Phường Túc Duyên là vùng trồng rau chính của TP Thái Nguyên. Trong các nghiên cứu gần đây, rau tại khu vực này bị ô nhiễm kim loại nặng, đặc biệt là hàm lượng Pb và Cd. Nguyên nhân do khu vực bị ảnh hưởng bởi nguồn nước thải từ các khu công nghiệp đầu nguồn, khu dân cư xung quanh qua nguồn nước ở sông Cầu, gần khu khai thác mỏ và khoáng sản.

Các nhà khoa học đã nghiên cứu từ 75 hộ nông dân trồng 3 loại rau: Đay, mùng tơi và mướp đắng dọc theo lưu vực sông Cầu tại phường Túc Duyên, sử dụng phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên đơn giản. Vị trí của các cánh đồng trồng rau được lựa chọn và xác định bằng GPS để thu thập mẫu rau, mẫu nước, mẫu đất.

Kết quả phân tích cho thấy, hàm lượng Pb và Cd trong các mẫu rau bị ô nhiễm ở mức độ cao. 65/75 mẫu rau có hàm lượng Pb trung bình là 1,56 mg/kg, cao gấp 3 lần so với tiêu chuẩn cho phép của FAO là 0,5 mg/kg; chỉ có 8 mẫu còn lại dưới tiêu chuẩn cho phép. Trong đó, hàm lượng Pb trong đất canh tác trồng rau đay có hàm lượng cao nhất, tiếp theo là mướp đắng, cuối cùng là rau mùng tơi, tương ứng với tỷ lệ nhiễm Pb của từng loại rau.

Đáng chú ý, có tới 29/75 mẫu đất vượt quá tiêu chuẩn cho phép của Việt Nam. Còn lại 46/75 mẫu dưới tiêu chuẩn cho phép.

Hàm lượng Pb trong các mẫu rau lựa chọn gần sông Cầu có xu hướng cao hơn so với những mẫu lấy ở xa sông Cầu. Khu vực xóm Chùa có mẫu mướp đắng (trung bình 2,8 mg/kg) có hàm lượng Pb cao hơn trong các mẫu rau tại các khu vực còn lại (trung bình 1,47 mg/kg).

Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy, giống như sự tích lũy Pb trong các loại rau, cây trồng thực vật hấp thụ kim loại nặng như Cd ở mức độ khác nhau tùy thuộc vào loài và giống (HMMVA, 2010).

Các mẫu rau bị ô nhiễm Cd với tỷ lệ cao. Hàm lượng trung bình của Cd trong các mẫu rau là 0,13 mg/kg, cao gấp 4,3 lần so với tiêu chuẩn cho phép của FAO là 0,03 mg/kg. Có tới 73/75 mẫu rau đã vượt quá tiêu chuẩn cho phép của Việt Nam và của các tổ chức quốc tế là FAO, WHO (Tổ chức Y tế Thế giới). Chỉ có 2/75 mẫu rau dưới tiêu chuẩn cho phép.

So sánh hàm lượng Cd trong các loại rau thấy rằng, rau đay chứa hàm lượng Cd cao nhất, tiếp theo là mùng tơi, cuối cùng là mướp đắng.

Nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng, nguyên nhân dẫn đến sự tích lũy Pd và Cd trong các loại rau liên quan đến thói quen sử dụng nước tưới, hàm lượng Pb trong đất canh tác và trong nước. Ở đây, nước tưới bị ô nhiễm bởi các nguồn nước thải từ khu dân cư, khu công nghiệp, khu khai thác khoáng sản… Càng ở đầu nguồn, tần suất tưới và lượng nước tưới trung bình hàng ngày lớn nên rau bị nhiễm Pd và Cd càng cao…
   
Từ kết quả nghiên cứu, các tác giả khuyến nghị, để giảm thiểu sự tích lũy Pb và Cd trong đất canh tác cũng như sự tích lũy Pb và Cd trong rau đay, mùng tơi và mướp đắng dọc lưu vực sông Cầu, phường Túc Duyên cần có phương pháp xử lý khoa học đối với nguồn nước, đất bị ô nhiễm; nâng cao kiến thức, phương pháp canh tác cho người nông dân.

Nam San