(Thanh tra) - Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) định hướng phân loại sản phẩm để áp dụng phương thức quản lý phù hợp, tăng cường hậu kiểm trên thị trường và xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia liên thông. Những thay đổi này hướng tới nâng cao hiệu quả giám sát, truy xuất nguồn gốc và xử lý sự cố.
Đổi mới phương thức quản lý là một trong những trọng tâm của dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Theo đó, việc quản lý sản phẩm được định hướng phù hợp với từng nhóm thực phẩm, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát trong quá trình lưu thông trên thị trường.
Dự thảo quy định các phương thức quản lý theo nguyên tắc phân loại thực phẩm. Một số nhóm sản phẩm phải thực hiện đăng ký bản công bố sản phẩm; nhóm khác thực hiện công bố tiêu chuẩn áp dụng trước khi lưu hành và chịu sự kiểm tra, giám sát theo quy định.
Đối với hình thức công bố tiêu chuẩn sản phẩm, tổ chức, cá nhân được quyền sản xuất, kinh doanh sau khi nộp hồ sơ theo đúng quy định và thực hiện hậu kiểm trên thị trường.
Cách tiếp cận này hướng tới giảm khâu kiểm soát trước khi sản phẩm lưu hành, đồng thời tăng cường giám sát trong quá trình sản phẩm được đưa ra thị trường.
Theo dự thảo, nhóm sản phẩm phải đăng ký bản công bố được định hướng tập trung vào những sản phẩm có tính chất đặc thù, có khuyến cáo sức khỏe cộng đồng, có kỹ thuật sản xuất phức tạp hoặc sử dụng cho nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người bệnh.
Dự thảo được xây dựng theo hướng hạn chế phát sinh thêm nhóm sản phẩm phải đăng ký công bố so với quy định trước đây, nhằm tránh xáo trộn trong quá trình thực hiện của doanh nghiệp. Các nhóm sản phẩm này được xây dựng trên cơ sở tham chiếu quy định tại Nghị định số 15/2018/NĐ-CP và phù hợp với thông lệ quốc tế.
Đối với những sản phẩm không tiêu chuẩn hóa, có vòng đời ngắn như thực phẩm tươi sống, rau, củ, quả, dự thảo định hướng miễn đăng ký bản công bố sản phẩm và miễn công bố sản phẩm phù hợp với thực tiễn.
Dự thảo cũng đưa ra quy định chuyển tiếp nhằm tránh gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh. Theo đó, sản phẩm đã được phê duyệt theo quy định hiện hành tiếp tục sử dụng giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm đã được cấp hoặc bản tự công bố sản phẩm để duy trì hoạt động.
Trong thời hạn tối đa 36 tháng kể từ ngày Luật có hiệu lực, cơ sở có trách nhiệm hoàn thiện hồ sơ sản phẩm, cập nhật hồ sơ trên hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành về an toàn thực phẩm để phục vụ hậu kiểm, lưu trữ tại cơ sở và cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu.
Theo định hướng của tài liệu giới thiệu dự thảo, việc chuyển tiếp nhằm hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp và tránh phát sinh chi phí không cần thiết.
Cùng với việc đổi mới cơ chế công bố sản phẩm, dự thảo dành nội dung riêng cho hoạt động hậu kiểm, quy định về đối tượng, nguyên tắc, biện pháp và tần suất kiểm tra trên thị trường, cũng như trách nhiệm của đoàn kiểm tra.
Các biện pháp xử lý được đề cập gồm thu hồi giấy đăng ký bản công bố sản phẩm, gỡ bỏ hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm, thu hồi giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm và thu hồi thực phẩm không bảo đảm an toàn. Các tổ chức thử nghiệm của Nhà nước được quy định tham gia lấy mẫu trên thị trường để phối hợp giám sát với cơ quan chức năng.
Dự thảo đồng thời khuyến khích Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, hiệp hội ngành hàng, cộng đồng và Nhân dân tham gia giám sát doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.
Để việc quản lý theo nguy cơ và hậu kiểm phát huy hiệu quả, dự thảo Luật đặt ra định hướng số hóa, xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia thống nhất từ Trung ương đến địa phương.
Hệ thống này hướng tới tập hợp thông tin về cơ sở kinh doanh thực phẩm và vòng đời của từng sản phẩm, từ sản xuất ban đầu đến sơ chế, chế biến, kinh doanh, lưu thông và sử dụng. Dữ liệu được kết nối, chia sẻ với các bộ, ngành có liên quan, tạo cơ sở phục vụ công tác quản lý an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Dự thảo định hướng tăng cường ứng dụng công nghệ trong giải quyết thủ tục hành chính, phân tích nguy cơ, phòng ngừa và khắc phục sự cố, truy xuất nguồn gốc cũng như kiểm tra thực phẩm lưu thông trên thị trường.
Hệ thống dữ liệu được định hướng tích hợp thông tin về kết quả đánh giá nguy cơ, dữ liệu kiểm nghiệm, sự cố mất an toàn thực phẩm, kết quả giám sát và lịch sử tuân thủ quy định của cơ sở qua các cuộc thanh tra, kiểm tra trước đó. Đây là cơ sở để hoạt động kiểm tra có thể tập trung hơn vào những nơi, nhóm sản phẩm và nguy cơ cần được chú ý.
Dự thảo cũng đặt ra việc phân cấp, phân quyền truy cập thông tin cho cơ quan quản lý từ Trung ương đến địa phương theo lĩnh vực được phân công. Qua đó, cơ quan có thẩm quyền có thể sử dụng dữ liệu phục vụ phân tích nguy cơ, phòng ngừa, ngăn chặn, khắc phục sự cố và truy xuất nguồn gốc kịp thời khi xảy ra sự cố an toàn thực phẩm.
Việc số hóa không chỉ phục vụ lưu trữ thông tin mà còn hướng tới nâng cao khả năng phối hợp liên ngành và phản ứng nhanh. Dữ liệu an toàn thực phẩm được định hướng liên thông với dữ liệu đăng ký doanh nghiệp, dữ liệu sản xuất ban đầu; ứng dụng công nghệ nhận diện điện tử để hỗ trợ truy xuất vòng đời thực phẩm từ khâu sản xuất đến khi lưu thông trên thị trường.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Xuân Trưởng, Phó Giám đốc Công ty CP Casablanca (Bắc Ninh), đơn vị có hơn 1.100 lao động và duy trì bếp ăn tập thể theo mô hình điểm tại địa phương cho rằng, việc đổi mới phương thức quản lý an toàn thực phẩm theo hướng tăng cường hậu kiểm, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và số hóa dữ liệu có ý nghĩa thiết thực.
Cách tiếp cận này góp phần nâng cao hiệu quả giám sát, tăng tính minh bạch trong truy xuất nguồn gốc, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động thực hiện các quy định, nâng cao trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm, theo ông Trưởng.
Theo định hướng của dự thảo, hệ thống dữ liệu quốc gia thống nhất cũng góp phần minh bạch thông tin, tạo điều kiện để người dân tiếp cận thông tin về tình trạng vi phạm hoặc sự cố an toàn thực phẩm.
Cơ quan quản lý từ Trung ương đến địa phương được phân quyền truy cập phù hợp để kịp thời phát hiện dấu hiệu vi phạm, xử lý nguy cơ và phối hợp khi xảy ra sự cố.
Kết hợp cải cách phương thức công bố sản phẩm, tăng cường hậu kiểm và số hóa dữ liệu là hướng đi nhằm chuyển hoạt động quản lý từ kiểm soát nặng về thủ tục sang quản lý dựa trên nguy cơ, thông tin và lịch sử tuân thủ. Hiệu quả của phương thức này gắn với việc tổ chức thực hiện đồng bộ, bảo đảm dữ liệu được cập nhật, kết nối và khai thác đúng mục đích.
Bài 3: Tăng cường quản lý thức ăn đường phố, suất ăn tập thể
