Toàn cảnh cuộc họp Hội đồng Khoa học Thanh tra Chính phủ xây dựng định hướng, kế hoạch nghiên cứu khoa học của Thanh tra Chính phủ ngày 3/7. Ảnh: TH

Chọn đúng vấn đề, xác định rõ sản phẩm

Hoạt động nghiên cứu thời gian qua cho thấy sự thay đổi trong chiến lược, định hướng, khi nhiều đề tài hướng trực tiếp vào những vấn đề đặt ra trong tổ chức và hoạt động của ngành, tạo cơ sở hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng nghiệp vụ thanh tra.

Các hướng nghiên cứu được lựa chọn sát yêu cầu thực tiễn như: Làm rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan thanh tra khi thực hiện mô hình bộ máy mới; mối quan hệ giữa Thanh tra Chính phủ và các Bộ trong tiến hành thanh tra, kiểm tra thuộc phạm vi quản lý Nhà nước của Bộ; kiểm soát quyền lực của chính quyền cấp cơ sở nhằm phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực…

Đáng chú ý, năm 2026 đánh dấu bước chuyển khi Thanh tra Chính phủ lần đầu tiên triển khai đồng loạt 6 nhiệm vụ nghiên cứu, tổng kết thực tiễn đối với hoạt động thanh tra.

Nội dung tập trung vào những lĩnh vực trực tiếp gắn với nghiệp vụ như thanh tra chuyên đề quản lý đất đai, khai thác khoáng sản tại các tỉnh, thành phố; thanh tra việc thực hiện công vụ của cán bộ, công chức, viên chức trong giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công cho người dân, doanh nghiệp; thanh tra trong lĩnh vực đầu tư xây dựng...

Cách làm này cho thấy nghiên cứu khoa học không tách rời hoạt động nghiệp vụ. Kết quả đầu ra được định hướng góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả thanh tra trong từng lĩnh vực, đồng thời cung cấp cơ sở cho xây dựng, hoàn thiện thể chế.

Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Sỹ Bảy. Ảnh: TH

Tại buổi làm việc với Hội đồng Khoa học Thanh tra Chính phủ ngày 3/7, Phó Tổng Thanh tra Lê Sỹ Bảy nhấn mạnh, xây dựng danh mục nghiên cứu khoa học phải bám sát nhiệm vụ chính trị, định hướng chiến lược và yêu cầu thực tiễn của Thanh tra Chính phủ cũng như toàn ngành.

Các đề tài cần phục vụ trực tiếp những lĩnh vực trọng tâm như thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời đáp ứng yêu cầu hoàn thiện thể chế, kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của ngành.

Đặc biệt, Phó Tổng Thanh tra lưu ý, ngay từ khâu đề xuất phải xác định rõ nội hàm, phạm vi, mục tiêu nghiên cứu và sản phẩm đầu ra. Tư duy nghiên cứu không chỉ dừng ở câu hỏi “nghiên cứu vấn đề gì”, mà phải trả lời được nghiên cứu để giải quyết vấn đề nào, tạo ra sản phẩm gì và sản phẩm đó có thể được sử dụng ở đâu.

Đổi mới từ lựa chọn đề tài đến phương pháp nghiên cứu

Theo TS Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, để nghiên cứu khoa học thực sự phát huy giá trị, việc lựa chọn đề tài cần xuất phát từ những vấn đề mới, khó đang đặt ra trong thực tiễn, nhất là những khoảng trống về cơ chế, chính sách hoặc phương thức tổ chức thực hiện. Đây là cơ sở để kết quả nghiên cứu có thể chuyển hóa thành những đề xuất, giải pháp có khả năng áp dụng.

Cùng với đó, sự tham gia trực tiếp của lãnh đạo các cục, vụ, đơn vị vào hoạt động nghiên cứu khoa học ngày càng rõ nét. Đây là những người có kinh nghiệm quản lý và trực tiếp nắm bắt vấn đề phát sinh trong thực hiện nhiệm vụ, qua đó đưa các vấn đề nghiệp vụ, điểm nghẽn về cơ chế, chính sách và yêu cầu mới của ngành trở thành nguồn dữ liệu quan trọng cho nghiên cứu.

TS Trần Đăng Vinh cho rằng, nghiên cứu khoa học không nên chỉ dừng ở phân tích, nhận diện vấn đề mà cần hướng tới những giải pháp có cơ sở khoa học, cơ sở thực tiễn và khả năng áp dụng. Vì vậy, phương pháp nghiên cứu cần kết hợp giữa nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, phân tích dữ liệu và khảo sát những vấn đề phát sinh trong hoạt động quản lý, thanh tra.

TS Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế. Ảnh: TH

Đề tài cấp Bộ “Đổi mới cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn” do TS Trần Đăng Vinh làm chủ nhiệm là một ví dụ. Vấn đề nghiên cứu xuất phát từ yêu cầu nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng, kiểm soát quyền lực và những hạn chế trong thực tiễn kiểm soát tài sản, thu nhập.

Từ vấn đề cụ thể này, nghiên cứu không chỉ nhận diện hạn chế mà hướng tới cơ sở khoa học và thực tiễn để đổi mới cơ chế kiểm soát, trong đó kết hợp hoàn thiện thể chế, ứng dụng công nghệ, khai thác dữ liệu, tăng cường trách nhiệm giải trình và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan.

Cách tiếp cận trên cho thấy yêu cầu ngày càng cao đối với nghiên cứu khoa học ngành Thanh tra đó là: đề tài phải xuất phát từ thực tiễn, phương pháp phù hợp với vấn đề nghiên cứu và sản phẩm cuối cùng phải có giá trị sử dụng. Sự tham gia của người trực tiếp làm công tác quản lý, thanh tra cũng giúp thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn, tạo điều kiện để kết quả tiếp tục được kiểm nghiệm, bổ sung, hoàn thiện.

Trong bối cảnh ngành Thanh tra đặt ra nhiều vấn đề mới về hoàn thiện thể chế, kiểm soát quyền lực, chuyển đổi số, quản trị dữ liệu và nâng cao hiệu quả thực thi, nghiên cứu gắn với thực tiễn không chỉ là đổi mới cách chọn đề tài mà còn là đổi mới cách đặt vấn đề, tổ chức nghiên cứu và chuyển hóa kết quả thành giải pháp phục vụ nhiệm vụ của ngành.

Đưa nghiên cứu trở lại phục vụ hoạt động thanh tra

Một yêu cầu quan trọng của đổi mới sáng tạo trong nghiên cứu khoa học là kết quả phải được chuyển hóa thành giá trị sử dụng. Với ngành Thanh tra, giá trị đó thể hiện ở việc cung cấp luận cứ xây dựng pháp luật, hoàn thiện cơ chế chính sách, đổi mới phương pháp thanh tra, nâng cao chất lượng giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng hoặc phục vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ.

TS Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra, cho rằng nghiên cứu khoa học phải trở thành nền tảng tri thức, động lực đổi mới và công cụ chiến lược để nâng cao hiệu quả hoạt động của ngành. Nghiên cứu cần bám sát thực tiễn thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; từ đó phục vụ trực tiếp đào tạo, bồi dưỡng và tham mưu hoàn thiện thể chế.

TS Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra. Ảnh: TH

Thực tế triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu năm 2026 đang cho thấy hướng đi này. Nhiều cán bộ trực tiếp làm công tác thanh tra tham gia nghiên cứu, khảo sát, hội thảo và đánh giá kết quả; ngược lại, các nhà nghiên cứu có điều kiện tiếp cận sâu hơn với những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Sự gắn kết này đặc biệt có ý nghĩa trong nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, 6 nhiệm vụ được triển khai trong năm nay không chỉ nhằm tạo ra báo cáo nghiên cứu mà hướng tới tổng kết kinh nghiệm từ chính những cuộc thanh tra cụ thể. Qua đó, những vấn đề về phương pháp, quy trình, kỹ năng nghiệp vụ và xử lý tình huống có thể được hệ thống hóa, phục vụ đào tạo, bồi dưỡng.

Đây cũng là cách hình thành chu trình nghiên cứu khép kín hơn, thực tiễn đặt ra vấn đề; nghiên cứu phân tích, lý giải; kết quả đề xuất giải pháp; giải pháp được ứng dụng; thực tiễn tiếp tục phản hồi để hoàn thiện nghiên cứu.

Theo TS Nguyễn Huy Hoàng, giai đoạn 2025 - 2030, nghiên cứu khoa học của ngành cần tiếp tục đổi mới về tư duy, phương pháp và cơ chế tổ chức, chú trọng nghiên cứu đổi mới thể chế, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng và ứng dụng công nghệ số.

Trong giai đoạn mới, đổi mới sáng tạo sẽ trở thành động lực thúc đẩy ngành Thanh tra nâng cao chất lượng nghiên cứu, năng lực tham mưu và hiệu quả thực thi nhiệm vụ. Nghiên cứu khoa học muốn có giá trị phải đi từ thực tiễn và quay trở lại phục vụ thực tiễn; đó cũng là cách để tri thức khoa học trở thành nguồn lực trực tiếp cho sự phát triển của ngành Thanh tra.