Toàn cảnh tọa đàm. Ảnh: TH

Ngày 26/8, tại thành phố Hải Phòng, TS Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra tổ chức tọa đàm khảo sát thuộc nhiệm vụ “Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn về kiểm tra, rà soát, xử lý, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp lên Trung ương”.

Nhìn vụ việc trong cả quá trình, không chỉ ở kết quả cuối cùng

Phát biểu dẫn đề tại tọa đàm, TS Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra nhấn mạnh, tọa đàm nhằm khảo sát, đánh giá thực tiễn nhận diện, kiểm tra, rà soát và giải quyết các vụ việc phức tạp, kéo dài tại địa phương; đồng thời ghi nhận những khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp phục vụ việc tổng kết thực tiễn, hoàn thiện quy trình nghiệp vụ và xây dựng cẩm nang cho lực lượng trực tiếp làm công tác này.

Tham luận của bà Nguyễn Thị Thu, Thanh tra viên chính, Phòng Nghiệp vụ 11, Thanh tra thành phố Hải Phòng - người có 14 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, chuyên sâu về đất đai nhấn mạnh: đất đai tiếp tục là lĩnh vực nổi bật trong các vụ việc phức tạp, kéo dài.

Trong giai đoạn 2021 - 2026, hơn 80% vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài tập trung vào lĩnh vực đất đai, nhất là thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư.

Bà cho biết, đặc điểm chung của nhóm vụ việc này là thường gắn với quá trình quản lý qua nhiều thời kỳ, hồ sơ địa chính chưa đồng bộ, trong khi chính sách pháp luật có sự thay đổi.

Đây cũng là nguyên nhân khiến một số vụ việc không thể nhìn nhận đơn thuần theo hồ sơ và quy định hiện hành mà cần đặt trong dòng thời gian, làm rõ nguồn gốc, quá trình quản lý, sử dụng đất cũng như các quyết định đã được ban hành.

TS Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra phát biểu tại buổi tọa đàm. Ảnh: TH

Dự báo giai đoạn 2026 - 2031, bà Thu cho rằng nguy cơ phát sinh các vụ việc phức tạp vẫn còn, nhất là khi địa phương tiếp tục triển khai các dự án hạ tầng, đô thị hóa và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Vì vậy, việc nắm tình hình ngay từ cơ sở, nâng cao năng lực của cán bộ xã, phường và số hóa, liên thông hồ sơ cần được coi là giải pháp quan trọng.

Bà đề nghị xây dựng tiêu chí nhận diện thống nhất dựa trên nhiều yếu tố, gồm thời gian, tần suất khiếu kiện, quy mô, tính chất vụ việc, hành vi khiếu kiện và nguy cơ ảnh hưởng an ninh, trật tự.

Đặc biệt, theo bà, vai trò của người đứng đầu có ý nghĩa quyết định. Thực tế cho thấy, nơi nào cấp ủy, chính quyền trực tiếp vào cuộc, tổ chức đối thoại và xác định rõ trách nhiệm thì nơi đó có điều kiện tháo gỡ vụ việc tốt hơn.

“Đúng pháp luật, hợp tình, lấy người dân làm trung tâm” cần được coi là phương châm xuyên suốt trong quá trình giải quyết.

Các đại biểu tham luận tại tọa đàm. Ảnh: TH

Từ đó, bà Thu kiến nghị xây dựng cơ sở dữ liệu số liên thông về đất đai và khiếu nại, tố cáo; hoàn thiện tiêu chí, quy trình xử lý vụ việc phức tạp; tăng cường đào tạo kỹ năng dân vận, đối thoại, xử lý tình huống cho thanh tra viên. Đồng thời, cần có cẩm nang nghiệp vụ thống nhất, trong đó có quy trình rà soát, hệ thống biểu mẫu và hướng dẫn xử lý các tình huống thực tế.

Nhận diện đúng bản chất để xử lý tận gốc

Cung cấp những con số từ thực tiễn địa phương, ông Trần Văn Lưu, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ 2, Thanh tra thành phố Hải Phòng cho biết, số vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài tại Hải Phòng có xu hướng tăng rõ rệt. Từ 2 vụ năm 2021, trong đó có 1 vụ đông người, đến năm 2026 tăng lên 18 vụ, với 14 vụ đông người. Nội dung chủ yếu vẫn liên quan đến đất đai, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Các vụ việc phức tạp, kéo dài tại Hải Phòng chủ yếu phát sinh ở những địa bàn công nghiệp hóa, đô thị hóa nhanh, có nhiều dự án hạ tầng lớn.

Theo đánh giá, dù nhiều vụ việc đã được “hạ nhiệt”, nguy cơ phát sinh trở lại vẫn còn, nhất là khi các dự án tiếp tục được triển khai. Vì vậy, công tác theo dõi, nắm tình hình phải được thực hiện thường xuyên, từ sớm, từ cơ sở.

Ông Trần Văn Lưu, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ 2, Thanh tra thành phố Hải Phòng lưu ý, cần phân biệt rõ các nhóm người khiếu kiện để lựa chọn cách tiếp cận phù hợp. Ảnh: TH

Một vấn đề được ông Lưu đặc biệt lưu ý, cần phân biệt rõ các nhóm người khiếu kiện để lựa chọn cách tiếp cận phù hợp. Bên cạnh những người thực sự có quyền, lợi ích bị ảnh hưởng còn có trường hợp bị xúi giục, lôi kéo, người khiếu kiện nhiều lần hoặc người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

Theo ông, cần bóc tách rõ quyền lợi hợp pháp của người dân với hành vi lợi dụng khiếu kiện để trục lợi hoặc gây mất an ninh, trật tự.

Cũng theo ông Lưu, tiêu chí xác định vụ việc “phức tạp, kéo dài, vượt cấp” hiện chưa thật rõ, nhất là chưa phân biệt đầy đủ giữa trường hợp vượt cấp do cơ quan có thẩm quyền giải quyết chậm với trường hợp công dân cố ý vượt cấp.

Do đó, cần xây dựng bộ tiêu chí thống nhất, kết hợp cả định tính và định lượng; trong đó xác định rõ ngưỡng thời gian, mức độ phức tạp, quy mô vụ việc và các trường hợp vượt cấp có căn cứ với vượt cấp cố ý.

Từ thực tiễn này, các đại biểu đề xuất đẩy mạnh số hóa và tích hợp hồ sơ đất đai với quá trình giải quyết khiếu nại, tố cáo, xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất để hạn chế đứt gãy thông tin khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Ông Đỗ Bá Chuyên, Trưởng phòng Nghiệp vụ 9, Thanh tra thành phố Hải Phòng cho rằng, cần tách bạch từng nội dung, xác định rõ nội dung nào đã có kết luận cuối cùng, nội dung nào còn tồn tại và cơ quan nào chịu trách nhiệm tiếp tục xử lý. Ảnh: TH

Đồng quan điểm, ông Đỗ Bá Chuyên, Trưởng phòng Nghiệp vụ 9, Thanh tra thành phố Hải Phòng cho rằng, điểm khó nhất của vụ việc kéo dài không chỉ nằm ở nội dung tranh chấp mà ở việc xác định đúng bản chất, lịch sử pháp lý và trách nhiệm của từng cơ quan qua các thời kỳ.

Có những vụ việc đã được giải quyết về nội dung tố cáo nhưng phần kiến nghị liên quan đến quyền lợi của người dân chưa được xử lý đến cùng. Khi một mắt xích chưa hoàn tất, vụ việc vẫn có thể tiếp tục phát sinh đơn thư.

Vì vậy, khi kiểm tra, rà soát cần tách bạch từng nội dung, xác định rõ nội dung nào đã có kết luận cuối cùng, nội dung nào còn tồn tại và cơ quan nào chịu trách nhiệm tiếp tục xử lý.

Không để thay đổi tổ chức làm đứt quãng trách nhiệm

Đại diện Công an thành phố Hải Phòng cho biết, hồ sơ vụ việc phải được nhìn theo dòng thời gian, từ nguồn gốc đất, các quyết định hành chính, quá trình giải quyết, kết quả thực hiện đến những chỉ đạo sau rà soát.

Cách tiếp cận này giúp cán bộ nhận diện chính xác điểm nghẽn thay vì chỉ dựa vào kết quả giải quyết gần nhất.

Đặc biệt, trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, cần chú trọng bàn giao đầy đủ cả hồ sơ và trách nhiệm. Một vụ việc đang giải quyết phải được chuyển giao với đầy đủ lịch sử, tài liệu, kết quả đã thực hiện, phần việc còn tồn tại và xác định rõ cơ quan, người chịu trách nhiệm tiếp theo.

Đại diện Công an thành phố chia sẻ ý kiến tại tọa đàm. Ảnh: TH

Theo các đại biểu, thay đổi tổ chức bộ máy không được làm gián đoạn việc thực hiện quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Từ những ý kiến tại tọa đàm, có thể thấy yêu cầu đặt ra trong thời gian tới không chỉ là giải quyết từng vụ việc mà phải nâng cao khả năng nhận diện, dự báo và xử lý từ sớm.

Mỗi vụ việc cần được quản lý theo toàn bộ vòng đời, từ khi phát sinh, tiếp nhận, xác minh, đối thoại, giải quyết đến theo dõi việc thực hiện. Hồ sơ phải được cập nhật đầy đủ, trách nhiệm phải được xác định rõ và thông tin phải được liên thông giữa các cơ quan.

Đồng thời, cần chuyển trọng tâm từ việc “xử lý đơn” sang xử lý tận gốc vụ việc. Hiệu quả cuối cùng không chỉ được đo bằng số văn bản được ban hành hay số vụ việc được đưa ra khỏi danh sách theo dõi, mà quan trọng hơn là kết quả giải quyết có được thực hiện trên thực tế, người dân có được giải thích rõ ràng và vụ việc có hạn chế phát sinh khiếu kiện mới hay không.