Tài xế xe ôm truyền thống đang đợi khách trên đường Lý Tự Trọng Ảnh: Thu Huyền

Ghi nhận trong ngày 1/5 tại khu vực trung tâm TPHCM, từ sáng sớm, nhiều lao động tự do đã bắt đầu một ngày làm việc như bao ngày khác. Trên các tuyến đường đông đúc, hình ảnh xe ôm công nghệ, người bán hàng rong, thu gom ve chai… vẫn quen thuộc giữa dòng người qua lại. Với họ, ngày lễ không đồng nghĩa với nghỉ ngơi, mà là dịp để tranh thủ kiếm thêm thu nhập, trang trải cuộc sống.

Tại một góc đường Thái Văn Lung (phường Bến Nghé), anh Thiên, một tài xế xe ôm công nghệ cho biết, vào các dịp lễ như 1/5, lượng khách có tăng nhưng không đáng kể và thu nhập cũng không ổn định. “Ngày lễ thì người đi chơi nhiều hơn, nhưng tài xế cũng đông. Mình chạy từ sáng tới tối, hôm nào may mắn thì được 3 - 4 trăm nghìn, còn không thì cũng như ngày thường”, anh Thiên chia sẻ.

Người phụ nữ nhặt ve chai trên đường Nguyễn Huệ. Ảnh: Thu Huyền

Cách đó không xa, trên đường Lê Thánh Tôn, một phụ nữ tên Phúc bán nước giải khát trên vỉa hè cho biết dịp lễ giúp chị bán được nhiều hơn nhờ lượng khách tăng. Tuy nhiên, công việc vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, từ thời tiết nắng nóng đến chi phí sinh hoạt ngày càng cao. “Mình làm tự do, không có bảo hiểm gì hết, chỉ trông vào buôn bán mỗi ngày. Bữa nào ế thì coi như không có thu nhập”, chị Phúc nói.

Không chỉ những người buôn bán nhỏ lẻ, nhiều lao động làm nghề bốc vác, giao hàng cũng tranh thủ làm việc trong ngày lễ. Tại một số điểm tập kết hàng hóa trên địa bàn phường Xóm Chiếu, hoạt động vận chuyển vẫn diễn ra để phục vụ nhu cầu tiêu dùng. Dù công việc nặng nhọc, tiềm ẩn rủi ro, nhưng với họ, nghỉ một ngày đồng nghĩa với mất đi một khoản thu nhập cần thiết.

Người đạp xích lô chờ khách trên đường Hai Bà Trưng. Ảnh: Thu Huyền

Thực tế cho thấy, lao động tự do chiếm tỷ lệ không nhỏ trong cơ cấu lao động tại TPHCM. Tuy nhiên, phần lớn trong số này chưa được tiếp cận đầy đủ các chính sách an sinh xã hội như bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội hay các chế độ bảo vệ khi gặp rủi ro nghề nghiệp. Điều này khiến cuộc sống của họ luôn bấp bênh, dễ bị tác động bởi biến động kinh tế.

Do những khó khăn nhất định về tình hình kinh tế và thị trường việc làm, số lao động thất nghiệp ở mức cao kéo theo nhiều người rời nhà máy, gia nhập đội quân lao động tự do. Sự gia tăng lực lượng lao động tự do cũng dẫn đến sự cạnh tranh gay gắt trong chính nội bộ lực lượng này, dẫn đến số lượng công việc và thu nhập ngày càng có xu hướng giảm. Cuộc sống của họ vốn đã bấp bênh lại càng thêm khó khăn. Sở Nội vụ TPHCM cho biết, trong quý I/2026, toàn TP đã tiếp nhận 33.199 hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp.

Người bán hàng rong trên đường Nguyễn Thái Học. Ảnh: Thu Huyền

Thời gian qua, các cấp chính quyền đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ người lao động, nhất là lao động yếu thế, thông qua các hoạt động chăm lo, hỗ trợ nhu yếu phẩm, kết nối việc làm. Trong quý I, toàn TP đã tạo việc làm mới cho 61.894 người từ công tác tư vấn, giới thiệu việc làm. Đồng thời, Sở Nội vụ TP ban hành 1.026 quyết định hỗ trợ học nghề cho người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp.

Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực chất, cần tiếp tục rà soát, mở rộng đối tượng thụ hưởng, đặc biệt là nhóm lao động tự do vốn khó quản lý do tính chất công việc không ổn định.

Tài xế xe ôm công nghệ chờ khách trên đường Công Trường Lam Sơn. Ảnh: Thu Huyền

Bên cạnh đó, việc tuyên truyền, vận động người lao động tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện cần được đẩy mạnh, góp phần tạo “lưới an sinh” lâu dài. Đồng thời, công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện chính sách liên quan đến người lao động cần tiếp tục được tăng cường, qua đó kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những bất cập phát sinh.

Hình ảnh những người lao động tự do mưu sinh lặng lẽ giữa lòng đô thị không chỉ phản ánh nhịp sống năng động, mà còn đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chính sách an sinh, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, không để ai bị bỏ lại phía sau.