(Thanh tra) - Ngày 2/4, Trường Cán bộ Thanh tra đã tổ chức tọa đàm khoa học với chủ đề “Những nội dung cơ bản của Nghị định 217/2025/NĐ-CP về hoạt động kiểm tra chuyên ngành và những vấn đề đặt ra khi áp dụng pháp luật”. Tọa đàm do TS Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra chủ trì, với sự tham dự của nhiều chuyên gia, nhà quản lý và đại diện các cơ quan liên quan.
Phát biểu khai mạc, TS Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh, việc ban hành Nghị định 217/2025/NĐ-CP đánh dấu bước chuyển quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kiểm tra chuyên ngành.
“Đây không chỉ là sự điều chỉnh kỹ thuật trong hoạt động quản lý nhà nước mà còn là bước đi nhằm thực hiện chủ trương lớn về tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống thanh tra”, ông nhấn mạnh.
Theo TS Hoàng, trong bối cảnh hiện nay, khi yêu cầu quản lý nhà nước ngày càng cao, việc phân định rõ ràng giữa thanh tra và kiểm tra chuyên ngành là cần thiết, nhằm tránh chồng chéo, trùng lặp, đồng thời bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời trong phát hiện và xử lý vi phạm.
Chia sẻ tại tọa đàm, TS Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế cho biết, Nghị định 217 được xây dựng trên tinh thần thể chế hóa đầy đủ các quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là định hướng về sắp xếp hệ thống cơ quan thanh tra theo hướng “tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”.
Về điểm cốt lõi của Nghị định 217, theo TS Trần Đăng Vinh, là thiết lập một công cụ pháp lý mới trong hoạt động kiểm tra chuyên ngành, thay thế cho mô hình thanh tra chuyên ngành trước đây. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo trong hoạt động thanh tra giữa các cấp, các ngành.
Ông nói, trước khi có Nghị định 217, hoạt động thanh tra chuyên ngành tồn tại nhiều bất cập, đặc biệt là sự trùng lặp giữa Thanh tra Chính phủ với thanh tra các bộ, ngành và địa phương. Việc cùng một đối tượng có thể chịu nhiều cuộc thanh tra từ các cơ quan khác nhau không chỉ gây áp lực cho doanh nghiệp, người dân mà còn làm giảm hiệu quả quản lý.
Trong bối cảnh đó, việc sắp xếp lại hệ thống thanh tra theo hướng đưa thanh tra bộ về Thanh tra Chính phủ, thanh tra sở về thanh tra cấp tỉnh đã đặt ra yêu cầu phải có một cơ chế thay thế phù hợp.
“Kiểm tra chuyên ngành vì vậy được thiết kế như một công cụ quản lý mới, gắn trực tiếp với chức năng quản lý nhà nước của các bộ, ngành”, TS Trần Đăng Vinh nói.
Ông Vinh cho biết, Nghị định 217 quy định nhiều nguyên tắc cơ bản của hoạt động kiểm tra chuyên ngành, kế thừa và phát triển từ hoạt động thanh tra nhưng với quy mô và tính chất phù hợp hơn.
Một trong những điểm đáng chú ý là thời gian kiểm tra chuyên ngành được rút ngắn, nhằm bảo đảm xử lý nhanh chóng, kịp thời các vấn đề phát sinh.
Tuy nhiên, trong trường hợp qua kiểm tra phát hiện dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng, cơ quan kiểm tra có thể đề nghị cơ quan thanh tra tiến hành thanh tra theo quy định. Điều này tạo ra sự liên thông giữa hai hoạt động, bảo đảm không bỏ sót các vi phạm lớn.
Bên cạnh đó, thủ tục kiểm tra chuyên ngành cũng được thiết kế theo hướng đơn giản, gọn nhẹ hơn. Hoạt động này không yêu cầu ban hành kế hoạch kiểm tra chuyên đề (trừ trường hợp đặc biệt) và cũng không ban hành kết luận như hoạt động thanh tra. Điều này giúp giảm bớt thủ tục hành chính, tăng tính linh hoạt trong thực thi.
Tại hội thảo, các đại biểu tại tọa đàm cũng thống nhất rằng, kiểm tra chuyên ngành không thể thay thế hoàn toàn chức năng quản lý nhà nước của các bộ, ngành. Mỗi lĩnh vực như y tế, tài chính, môi trường… đều có những đặc thù riêng, đòi hỏi phải có quy trình kiểm tra phù hợp.
Đại diện các cơ quan thực tiễn cũng đã nêu nhiều ý kiến về những khó khăn trong triển khai. Một trong những vấn đề được quan tâm là việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra chuyên ngành, nhằm đáp ứng yêu cầu mới.
Ông Trần Văn Trường, Cục Phó Cục Thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo lĩnh vực y tế, giáo dục (Cục X) nhấn mạnh tầm quan trọng của Nghị định 217, đồng thời cho rằng, cần sớm có văn bản hướng dẫn cụ thể để triển khai hiệu quả.
Theo ông, về cơ bản, Nghị định 217 đã “phủ kín” được các khoảng trống pháp lý về kiểm tra chuyên ngành phát sinh sau khi sắp xếp hệ thống thanh tra.
Tuy nhiên, ông cũng đặt ra vấn đề, hoạt động kiểm tra chuyên ngành tác động trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của người dân và doanh nghiệp. Do đó, cần đặc biệt chú trọng đến việc kiểm soát quyền lực trong hoạt động này.
“Xét về tính chất, kiểm tra chuyên ngành là sự thực thi quyền lực nhà nước trực tiếp và nhanh hơn so với thanh tra. Vì vậy, nếu không có cơ chế kiểm soát phù hợp, có thể phát sinh rủi ro trong thực thi”, ông Trường nhận định.
Về triển khai, ông cho rằng vai trò của các bộ trưởng là rất quan trọng. Trên cơ sở Nghị định 217, các bộ, ngành cần nhanh chóng ban hành quy trình, hướng dẫn cụ thể để các địa phương có căn cứ thực hiện. “Hiện nay, các địa phương đang rất chờ đợi hướng dẫn từ các bộ, ngành”, ông nói.
Một vấn đề khác được ông Trường nhấn mạnh là việc xác định lại phạm vi, nội dung giữa thanh tra và kiểm tra chuyên ngành. Khi đã có hoạt động kiểm tra chuyên ngành, thẩm quyền của thanh tra cần được điều chỉnh phù hợp để tránh chồng chéo.
Theo đó, cơ quan kiểm tra chuyên ngành sẽ tập trung vào việc kiểm tra việc chấp hành pháp luật trong lĩnh vực quản lý, trong khi thanh tra sẽ tập trung vào việc thanh tra kỷ luật, kỷ cương trong thực thi công vụ.
Để triển khai hiệu quả Nghị định, ông cũng cho rằng cần chú trọng đến yếu tố con người và tổ chức. Thanh tra Chính phủ cần có chính sách đào tạo, tập huấn bài bản cho đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra chuyên ngành.
Ở góc độ về kiểm tra chuyên ngành thuế, ông Nguyễn Thanh Bình, Cục Phó Cục Thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo lĩnh vực tài chính, ngân hàng (Cục VI) cho rằng, kiểm tra thuế vốn đã là một quy trình quen thuộc trong hoạt động quản lý thuế. Tuy nhiên, việc áp dụng Nghị định 217 cũng đặt ra một số vấn đề cần nghiên cứu, điều chỉnh để bảo đảm thống nhất.
Theo ông, kiểm tra chuyên ngành mang lại hiệu quả tích cực nhờ quy trình rõ ràng, minh bạch, giúp nâng cao chất lượng kiểm tra việc thực hiện pháp luật.
Trong lĩnh vực hải quan, ông Đặng Phương Thuỷ, Chi cục Kiểm tra sau thông quan, Cục Hải quan cho biết, Nghị định 217 có nhiều điểm tương đồng với hoạt động kiểm tra sau thông quan, một nghiệp vụ đặc thù nhằm đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp.
Hoạt động kiểm tra sau thông quan có phạm vi thời gian lên đến 5 năm, với quy trình bao gồm đánh giá rủi ro, xác định dấu hiệu vi phạm và kiểm tra việc tuân thủ pháp luật. Điều này cho thấy sự tương đồng nhất định với kiểm tra chuyên ngành.
Tuy nhiên, ông cũng cho rằng, có những điểm cần làm rõ, đặc biệt là về thẩm quyền, khi có sự trùng lặp giữa người có thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành và người có thẩm quyền kiểm tra sau thông quan.
Các đại biểu thống nhất rằng, để Nghị định 217 phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn, đồng thời tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thực thi.
Tọa đàm đã cung cấp nhiều góc nhìn đa chiều, góp phần làm rõ hơn những nội dung cơ bản của Nghị định 217/2025/NĐ-CP, đồng thời chỉ ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện trong quá trình triển khai.
Trong bối cảnh đổi mới quản lý nhà nước, việc xây dựng và vận hành hiệu quả cơ chế kiểm tra chuyên ngành sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, đồng thời tạo môi trường minh bạch, thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.
