(Thanh tra) - Phạt tiền lên tới 100 triệu đồng và tịch thu toàn bộ tang vật vi phạm, đó là những mức phạt nghiêm khắc từ Nghị định 340/2025/NĐ-CP nhằm lập lại trật tự thị trường tiền tệ. Thế nhưng, các giao dịch ngoại tệ tự do vẫn ngấm ngầm diễn ra. Sức cám dỗ từ chênh lệch tỷ giá, những chiêu trò lách luật tinh vi cùng thói quen giao dịch dễ dãi vẫn đang đẩy nhiều người vào rủi ro pháp lý khôn lường.
Nhu cầu đổi ngoại tệ phục vụ du lịch, học tập, thăm thân hay công tác nước ngoài là quyền lợi hoàn toàn chính đáng của người dân. Đặc biệt, khi dịp lễ 30/4, 1/5 và mùa du lịch hè đang diễn ra, lượng hành khách đi lại tăng vọt.
Việc các doanh nghiệp lữ hành dự báo giá tour hè năm nay tăng khoảng 10-15% càng đẩy thị trường giao dịch ngoại tệ vào giai đoạn cực kỳ sôi động. Tuy nhiên, chính sức nóng này lại tạo “đất sống” để các đối tượng trung gian bất hợp pháp lôi kéo, giăng bẫy người dân.
Nguyên nhân trực tiếp và cốt lõi nhất nuôi dưỡng sự tồn tại của “chợ đen” chính là mức chênh lệch tỷ giá hấp dẫn. Thời gian gần đây, giá mua ngoại tệ trên thị trường tự do thường xuyên neo ở mức cao hơn so với giá bán ra của các tổ chức tín dụng.
Món hời này đã khiến một bộ phận cá nhân, tổ chức bất chấp pháp luật để trục lợi. Điển hình, mới đây, Phòng An ninh kinh tế, Công an TP Hà Nội đã phát hiện 2 đối tượng có hoạt động thuê người có hộ chiếu đi mua ngoại tệ tại các tổ chức tín dụng trên địa bàn TP rồi bán ở thị trường “chợ đen” để hưởng chênh lệch tỷ giá với tiền công từ 1 - 1,2 triệu đồng/ngày.
Những người được thuê chỉ cần cung cấp thông tin căn cước, hộ chiếu để đối tượng làm hồ sơ. Sau đó, các đối tượng thống nhất thời gian và địa điểm để dẫn người được thuê đi đến các ngân hàng mua ngoại tệ.
Khi đã mua được ngoại tệ, những người được thuê sẽ chuyển cho các đối tượng để đi bán tại thị trường “chợ đen” nhằm hưởng chênh lệch tỷ giá.
Thực tế, đây không phải là lần đầu xuất hiện chiêu trò này. Từ năm 2022, đã xuất hiện tình trạng nhiều hội nhóm trên Zalo, Facebook công khai thuê người mua, đổi USD với tiền công từ 1 - 2 triệu đồng/ngày.
Người được thuê phải có hộ chiếu còn hạn, căn cước công dân, thậm chí được bố trí xe đưa đón, phụ cấp bữa trưa.
Để “lách” quy định, bên thuê còn sử dụng thông tin cá nhân để đặt vé máy bay giả cho các chuyến đi du lịch, thường là các nước Đông Nam Á, mua xong ngoại tệ thì hoàn vé, chấp nhận mất phí. Khi ấy, mức mua được quảng bá lên tới 3.000 - 5.000 USD, qua 4 - 5 chi nhánh ngân hàng khác nhau.
Đáng lo ngại, hoạt động mua bán ngoại tệ trái phép hiện nay đã vượt ra khỏi các giao dịch sang tay truyền thống để len lỏi sâu hơn lên không gian mạng.
Vào cuối tháng 3/2026, các hội nhóm đổi ngoại tệ trên mạng xã hội mọc lên dày đặc, tràn ngập lời chào mời “tỷ giá tốt”, “giao dịch nhanh”, “không cần thủ tục”.
Tinh vi và nguy hiểm hơn, một số nhóm lừa đảo ngang nhiên sao chép hình ảnh, logo ngân hàng, dựng website và làm giả hợp đồng để tạo vỏ bọc uy tín. Tâm lý cần tiền gấp cộng với lòng tham chênh lệch tỷ giá khiến không ít người dân sập bẫy và trở thành “con mồi” béo bở.
Một phần nguyên nhân khiến thị trường tự do vẫn còn đất sống xuất phát từ chính thói quen tiêu dùng cố hữu của người dân. Thay vì đến ngân hàng, người dân có xu hướng tìm đến các cơ sở không phép vì sự nhanh gọn, thuận tiện.
Tuy nhiên, từ ngày 9/2/2026, khi Nghị định 340/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, sự dễ dãi này sẽ phải trả một cái “giá đắt” về mặt tài chính và pháp lý.
Được đánh giá là công cụ pháp lý thiết lập trật tự tiền tệ, Nghị định 340 phân hóa mức phạt tiền tăng dần theo quy mô giao dịch.
Cụ thể, nếu cá nhân mua, bán ngoại tệ với nhau hoặc tại các tổ chức không được phép thu đổi ngoại tệ với giá trị dưới 1.000 USD (hoặc ngoại tệ khác có giá trị tương đương), sẽ bị phạt cảnh cáo.
Trường hợp giao dịch có giá trị từ 1.000 USD đến dưới 10.000 USD, mức phạt tiền dao động từ 10 - 20 triệu đồng. Với các giao dịch từ 10.000 USD đến dưới 100.000 USD, mức phạt tăng lên 20 - 30 triệu đồng.
Đáng chú ý, nếu giá trị mua bán ngoại tệ từ 100.000 USD trở lên, người vi phạm có thể bị phạt từ 80 - 100 triệu đồng. Các mức phạt này cũng được áp dụng đối với hành vi thanh toán hàng hóa, dịch vụ bằng ngoại tệ trái quy định của pháp luật.
Bên cạnh hình thức xử phạt bằng tiền, người vi phạm còn có thể bị tịch thu toàn bộ số ngoại tệ hoặc tiền đồng liên quan đến hành vi vi phạm, đặc biệt trong các trường hợp giao dịch từ 1.000 USD trở lên hoặc thanh toán bằng ngoại tệ từ 10.000 USD trở lên.
Giới chuyên gia pháp lý nhìn nhận, trước đây, việc chỉ phạt tiền đôi khi bị các đối tượng xem như một loại “chi phí kinh doanh” có thể bù đắp bằng lợi nhuận. Nhưng hiện tại, việc tịch thu toàn bộ tang vật đã giáng một đòn trực tiếp vào nguồn vốn, khiến người vi phạm lâm vào cảnh mất trắng, triệt tiêu động lực thực hiện hành vi vi phạm.
Song song với chế tài tiền tệ, Công an TP Hà Nội đã phát đi những cảnh báo quan trọng: Người dân tuyệt đối không cung cấp thông tin tài khoản ngân hàng, dữ liệu sinh trắc học, hình ảnh căn cước công dân hay hộ chiếu cho người lạ thông qua điện thoại, tin nhắn hoặc các nền tảng mạng xã hội.
Đồng thời, người dân tuyệt đối không đi mua hộ, mua thuê ngoại tệ tại các tổ chức tín dụng dù với bất kỳ lý do gì. Một khi những dữ liệu cá nhân nhạy cảm này bị lộ lọt, hệ quả để lại sẽ vượt xa một hành vi vi phạm hành chính về ngoại hối, tạo điều kiện cho tội phạm mạo danh thực hiện các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản quy mô lớn.
Thực tế cho thấy, để đối phó với những biến tướng này, cơ quan chức năng đang ứng dụng mạnh mẽ công nghệ để “siết” vòng vây. Việc ứng dụng dữ liệu từ Đề án 06 giúp ngân hàng đối soát sinh trắc học, chặn đứng ngay từ gốc thủ đoạn dùng hồ sơ giả thu gom ngoại tệ, qua đó, cắt đứt nguồn cung tuồn ra “chợ đen”.
Giao dịch ngoại tệ là nhu cầu chính đáng và cần thiết. Nhưng càng chính đáng, người dân càng phải lựa chọn con đường hợp pháp. Không vì sự thuận tiện nhất thời hay khoản thù lao trước mắt mà biến mình thành mắt xích trong chuỗi giao dịch trái phép. Tuân thủ pháp luật, giao dịch đúng nơi, đúng mục đích là cách duy nhất để tự bảo vệ tài sản và tránh xa những rủi ro pháp lý chực chờ.
