(Thanh tra) - Trong kỷ nguyên số, niềm tin của người dân không chỉ được hình thành từ kết quả giải quyết vụ việc, mà còn từ khả năng tiếp cận thông tin minh bạch, đầy đủ, rõ ràng và có thể kiểm chứng. Khi thông tin được minh bạch, khoảng trống cho suy diễn và nội dung sai lệch sẽ thu hẹp.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, cách thức hình thành niềm tin của người dân đang có sự thay đổi rõ rệt. Nếu trước đây, niềm tin chủ yếu được xây dựng thông qua tiếp xúc trực tiếp và trải nghiệm cá nhân, thì hiện nay, niềm tin ngày càng gắn chặt với khả năng tiếp cận và kiểm chứng thông tin.
Một vụ việc hành chính nếu chỉ dừng lại ở kết quả cuối cùng sẽ khó tạo được sự đồng thuận. Điều người dân cần không chỉ là “kết quả gì”, mà còn là “vì sao có kết quả đó”, “được xử lý như thế nào” và “căn cứ ở đâu”. Khi những yếu tố này không được làm rõ, khoảng trống nhận thức – một kẽ hở cho luận điệu sai lệch – sẽ xuất hiện.
Khoảng trống đó nếu không được lấp đầy bằng thông tin chính xác sẽ rất dễ bị thay thế bằng suy diễn. Khi một vụ việc không có đủ thông tin để đối chiếu, bất kỳ chi tiết nào cũng có thể bị diễn giải theo nhiều hướng khác nhau, làm cho cách hiểu bị lệch khỏi bản chất.
Trong môi trường thông tin đa chiều, người tiếp nhận không còn thụ động. Họ có nhu cầu kiểm tra, đối chiếu và xác nhận. Khi không có đủ thông tin để thực hiện điều này, niềm tin sẽ không ổn định, dễ bị tác động bởi những nội dung thiếu căn cứ.
Ở góc độ công nghệ, ông Nguyễn Tất Hữu, chuyên gia chiến lược và bảo mật trí tuệ nhân tạo (AI), nhà sáng lập Basan Corp cho rằng, trong bối cảnh tin giả và thông tin sai lệch ngày càng phức tạp, người tiếp nhận cần hình thành thói quen kiểm chứng trước khi tin và chia sẻ.
Theo ông Hữu, có ba yếu tố cần đặc biệt lưu ý: Xác định độ tin cậy của nội dung, kiểm tra nguồn phát có chính thống hay không và đối chiếu các dữ kiện, số liệu được nêu.
Ông Hữu phân tích, dữ kiện và số liệu là căn cứ quan trọng để nhận diện mức độ tin cậy. Nội dung có thể bị cắt ghép, thêm bớt hoặc dẫn dắt theo cảm xúc, nhưng các con số, nguồn dẫn và căn cứ cụ thể là những yếu tố khó bị bóp méo. Những nội dung có nguồn rõ ràng, dữ kiện nhất quán và có thể kiểm chứng thường có độ tin cậy cao hơn.
Ở góc độ người làm nội dung, ông Nguyễn Tất Hữu nhấn mạnh yếu tố đạo đức nghề nghiệp vẫn giữ vai trò quyết định. Công nghệ, kể cả trí tuệ nhân tạo, chỉ hỗ trợ một phần trong việc phát hiện dấu hiệu bất thường. Khi trí tuệ nhân tạo ngày càng phát triển, việc phân biệt nội dung do máy tạo ra hay con người viết không còn dễ dàng.
Vì vậy, theo ông, cách giảm rủi ro hiệu quả nhất vẫn là dựa vào nguồn tin, dữ kiện và khả năng kiểm chứng. Khi mỗi người biết đối chiếu và tự đánh giá, thông tin sai lệch sẽ khó có điều kiện lan rộng.
Ở góc độ rộng hơn, điều này cho thấy minh bạch thông tin không chỉ là trách nhiệm của cơ quan cung cấp, mà còn là yêu cầu đối với người tiếp nhận. Khi cả hai phía cùng hướng đến việc kiểm chứng và hiểu đúng, môi trường thông tin sẽ trở nên lành mạnh hơn.
Một điểm mới đáng chú ý trong thời gian gần đây là việc đưa vào vận hành chính thức "Nền tảng quản lý công tác khiếu nại, tố cáo quốc gia". Đây là một bước tiến về quản lý tiếp công dân, và là bước chuyển trong cách tổ chức thông tin.
Khác với cách quản lý trước đây, thông tin về vụ việc không còn nằm rải rác ở từng cấp, từng cơ quan, mà được kết nối trong một hệ thống thống nhất. Mỗi vụ việc được theo dõi xuyên suốt từ khi tiếp nhận đến khi kết thúc, với đầy đủ dữ liệu về quá trình xử lý, thẩm quyền và kết quả.
Điều này có ý nghĩa quan trọng: Thông tin không còn bị “đứt đoạn” theo từng khâu xử lý.
Ông Vũ Thế Anh, Trưởng phòng Quản lý cơ sở dữ liệu về tiếp công dân, xử lý đơn (Phòng 5), Ban Tiếp công dân Trung ương cho biết, trước đây, việc tổng hợp toàn bộ quá trình xử lý một vụ việc thường gặp khó khăn do thông tin phân tán.
“Có những trường hợp vụ việc đã được cấp có thẩm quyền giải quyết, nhưng khi công dân đến Trụ sở Tiếp công dân Trung ương để khiếu kiện hoặc gửi đơn đến Thanh tra Chính phủ thì việc tổng hợp thông tin, kết quả liên quán đến vụ việc để tiếp, giải thích và xử lý đơn cho công dân, phải mất nhiều thời gian. Khi thông tin chưa liên thông, việc nhìn nhận toàn diện sẽ gặp hạn chế”, ông Vũ Thế Anh cho biết.
Với nền tảng mới, mỗi bước xử lý đều được ghi nhận, lưu trữ và có thể truy xuất. Điều này không chỉ phục vụ quản lý, mà còn tạo điều kiện để làm rõ quá trình giải quyết khi cần thiết.
Theo ông Vũ Thế Anh, khi thông tin được thể hiện theo toàn bộ quá trình, việc giải thích sẽ rõ ràng hơn. Người dân không chỉ biết kết quả, mà có thể hiểu vì sao có kết quả đó.
Từ thực tiễn triển khai, có thể thấy một thay đổi quan trọng: Thông tin không còn chỉ là dữ liệu lưu trữ, mà trở thành công cụ để giải thích.
Khi một vụ việc được thể hiện đầy đủ theo trình tự xử lý, thông tin sẽ không còn là những mảnh rời rạc. Người tiếp nhận có thể theo dõi, đối chiếu và tự hình dung toàn bộ diễn biến.
Điều này giúp giảm đáng kể tình trạng hiểu chưa đầy đủ. Khi hiểu đúng, nhu cầu khiếu nại tiếp hoặc phản ánh lại cũng giảm theo.
Ngược lại, nếu thông tin chỉ dừng ở kết quả, người dân sẽ khó có cơ sở để đánh giá. Khi không có đủ thông tin để hiểu, họ buộc phải dựa vào cảm nhận hoặc các nguồn không chính thức.
Đây chính là điểm mà minh bạch thông tin phát huy vai trò: Không phải để “cung cấp nhiều hơn”, mà để giúp người dân hiểu đúng, từ đó củng cố niềm tin bền vững hơn.
Từ góc độ lý luận về quản trị công, TS. Đinh Lương Minh Anh, giảng viên Đại học FPT chia sẻ, minh bạch thông tin không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu trong một nền quản trị quốc gia hiện đại.
Theo ông, trong môi trường thông tin đa chiều, việc kiểm soát thông tin không thể thực hiện bằng cách hạn chế, mà phải bằng cách cung cấp thông tin đầy đủ, có hệ thống và có khả năng kiểm chứng.
“Không thể ngăn chặn hoàn toàn thông tin sai lệch, nhưng có thể làm cho thông tin chính thống được hiển thị rõ ràng và rộng rãi hơn để người dân tự phân biệt đúng – sai”, ông Đinh Lương Minh Anh nhấn mạnh.
Theo TS. Đinh Lương Minh Anh, một hạn chế hiện nay là cách cung cấp thông tin chưa theo kịp nhu cầu tiếp nhận. Nhiều nội dung được công bố nhưng thiếu phần giải thích về quá trình và căn cứ xử lý, khiến người dân khó hiểu nếu không có nền tảng chuyên môn.
Vì vậy, minh bạch thông tin không chỉ là công khai nội dung, mà còn là làm rõ cách hiểu. Chỉ khi thông tin được trình bày theo toàn bộ quá trình, có giải thích rõ ràng thì người tiếp nhận mới có thể nắm được nội dung, thông điệp mà thông tin truyền tải.
Đặc biệt, theo TS. Minh Anh, cần chuẩn hóa cách thức cung cấp thông tin giữa các cơ quan trong hệ thống quản lý nhà nước. Khi thông tin được tổ chức theo một cấu trúc thống nhất, việc tiếp nhận và đối chiếu sẽ thuận lợi hơn.
“Minh bạch thông tin không chỉ là trách nhiệm, mà còn là phương thức để nâng cao chất lượng quản trị và củng cố niềm tin xã hội”, ông phân tích.
Ở tầm rộng hơn, TS. Đinh Lương Minh Anh cho rằng, minh bạch thông tin cũng là một trong những điều kiện quan trọng để bảo đảm sự ổn định nhận thức trong xã hội. Khi thông tin chính thống được cung cấp đầy đủ và có thể kiểm chứng, những nội dung sai lệch sẽ khó có điều kiện tồn tại.
Trong kỷ nguyên số, khi thông tin có thể bị tách rời và lan truyền theo nhiều cách khác nhau, việc bảo đảm thông tin đầy đủ và có thể kiểm chứng là cơ sở để người dân hiểu đúng bản chất vấn đề; khi hiểu đúng, niềm tin sẽ được củng cố một cách tự nhiên và bền vững.
Việc minh bạch thông tin không chỉ là một yêu cầu của quản trị hiện đại, mà còn là biểu hiện sinh động của nguyên tắc “dân chủ – công khai” trong chế độ xã hội chủ nghĩa, gắn trực tiếp với quyền được biết, quyền được tham gia và quyền được giám sát của Nhân dân. Trong bối cảnh đấu tranh tư tưởng ngày càng phức tạp, minh bạch thông tin chính là một hình thức thiết thực để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng về chính trị – tư tưởng trong đời sống xã hội số.
Khi người dân được trang bị đầy đủ thông tin, minh bạch và chính xác, họ sẽ trở thành lực lượng tích cực trong việc nhận diện, phản bác các luận điệu sai trái, thù địch, từ đó góp phần bảo vệ sự trong sáng, bản sắc của chủ nghĩa xã hội Việt Nam trong kỷ nguyên số.
