Người dân tham gia tuần tra, phối hợp cùng lực lượng kiểm lâm bảo vệ diện tích rừng tự nhiên trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk. Ảnh: CCKL

Người dân trở thành “tai mắt” giữ rừng

Theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh Đắk Lắk, đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có hơn 743.171 ha đất có rừng, tỷ lệ che phủ đạt 41,06%, giảm nhẹ so với năm trước. Con số này cho thấy áp lực đối với tài nguyên rừng vẫn còn rất lớn trong bối cảnh nhu cầu đất sản xuất, phát triển kinh tế và tình trạng di cư tự do tiếp tục gia tăng.

Trong quý I/2026, lực lượng chức năng toàn tỉnh đã phát hiện, xử lý 187 vụ vi phạm Luật Lâm nghiệp, giảm 95 vụ so với cùng kỳ năm 2025. Tuy vậy, các hành vi phá rừng, lấn chiếm đất lâm nghiệp vẫn diễn biến phức tạp tại nhiều địa bàn như: Ea Súp, Ea Kar, Ea H’leo, Buôn Đôn hay M’Drắk.

Thực tế cho thấy, với diện tích rừng rộng lớn, địa hình phức tạp, nếu chỉ dựa vào lực lượng kiểm lâm thì khó có thể kiểm soát toàn diện các nguy cơ xâm hại tài nguyên rừng. Chính vì vậy, việc phát huy vai trò cộng đồng dân cư được xác định là giải pháp căn cơ và bền vững.

Những năm gần đây, lực lượng kiểm lâm các địa phương đã tăng cường phối hợp với chính quyền cơ sở, các chủ rừng và lực lượng chức năng đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật về lâm nghiệp, vận động người dân ký cam kết bảo vệ rừng, tham gia tuần tra, phòng cháy chữa cháy rừng và cung cấp thông tin về các hành vi vi phạm.

Hạt Kiểm lâm khu vực Ea Súp phối hợp với UBND các xã, công an, đồn biên phòng và các chủ rừng tổ chức tuyên truyền lưu động về công tác quản lý, bảo vệ động vật hoang dã trên địa bàn. Ảnh: CCKL

Tại khu vực Ea Súp – là địa bàn biên giới có diện tích tự nhiên hơn 176.531 ha, tiếp giáp Campuchia và nhiều địa phương trong khu vực Tây Nguyên khiến công tác bảo vệ rừng gặp không ít khó khăn. Đây là nơi có nhiều thành phần dân tộc sinh sống như Kinh, Ê Đê, Gia Rai, Xê Đăng, Dao, Mông… trong đó nhiều hộ dân sống gần rừng, đời sống còn phụ thuộc lớn vào tài nguyên rừng.

Đặc biệt, tình trạng dân di cư tự do, nhất là một số hộ đồng bào Mông từ các tỉnh phía Bắc đến sinh sống tại xã Ea Rốk và xã Ea Súp đã tạo áp lực không nhỏ lên công tác quản lý, bảo vệ rừng. Một số đối tượng tự ý phá rừng, lấn chiếm đất lâm nghiệp để sản xuất, tập trung ở khu vực vùng đệm Vườn Quốc gia Yok Đôn và diện tích do các công ty lâm nghiệp quản lý.

Trước thực trạng đó, Hạt Kiểm lâm khu vực Ea Súp đã chủ động xây dựng kế hoạch tăng cường quản lý, bảo vệ rừng và phòng cháy chữa cháy rừng; trong đó đặc biệt chú trọng công tác tuyên truyền, vận động người dân tham gia giữ rừng.

Từ đầu năm 2026 đến nay, đơn vị đã phối hợp với UBND các xã, công an, đồn biên phòng và các chủ rừng tổ chức 489 lượt tuyên truyền trên hệ thống loa truyền thanh; 60 buổi tuyên truyền lưu động; phát 600 tờ rơi pháp luật về lâm nghiệp; đồng thời tổ chức cho người dân ký 75 bản cam kết chấp hành các quy định về quản lý, bảo vệ rừng và phòng cháy chữa cháy rừng.

Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực Ea Súp Lê Thị Lan cho biết, thông qua công tác tuyên truyền, nhận thức của người dân về bảo vệ rừng từng bước được nâng lên; các vụ vi phạm quy mô lớn cơ bản được kiềm chế. Người dân cũng chủ động hơn trong việc phối hợp với lực lượng chức năng cung cấp thông tin, tham gia tuần tra và phòng cháy chữa cháy rừng.

Không chỉ dừng lại ở vai trò “đối tượng tuyên truyền”, nhiều người dân tại các địa phương đã trở thành “tai mắt” hỗ trợ kiểm lâm phát hiện sớm các hành vi vi phạm; góp phần ngăn chặn nguy cơ hình thành các “điểm nóng” phá rừng ngay từ cơ sở.

Sự thay đổi này cho thấy khi cộng đồng được nâng cao nhận thức, được tham gia trực tiếp vào quá trình quản lý tài nguyên rừng, hiệu quả bảo vệ rừng được cải thiện rõ rệt. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp giảm áp lực cho lực lượng kiểm lâm trong bối cảnh lực lượng mỏng nhưng phải quản lý diện tích rừng rất lớn.

Gắn sinh kế với trách nhiệm giữ rừng

Một trong những vấn đề cốt lõi của công tác bảo vệ rừng hiện nay là phải gắn trách nhiệm giữ rừng với lợi ích thiết thực của người dân. Bởi khi đời sống còn khó khăn, người dân vẫn phụ thuộc vào đất rừng để sản xuất thì nguy cơ xâm hại tài nguyên rừng vẫn luôn hiện hữu.

Từ thực tế đó, nhiều mô hình giao khoán bảo vệ rừng, phát triển lâm nghiệp kết hợp trồng rừng sản xuất đã và đang được triển khai, từng bước mang lại hiệu quả tích cực.

Tại khu vực Krông Bông, chính sách khoán bảo vệ rừng từ nguồn chi trả dịch vụ môi trường rừng đang trở thành điểm sáng trong việc huy động cộng đồng tham gia giữ rừng.

Theo Hạt Kiểm lâm khu vực Krông Bông, trên địa bàn có hơn 93.704 ha đất lâm nghiệp, trong đó phần lớn diện tích rừng đã được giao hoặc cho thuê cho các tổ chức, cộng đồng, nhóm hộ và UBND cấp xã quản lý.

Hiện, có 3 đơn vị thực hiện khoán bảo vệ rừng, gồm: Vườn Quốc gia Chư Yang Sin, Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Krông Bông và UBND xã Yang Mao với tổng cộng 220 nhóm hộ, tương ứng 1.905 hộ dân tham gia nhận khoán.

Các nhóm hộ nhận khoán thường xuyên tổ chức tuần tra, bảo vệ rừng, đặc biệt trong mùa khô luôn túc trực 24/24 giờ tại các chốt bảo vệ rừng nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn hành vi xâm hại tài nguyên rừng và nguy cơ cháy rừng.

Các nhóm hộ nhận khoán bảo vệ rừng tổ chức phát dọn, xử lý vật liệu dễ cháy để phòng chống cháy rừng. Ảnh: NM

Hạt phó Hạt Kiểm lâm khu vực Krông Bông Hoàng Quốc Thư cho biết, việc giao khoán bảo vệ rừng đã góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân nhất là đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ và hộ nghèo. Điều này không chỉ cải thiện đời sống mà còn giúp hình thành ý thức trách nhiệm của người dân trong việc gìn giữ tài nguyên rừng.

Nhờ thực hiện tốt công tác quản lý, bảo vệ rừng trên diện tích nhận khoán, số vụ vi phạm xảy ra tại các khu vực này giảm đáng kể và nhiều năm liền không để xảy ra cháy rừng. Qua đó, góp phần giữ vững an ninh trật tự tại khu vực vùng đệm và giảm áp lực cho lực lượng kiểm lâm cũng như các chủ rừng.

Bên cạnh đó, ngành kiểm lâm địa phương còn đẩy mạnh hướng dẫn người dân phát triển các mô hình sinh kế hợp pháp gắn với rừng như trồng rừng sản xuất, gây nuôi động vật hoang dã có kiểm soát, cấp mã số cơ sở nuôi động vật hoang dã… Qua đó, từng bước giảm áp lực khai thác từ rừng tự nhiên.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, song theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh Đắk Lắk, vai trò của cộng đồng trong bảo vệ rừng vẫn chưa được phát huy đầy đủ ở một số nơi. Nhiều địa phương còn thiếu nguồn lực, thiếu cán bộ chuyên trách; sự phối hợp giữa các lực lượng đôi lúc chưa thật chặt chẽ.

Để cộng đồng thực sự trở thành “chủ thể” trong công tác bảo vệ rừng, thời gian tới tỉnh Đắk Lắk sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng tăng cường giao đất, giao rừng gắn với quyền lợi cụ thể của người dân; đẩy mạnh chi trả dịch vụ môi trường rừng; hỗ trợ phát triển sinh kế bền vững và nâng cao năng lực cho lực lượng tại cơ sở.

Cùng với đó, chính quyền các địa phương cần chủ động hơn trong công tác chỉ đạo, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị nhằm tạo sự đồng thuận trong cộng đồng dân cư đối với nhiệm vụ bảo vệ rừng.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng đặt ra cấp thiết, bảo vệ rừng không còn là nhiệm vụ riêng của lực lượng kiểm lâm mà cần sự chung tay của toàn xã hội.

Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Quốc Hưng nhấn mạnh, việc phát huy vai trò cộng đồng không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng mà còn góp phần xây dựng nền lâm nghiệp bền vững, hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Đây cũng là hướng đi lâu dài để Đắk Lắk giữ vững “lá chắn xanh” của Tây Nguyên.