Toàn cảnh tọa đàm. Ảnh: TH

Sáng 11/7, Trường Cán bộ Thanh tra (Thanh tra Chính phủ) tổ chức tọa đàm theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến với chủ đề "Bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm tra chuyên ngành an toàn thực phẩm trong tình hình mới - Thực trạng và giải pháp".

Tọa đàm do TS Nguyễn Tuấn Khanh, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra và TS Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đồng chủ trì.

TS Nguyễn Tuấn Khanh cho biết, tọa đàm tập trung trao đổi, đánh giá thực trạng công tác kiểm tra chuyên ngành an toàn thực phẩm trong bối cảnh mới; những yêu cầu đặt ra đối với công tác bồi dưỡng nghiệp vụ về nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy và tổ chức các khóa đào tạo.

Các đại biểu cũng phân tích thực trạng vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm, những khó khăn, thách thức trong công tác kiểm tra chuyên ngành; đồng thời làm rõ yêu cầu nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ cho đội ngũ công chức thực hiện nhiệm vụ.

TS Nguyễn Tuấn Khanh, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra phát biểu khai mạc tọa đàm. Ảnh: TH

Theo ông, kết quả tọa đàm sẽ là cơ sở quan trọng để Trường Cán bộ Thanh tra tiếp tục hoàn thiện nội dung chương trình, phương pháp bồi dưỡng và tổ chức các lớp đào tạo sát với yêu cầu thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực làm công tác kiểm tra chuyên ngành an toàn thực phẩm.

Kiểm tra chuyên ngành giữ vai trò "lá chắn" bảo vệ người tiêu dùng

Theo TS Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, kiểm tra chuyên ngành không đơn thuần là hoạt động kiểm tra hồ sơ hay thủ tục hành chính mà là quá trình đánh giá chuyên sâu về kỹ thuật, chất lượng và mức độ an toàn của sản phẩm thực phẩm.

Đặc biệt, Nghị định số 217/2025/NĐ-CP về hoạt động kiểm tra chuyên ngành đã tạo bước chuyển quan trọng khi yêu cầu chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ kiểm tra hành chính sang kiểm tra kỹ thuật chuyên sâu, lấy quản lý rủi ro và chuyển đổi số làm nền tảng.

Thực tiễn cho thấy công tác kiểm tra chuyên ngành đang phát huy hiệu quả nhưng tình hình vi phạm về an toàn thực phẩm vẫn còn nhiều diễn biến đáng lo ngại.

Riêng 6 tháng đầu năm 2026, ngành Y tế đã thành lập hơn 5.100 đoàn kiểm tra, kiểm tra trên 118.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm và phát hiện gần 5.700 cơ sở vi phạm. Số cơ sở bị xử lý tăng gần 40% so với cùng kỳ năm trước, với tổng số tiền xử phạt hơn 20 tỷ đồng.

Đáng chú ý, lực lượng Công an đã phát hiện gần 4.700 vụ vi phạm, khởi tố 95 vụ án với 192 bị can, tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước.

TS Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế). Ảnh: TH

Theo TS Chu Quốc Thịnh, những con số này cho thấy thủ đoạn vi phạm ngày càng tinh vi, đặc biệt trên môi trường số, đòi hỏi phương thức kiểm tra phải tiếp tục được đổi mới để theo kịp thực tiễn.

Do đó, kiểm tra chuyên ngành giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, trước hết là phát hiện sớm và ngăn chặn kịp thời các nguy cơ gây mất an toàn thực phẩm.

Đồng thời, hoạt động kiểm tra còn giúp phát hiện những lỗ hổng trong quy trình sản xuất, yêu cầu doanh nghiệp khắc phục, phòng ngừa các vụ ngộ độc thực phẩm quy mô lớn.

Bên cạnh đó, việc duy trì kiểm tra thường xuyên hoặc đột xuất cũng tạo sức răn đe, buộc các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, đầu tư điều kiện bảo đảm vệ sinh, kiểm soát nguyên liệu đầu vào và quy trình sản xuất.

Đặc biệt, kết luận kiểm tra là căn cứ pháp lý để áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm như xử phạt vi phạm hành chính, đình chỉ hoạt động, buộc thu hồi, tiêu hủy sản phẩm không bảo đảm chất lượng hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra nếu có dấu hiệu tội phạm.

Các đại biểu tham dự tọa đàm. Ảnh: TH

Ông Thịnh cho biết, một trong những định hướng lớn của công tác quản lý an toàn thực phẩm trong thời gian tới là chuyển từ quản lý theo từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi cung ứng dựa trên đánh giá nguy cơ.

Theo đó, việc kiểm tra sẽ được thực hiện trên cơ sở hệ thống dữ liệu thống nhất từ Trung ương đến địa phương, tích hợp kết quả kiểm nghiệm, lịch sử tuân thủ pháp luật, thông tin cảnh báo, truy xuất nguồn gốc và các dữ liệu đánh giá nguy cơ.

Việc ứng dụng công nghệ số sẽ giúp cơ quan quản lý nhanh chóng xác định đối tượng có nguy cơ cao để tổ chức hậu kiểm, thay vì kiểm tra dàn trải như trước đây.

Cán bộ kiểm tra cần trang bị kỹ năng nhận diện dấu hiệu tội phạm "ẩn"

Sự thay đổi của phương thức quản lý cũng đặt ra yêu cầu rất cao đối với đội ngũ công chức làm công tác kiểm tra chuyên ngành.

Theo TS Chu Quốc Thịnh, kiểm tra viên trong giai đoạn mới không chỉ cần nắm vững quy định pháp luật mà còn phải có kiến thức liên ngành về y tế, nông nghiệp, công thương, hóa học, sinh học, độc chất học và công nghệ thực phẩm.

Đồng thời, lực lượng này phải thành thạo kỹ năng lấy mẫu, phân tích nguy cơ, truy xuất nguồn gốc, sử dụng cơ sở dữ liệu số và nhận diện các phương thức gian lận mới, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử.

Bên cạnh năng lực chuyên môn, kiểm tra viên cũng cần chủ động ứng dụng công nghệ trong hoạt động nghiệp vụ, từ khai thác dữ liệu, giám sát trực tuyến đến phối hợp chia sẻ thông tin với các lực lượng như hải quan, quản lý thị trường và công an nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý vi phạm.

Thượng tá, PGS.TS Phạm Tiến Dũng, Trưởng khoa Cảnh sát kinh tế, Học viện Cảnh sát Nhân dân nhấn mạnh sự cần thiết phải đổi mới chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm tra chuyên ngành an toàn thực phẩm theo hướng cập nhật các quy định mới về hình sự, tố tụng hình sự. Ảnh: TH

Theo các chuyên gia, trong mô hình quản lý hiện đại, kiểm tra viên không chỉ là người phát hiện và xử lý vi phạm mà còn có vai trò hướng dẫn, cảnh báo sớm để doanh nghiệp chủ động xây dựng hệ thống tự kiểm soát, phòng ngừa rủi ro ngay từ đầu.

Thượng tá, PGS.TS Phạm Tiến Dũng, Trưởng khoa Cảnh sát kinh tế, Học viện Cảnh sát Nhân dân cho rằng, an toàn thực phẩm hiện là lĩnh vực "nóng", được lực lượng Cảnh sát kinh tế, đặc biệt là Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C05), tập trung đấu tranh quyết liệt từ năm 2025 đến nay.

Bộ Công an cũng đang khẩn trương rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật liên quan đến an toàn thực phẩm để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Đồng quan điểm với TS Chu Quốc Thịnh, ông Dũng nhấn mạnh sự cần thiết phải đổi mới chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm tra chuyên ngành an toàn thực phẩm theo hướng cập nhật các quy định mới về hình sự, tố tụng hình sự; nâng cao kỹ năng hậu kiểm, lập biên bản, thu thập và bảo quản chứng cứ, đặc biệt là chứng cứ điện tử trên không gian mạng.

Ngoài ra, cán bộ kiểm tra cũng cần được trang bị kỹ năng nhận diện dấu hiệu tội phạm "ẩn" sau các vi phạm hành chính và tăng cường phối hợp liên ngành để kịp thời chuyển tin báo đến cơ quan điều tra khi phát hiện dấu hiệu vi phạm hình sự.

TS Lương Thị Phương Lan, Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội đánh giá cao chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm tra chuyên ngành an toàn thực phẩm của Trường Cán bộ Thanh tra khi đã có sự đổi mới rõ nét về tư duy và phương pháp đào tạo. Ảnh: TH

TS Lương Thị Phương Lan, Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội đánh giá cao chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm tra chuyên ngành an toàn thực phẩm của Trường Cán bộ Thanh tra khi đã có sự đổi mới rõ nét về tư duy và phương pháp đào tạo.

Theo bà, nếu trước đây chương trình bồi dưỡng kiểm tra chuyên ngành chủ yếu hướng đến số lượng cơ sở được kiểm tra hay số vụ vi phạm bị xử lý,  thì nay chương trình đã chuyển trọng tâm sang hướng dẫn, hỗ trợ cơ sở nhận diện tồn tại, chủ động khắc phục và phòng ngừa tái diễn vi phạm.

Để hoàn thiện chương trình bồi dưỡng, bà đề xuất tăng tỷ lệ các tình huống thực hành sát với thực tiễn; xây dựng ngân hàng tình huống điển hình để thống nhất cách xử lý; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và kết nối dữ liệu với Cục An toàn thực phẩm nhằm hỗ trợ xử lý vụ việc.

Đồng thời, cần duy trì mạng lưới kết nối giữa giảng viên và học viên sau khóa học, bổ sung các chuyên đề về nhận diện nguy cơ an toàn thực phẩm trên cơ sở khoa học để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Trong bối cảnh yêu cầu bảo đảm an toàn thực phẩm ngày càng cao, việc xây dựng đội ngũ kiểm tra chuyên ngành có trình độ chuyên môn sâu, kỹ năng hiện đại và khả năng thích ứng với chuyển đổi số sẽ là yếu tố quyết định nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, góp phần bảo vệ sức khỏe nhân dân và xây dựng môi trường sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn, bền vững.