Nghề chằm nón lá ở Hòa Thịnh đang được địa phương định hướng phát triển thành làng nghề truyền thống gắn với du lịch trải nghiệm. Ảnh: TT

Lặng lẽ giữ nghề

Nghề chằm nón lá từ lâu đã trở thành nét riêng của vùng quê xã Hòa Thịnh, tỉnh Đắk Lắk. Dọc những con đường làng, không khó để bắt gặp hình ảnh các bà, các mẹ ngồi bên hiên nhà, dưới bóng cây hay trước sân, chăm chú luồn từng mũi kim trên vành nón. Công việc diễn ra lặng lẽ, đều đặn như một phần quen thuộc trong nhịp sống thường ngày nơi đây.

Người phụ nữ xã Hòa Thịnh tỉ mỉ chằm từng đường kim trên vành nón, gìn giữ nghề truyền thống đã gắn bó với quê hương qua nhiều thế hệ. Ảnh: TT

Trên đôi bàn tay gầy guộc, chai sần theo năm tháng, từng chiếc nón dần hiện hình bằng sự kiên nhẫn và khéo léo. Người cắt lá, người vuốt vành, người chằm từng đường kim đều tăm tắp. Từ những nguyên liệu mộc mạc như: cây lùng, lá kè, sợi cước... qua đôi tay của người thợ, những chiếc nón mang theo cả hồn quê và ký ức của làng được tạo nên.

Không ai còn nhớ chính xác nghề chằm nón ở Hòa Thịnh có từ bao giờ. Chỉ biết rằng, qua nhiều thế hệ, nghề đã trở thành sinh kế gắn bó với người dân nơi đây. Trước kia, hầu như nhà nào cũng có người biết chằm nón. Ngày nay, khi lớp trẻ đi làm ăn xa, những người phụ nữ lớn tuổi vẫn kiên trì giữ nghề như giữ một phần ký ức của đời mình.

Hơn 30 năm gắn bó với nghề, đôi tay bà Nguyễn Thị Sáu (thôn Phú Mỹ) vẫn thoăn thoắt trên từng vành nón. Theo bà Sáu, chằm nón không quá khó, nhưng để có chiếc nón đẹp thì đòi hỏi sự cẩn thận và tỉ mỉ trong từng công đoạn. “Lá phải đều, vành phải tròn, đường kim phải thẳng. Chỉ cần lệch một chút là chiếc nón mất dáng ngay”, bà Sáu chia sẻ.

Hình ảnh quen thuộc ở Hòa Thịnh là các bà, các mẹ ngồi bên hiên nhà chăm chú chằm nón lá trong không gian bình yên của làng quê. Ảnh: TT

Để hoàn thành một chiếc nón, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn công phu. Khung nón được làm từ cây lùng, sau đó chọn lá kè, phơi và ủi cho phẳng rồi xếp lên khuôn. Khi mọi thứ đã ngay ngắn, người thợ mới bắt đầu chằm nón bằng chỉ cước. Một chiếc nón đẹp đòi hỏi lá không quá non, không quá già để giữ được màu sắc hài hòa; đường chằm phải đều, không quá thưa hay quá dày để tạo nên vẻ thanh thoát, cân đối.

Mỗi ngày, một người thợ có thể hoàn thành từ 15 - 20 chiếc nón. Sau khi hoàn thiện, thương lái sẽ đến tận nhà thu mua rồi chuyển đi tiêu thụ ở nhiều tỉnh, thành trên cả nước.

Giữ gìn nét đẹp truyền thống

Tùy từng loại, mỗi chiếc nón được bán với giá từ 15.000 - 40.000 đồng. Thu nhập từ nghề không quá lớn nhưng đủ để những người phụ nữ lớn tuổi có thêm khoản chi tiêu, trang trải cuộc sống hằng ngày. Trung bình mỗi tháng, người làm nghề có thể kiếm được từ 3 - 6 triệu đồng.

Với nhiều gia đình ở Hòa Thịnh, đây là nguồn thu đáng quý trong những lúc nông nhàn. Có người chằm nón từ sáng đến tối, có người vừa trông cháu vừa làm việc. Bởi công việc nhẹ nhàng, có thể làm ngay tại nhà nên rất phù hợp với phụ nữ lớn tuổi.

Nghề chằm nón lá không chỉ mang lại thu nhập cho phụ nữ lớn tuổi ở Hòa Thịnh mà còn góp phần lưu giữ nét đẹp văn hóa truyền thống. Ảnh: TT

Không chỉ mang lại thu nhập, nghề chằm nón còn lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống của vùng quê. Trong từng vành nón là kinh nghiệm, sự chăm chút được truyền từ đời này sang đời khác. Những người mẹ, người bà vẫn kiên nhẫn chỉ cho con cháu cách vuốt lá, lên vành, cầm kim, mong lớp trẻ hiểu và trân trọng giá trị của nghề truyền thống quê hương.

Giữa hàng trăm sản phẩm mũ nón công nghiệp trên thị trường, những chiếc nón lá thủ công vẫn mang vẻ đẹp rất riêng. Đó không chỉ là vật dụng che nắng, che mưa, mà còn là hình ảnh gắn liền với người phụ nữ Việt Nam và nét đẹp của làng quê Việt.

Ông Phương Văn Lành - Bí thư Đảng ủy xã Hòa Thịnh cho biết, hiện địa phương còn gần 200 hộ dân gắn bó với nghề chằm nón, chủ yếu là phụ nữ. Những năm qua, nghề chằm nón đã góp phần tạo việc làm, cải thiện thu nhập cho người dân địa phương. Đầu ra sản phẩm tương đối ổn định khi được thương lái thu mua tận nơi.

Theo ông Lành, địa phương đang nghiên cứu phát triển nghề chằm nón thành làng nghề truyền thống, hướng tới xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị sản phẩm và gắn với du lịch trải nghiệm.

“Nếu được quan tâm đúng mức, nghề chằm nón không chỉ giúp người dân có thêm thu nhập mà còn góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa”, ông Phương Văn Lành nhấn mạnh.