(Thanh tra) - Từ sản xuất ban đầu đến chế biến, kinh doanh và lưu thông, mỗi công đoạn đều có thể phát sinh nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) hướng tới kiểm soát nguy cơ xuyên suốt chuỗi cung ứng, thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm cuối cùng.
Thực phẩm phải trải qua nhiều công đoạn trước khi đến tay người tiêu dùng. Chỉ một mắt xích không được kiểm soát tốt cũng có thể làm phát sinh nguy cơ mất an toàn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.
Vì vậy, quản lý an toàn thực phẩm cần được thực hiện xuyên suốt chuỗi cung ứng, từ sản xuất ban đầu đến sơ chế, chế biến, kinh doanh và lưu thông trên thị trường.
Sau 16 năm thực thi, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã bộc lộ những hạn chế trước yêu cầu mới của thực tiễn. Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đặt trọng tâm vào việc đổi mới phương thức quản lý, tăng cường phòng ngừa nguy cơ và xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia chuỗi cung ứng.
Theo TS.DS Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, một trong những định hướng đáng quan tâm của dự thảo là kiểm soát an toàn thực phẩm ngay từ khâu sản xuất ban đầu, bao gồm trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thu hái, đánh bắt, khai thác và giết mổ.
Thay vì chờ sản phẩm ra thị trường mới tiến hành giám sát, dự thảo hướng tới thiết lập các yêu cầu về an toàn từ nguyên liệu và thực phẩm sau thu hoạch, đánh bắt, khai thác, giết mổ, theo TS.DS Chu Quốc Thịnh.
Nhấn mạnh nội dung này, TS.DS Chu Quốc Thịnh cho biết, dự thảo quy định mức tồn dư thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật và các tác nhân gây ô nhiễm trong thực phẩm sau thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ tại khâu sản xuất ban đầu. Đồng thời, quy định điều kiện đối với một số nhóm cơ sở sản xuất thực phẩm và phương thức quản lý phù hợp với từng nhóm thực phẩm.
Việc kiểm soát từ đầu chuỗi còn gắn với các yếu tố đầu vào như giống, thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia thực phẩm và chất hỗ trợ chế biến thực phẩm. Các công đoạn sơ chế ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, thu hái, đánh bắt, thu hoạch, thu gom và giết mổ cũng cần được đặt trong phạm vi kiểm soát phù hợp.
Theo định hướng của dự thảo, cách tiếp cận này góp phần giải quyết những hạn chế trong phân định chức năng, nhiệm vụ quản lý giữa các cơ quan, trong đó có các khâu sản xuất ban đầu đang thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Đồng thời, việc quy định rõ phương thức kiểm soát theo từng công đoạn góp phần hạn chế chồng chéo trong hệ thống pháp luật.
Dự thảo Luật định hướng quản lý theo các nhóm thực phẩm cần kiểm soát trong chuỗi cung ứng, qua đó tập trung nguồn lực vào những khâu và nhóm sản phẩm cần được giám sát phù hợp.
Theo TS.DS Chu Quốc Thịnh, các quy định mới hướng tới kế thừa những quy định hiện hành, bảo đảm phù hợp với thông lệ quốc tế và giảm chi phí tuân thủ cho xã hội.
Theo định hướng này, trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm được đặt ra đối với các tổ chức, cá nhân cung ứng thực phẩm trong toàn bộ quá trình sản xuất, kinh doanh. Các chủ thể cần chủ động lựa chọn nguyên liệu, tổ chức sản xuất và kinh doanh theo các yêu cầu bảo đảm an toàn thực phẩm, thay vì chỉ chờ cơ quan quản lý kiểm tra.
Song song với việc kiểm soát tại khâu sản xuất ban đầu, dự thảo tăng cường giám sát, hậu kiểm đối với thực phẩm trong quá trình lưu thông trên thị trường. Cơ quan quản lý nhà nước và cơ sở kiểm nghiệm được tăng cường vai trò trong kiểm tra, giám sát, chủ động lấy mẫu thực phẩm đang lưu thông.
Việc kết hợp kiểm soát từ đầu chuỗi với giám sát ở khâu lưu thông nhằm phát hiện nguy cơ ở nhiều công đoạn, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào việc kiểm tra trước khi sản phẩm ra thị trường.
Theo TS.DS Chu Quốc Thịnh, cách làm này cũng hướng tới giảm chi phí từ ngân sách nhà nước cho công tác kiểm tra trước lưu thông, đồng thời nâng cao tính chủ động của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm.
Quản lý theo chuỗi cung ứng vì thế không chỉ là việc bổ sung yêu cầu đối với từng công đoạn, mà còn là định hướng tổ chức lại hoạt động quản lý theo nguy cơ. Khi các khâu sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến, kinh doanh và lưu thông được kiểm soát phù hợp, việc nhận diện nguy cơ và xác định trách nhiệm khi phát sinh sự cố sẽ có cơ sở rõ ràng hơn.
Nhấn mạnh ý nghĩa của việc đổi mới phương thức quản lý, TS.DS Chu Quốc Thịnh cho biết, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) hướng tới phương thức quản lý chủ động, khoa học và hiện đại, lấy phòng ngừa làm trọng tâm. Đây là nền tảng để chuyển từ cách quản lý tập trung vào sản phẩm cuối cùng sang kiểm soát nguy cơ trong toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm.
Bài 2: Đổi mới quản lý an toàn thực phẩm, đẩy mạnh hậu kiểm và số hóa dữ liệu
