Ban Tổ chức Hội thảo "Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chăm trong kỷ nguyên mới" ấn nút ra mắt nền tảng số về di sản văn hóa Chăm tại Khánh Hòa. Ảnh: Song Việt

Sáng 27/6, tại Khánh Hòa, Ban Tổ chức Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI năm 2026 tổ chức Hội thảo "Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chăm trong kỷ nguyên mới". Hội thảo thu hút sự tham gia của lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; lãnh đạo các địa phương có đồng bào Chăm sinh sống; các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, du lịch.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Long Biên, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Khánh Hòa nhấn mạnh, dân tộc Chăm hiện sinh sống chủ yếu tại các tỉnh, thành phố khu vực Nam Trung Bộ và Nam Bộ, trong đó tập trung đông ở Khánh Hòa, Lâm Đồng, An Giang... Văn hóa Chăm là một trong những nền văn hóa đặc sắc, góp phần tạo nên sự đa dạng và phong phú trong kho tàng văn hóa các dân tộc Việt Nam.

Ông Nguyễn Long Biên, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Khánh Hòa phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Song Việt

Theo ông Nguyễn Long Biên, dấu ấn văn hóa Chăm được thể hiện đậm nét qua hệ thống kiến trúc đền tháp, điêu khắc, phù điêu, tượng thờ, phong tục tập quán, lễ hội, tín ngưỡng, tiếng nói, chữ viết, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, hoa văn, nghề thủ công truyền thống như làm gốm, dệt thổ cẩm, đóng thuyền, kim hoàn...

Trải dài từ khu vực Duyên hải miền Trung đến Nam Bộ, nhiều công trình kiến trúc Chăm đã trở thành những di sản văn hóa, điểm đến hấp dẫn du khách trong và ngoài nước như Khu di tích Mỹ Sơn, tháp Bằng An, tháp Chiên Đàn, tháp Khương Mỹ, tháp Cánh Tiên, tháp Đôi, tháp Dương Long, tháp Bánh Ít, tháp Nhạn, tháp Bà Ponagar, cụm tháp Hòa Lai, tháp Pô Klông Garai, tháp Pô Rôme, cụm tháp Po Dam, tháp Po Sha Nư, tháp cổ Bình Thạnh... Bên cạnh đó là các lễ hội truyền thống như Katê, Ramưwan, Ramadan cùng nhiều di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc khác.

Đặc biệt, nghệ thuật làm gốm của người Chăm đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại vào năm 2022, khẳng định giá trị độc đáo và sức sống bền bỉ của văn hóa Chăm trong dòng chảy văn hóa thế giới.

Các đại biểu tham gia hội thảo. Ảnh: Song Việt

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận về những giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Nhiều ý kiến cho rằng, việc số hóa di sản, xây dựng cơ sở dữ liệu số về văn hóa Chăm, ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn, quảng bá di sản và phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa trên nền tảng số là hướng đi cần thiết trong giai đoạn hiện nay.

PGS.TS Phan Quốc Anh, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn Dân tộc và Tôn giáo, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Khánh Hòa cho rằng, Khánh Hòa sở hữu hệ thống di sản văn hóa Chăm phong phú với nhiều di tích cấp quốc gia như Tháp Bà Ponagar, tháp Pô Klong Garai, tháp Hòa Lai, tháp Pô Rômê.

Đây là những di sản “sống”, bởi gắn với cộng đồng người Chăm đang duy trì các sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng và lễ hội truyền thống. Tuy nhiên, một số di tích vẫn chưa được khai thác tương xứng với giá trị vốn có. Ông đề xuất nghiên cứu khôi phục các hoạt động lễ hội tại một số không gian văn hóa Chăm nhằm tăng tính kết nối giữa di sản, cộng đồng và du lịch. Bên cạnh đó, việc đưa văn hóa dân tộc Chăm lên không gian số là giải pháp quảng bá, bảo tồn hiệu quả, thiết thực nhất.

PGS.TS Phan Quốc Anh, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn Dân tộc và Tôn giáo, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Khánh Hòa tham luận tại hội thảo

GS.TS Nguyễn Văn Kim, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia nhấn mạnh, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Chăm trên không gian số là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. Đây còn là giải pháp chiến lược để bảo vệ, lưu giữ và lan tỏa những giá trị di sản quý báu của dân tộc Chăm đến với cộng đồng trong nước và quốc tế.

Theo ông Kim, văn hóa Chăm là một trong những thành tố quan trọng, góp phần tạo nên sự đa dạng, phong phú của nền văn hóa Việt Nam. Việc số hóa các di sản vật thể và phi vật thể như hệ thống tháp Chăm, lễ hội truyền thống, nghệ thuật trình diễn dân gian, tiếng nói, chữ viết, nghề thủ công truyền thống và tri thức bản địa sẽ tạo ra nguồn dữ liệu quý giá, phục vụ công tác nghiên cứu, giáo dục, bảo tồn và phát huy di sản một cách bền vững.

Đồng thời, ứng dụng công nghệ số còn giúp đưa di sản văn hóa Chăm đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, góp phần khơi dậy niềm tự hào, ý thức trách nhiệm trong gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. "Bảo tồn văn hóa Chăm trên không gian số là bảo tồn ký ức và bản sắc văn hóa, mở ra cơ hội phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, du lịch di sản, qua đó biến di sản thành nguồn lực quan trọng cho sự phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới", ông Kim nhấn mạnh.

Các đại biểu cũng nhấn mạnh giá trị của những di sản đặc sắc khác như nghệ thuật làm gốm của người Chăm đã được UNESCO ghi danh, nghề dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp, kho tàng chữ viết Akhar Thrah, âm nhạc với các nhạc cụ truyền thống như trống Ginăng, Baranưng, kèn Saranai cùng hệ thống lễ hội phong phú của các cộng đồng Chăm Bàlamôn, Chăm Bàni, Chăm Islam và Chăm Hroi. Các giá trị này cần tiếp tục được số hóa để đưa lên nền tảng số quảng bá rộng rãi tới bạn bè quốc tế.

Theo lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Chăm gắn với phát triển du lịch không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống mà còn tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống người dân. Thông qua hội thảo, nhiều ý kiến tâm huyết của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý đã đề xuất các giải pháp hiệu quả để bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm trên không gian số, góp phần đưa văn hóa Chăm lan tỏa mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.