã thuê lao động nước ngoài vào làm việc.
Cung cấp nhân lực có kỹ năng và chất lượng đáp ứng nhu cầu của các DN là trách nhiệm của hệ thống dạy nghề. Tuy nhiên, DN phải trở thành một chủ thể trong hoạt động đào tạo nghề từ việc hoạch định chiến lược đến việc tham gia các hoạt động đào tạo nghề thay vì thụ động như hiện nay.
Để nâng cao chất lượng đào tạo nghề, không chỉ cần tăng cường đầu tư, tập trung nâng cao các điều kiện bảo đảm chất lượng đào tạo, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, người dạy nghề mà dạy nghề phải gắn với yêu cầu của các DN, ưu tiên đáp ứng nhu cầu về lao động có kỹ năng cho các ngành công nghiệp, các nghề trọng điểm của DN nhỏ và vừa, xây dựng hệ thống thông tin thị trường lao động để nhận biết được nhu cầu của các DN về số lượng, cơ cấu lao động, trình độ kỹ năng nghề..
DN cần trực tiếp tham gia trong đào tạo nghề từ việc xây dựng chương trình đào tạo, xây dựng danh mục, tiêu chuẩn kỹ năng nghề, tham gia đào tạo, đánh giá kết quả đào tạo của học sinh… Xây dựng các cơ sở dạy nghề của DN để đào tạo cho lao động của DN; xây dựng các mô hình, hình thức và phương thức hợp tác, gắn kết giữa DN và cơ sở dạy nghề để nâng cao khả năng có việc làm cho người lao động sau khi được đào tạo. Thực hiện đào tạo nghề tại nơi làm việc.
Việc cung cấp thông tin về nhu cầu về nghề, trình độ của người lao động cho cơ sở dạy nghề có tác động tích cực trong tăng cường vai trò của DN trong quá trình xây dựng chính sách, chiến lược, kế hoạch và triển khai hoạt động dạy nghề.
Chia sẻ kinh nghiệm kết hợp giữa trường và DN trong đào tạo nguồn nhân lực, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghiệp - Dệt may thời trang Hà Nội Hoàng Xuân Hiệp cho biết, để gắn đào tạo của trường với nhu cầu của DN, khâu đầu tiên cần chú trọng là xác định chính xác nhu cầu đào tạo của các DN.
Theo ông, các DN cần có bộ phận hoặc ít nhất là có cán bộ chuyên trách vấn đề đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Nhu cầu đào tạo của DN cần được thông tin rộng rãi cho các trường. Về vấn đề nhu cầu đào tạo, các DN có cách tiếp cận cởi mở hơn với đối với quan niệm về việc thế nào là “đáp ứng nhu cầu của DN” trong điều kiện hiện nay. Ông Hiệp cho rằng, học sinh, sinh viên mới ra trường thường mất khoảng 2 - 3 tháng để làm quen với một công nghệ cụ thể tại một DN là điều bình thường. Tuy vậy, nếu một DN muốn nhận những sinh viên có thể đáp ứng ngay nhu cầu thì có thể ký hợp đồng đào tạo ngắn hạn với các trường.
Đại Dương
