(Thanh tra) - Đó là mục đích nghiên cứu của đề tài khoa học cấp bộ “Giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền địa phương trong giai đoạn hiện nay” do TS Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra làm chủ nhiệm. Đề tài được tổ chức hội thảo nhằm góp ý, hoàn thiện đề cương nghiên cứu vào ngày 6/3.
Trình bày đề cương nghiên cứu tại hội thảo, TS Nguyễn Huy Hoàng cho biết, khiếu nại, tố cáo là những quyền cơ bản của công dân, thể hiện bản chất tốt đẹp của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.
Chủ nhiệm đề tài cho biết, thông qua việc giải quyết khiếu nại, tố cáo được quy định cụ thể trong Luật Khiếu nại năm 2011 và Luật Tố cáo năm 2018, Nhà nước bảo đảm cho người dân thực hiện quyền dân chủ trực tiếp, giám sát hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước, tham gia quản lý nhà nước và quản lý xã hội, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
Theo TS Nguyễn Huy Hoàng, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã triển khai công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo tương đối toàn diện và ngày càng hoàn thiện.
Đảng xác định đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên của cả hệ thống chính trị, gắn với bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân và giữ vững ổn định chính trị - xã hội. Nhiều nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Đảng đã nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu trong tiếp công dân, tăng cường đối thoại, giải quyết vụ việc ngay từ cơ sở.
Cùng với đó, Nhà nước từng bước xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về khiếu nại, tố cáo tương đối đầy đủ, đồng bộ; đổi mới phương thức giải quyết theo hướng dân chủ, công khai; tăng cường đối thoại trực tiếp giữa cơ quan giải quyết và người khiếu nại; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp nhận, quản lý và theo dõi đơn thư.
Hàng năm, các cơ quan hành chính tiếp nhận hàng chục nghìn vụ việc khiếu nại, tố cáo từ người dân trên cả nước. Tỷ lệ giải quyết các vụ việc thuộc thẩm quyền ổn định ở mức cao, trên 80%, nhiều địa phương đạt từ 85% đến 90%.
Nhiều vụ việc tồn đọng, kéo dài, đặc biệt là các vụ việc khiếu nại vượt cấp, phức tạp liên quan đến đất đai, chính sách đã được tập trung xử lý và kết luận dứt điểm trong thời gian gần đây.
Tuy nhiên, trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền địa phương đang đặt ra nhiều vấn đề cần nghiên cứu làm rõ.
“Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc phân định thẩm quyền giải quyết giữa cấp tỉnh và cấp xã tuy đã được pháp luật quy định nhưng trên thực tế vẫn còn những vướng mắc, chồng chéo, nhất là đối với các vụ việc trước đây thuộc thẩm quyền của cấp huyện”, theo chủ nhiệm đề tài.
Ở cấp tỉnh, cơ quan thanh tra có vai trò tham mưu cho Chủ tịch UBND tỉnh trong giải quyết khiếu nại, tố cáo, song vẫn còn hạn chế về nhân lực, khối lượng công việc lớn và sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan.
Trong khi đó, ở cấp xã, Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền giải quyết một số vụ việc nhưng chưa có bộ phận tham mưu chuyên trách; cán bộ làm công tác tiếp công dân, xử lý đơn thư thường kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, thiếu đào tạo chuyên sâu và kinh nghiệm thực tiễn.
Bên cạnh đó, điều kiện bảo đảm cho hoạt động tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo tại nhiều địa phương vẫn còn hạn chế. Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ công tác tiếp dân chưa được đầu tư đồng bộ; việc xây dựng cơ sở dữ liệu và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, theo dõi, chia sẻ thông tin giữa các cấp chính quyền còn nhiều khó khăn.
Trong khi đó, sự phát triển nhanh của kinh tế, xã hội, quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa, cùng với các dự án phát triển hạ tầng, các vấn đề về đất đai, môi trường… đang làm gia tăng số lượng và tính chất phức tạp của các vụ việc khiếu nại, tố cáo.
Nhất là, người dân ngày càng có hiểu biết pháp luật và kỳ vọng cao hơn vào hoạt động của chính quyền, đòi hỏi việc giải quyết phải kịp thời, thấu tình đạt lý và đúng quy định pháp luật.
Từ những yêu cầu lý luận và thực tiễn nêu trên, việc nghiên cứu đề tài “Giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền địa phương trong giai đoạn hiện nay” được đánh giá là cần thiết và có ý nghĩa quan trọng.
Đề tài nhằm xác lập cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất các quan điểm, giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo, đáp ứng yêu cầu xây dựng nền hành chính phục vụ, liêm chính, hiện đại.
Theo đề cương, đề tài được kết cấu thành 3 chương, gồm: cơ sở lý luận và pháp lý về giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền địa phương; thực trạng giải quyết khiếu nại, tố cáo trong giai đoạn hiện nay; và các quan điểm, giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả công tác này trong thời gian tới.
Tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung thảo luận, góp ý nhằm hoàn thiện đề cương nghiên cứu, bảo đảm đề tài có cách tiếp cận khoa học, sát thực tiễn và có giá trị ứng dụng cao trong công tác quản lý nhà nước.
Theo đó, đề tài cần làm rõ hơn cơ sở lý luận và thực tiễn để đánh giá đầy đủ thực trạng công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền địa phương hiện nay.
Đồng thời, đề tài cần nghiên cứu, cơ cấu lại phần tổng kết thực tiễn, tham khảo, so sánh kinh nghiệm quốc tế trong giải quyết khiếu nại, tố cáo của một số quốc gia như Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc nhằm rút ra những bài học phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Đối với nội dung đánh giá thực trạng, các ý kiến đề nghị bổ sung phân tích về hệ thống quy định pháp luật liên quan đến khiếu nại, tố cáo, đồng thời làm rõ bức tranh thực tế về tình hình khiếu nại, tố cáo hiện nay. Từ đó, đề tài cần định hướng nghiên cứu theo hướng hoàn thiện pháp luật gắn với nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo. Bên cạnh đó, phần giải pháp cũng cần được bổ sung, làm rõ hơn cơ sở lý luận nhằm bảo đảm tính khoa học và tính khả thi khi áp dụng trong thực tiễn…
