Hội thảo "Nhìn lại một năm triển khai thực hiện Luật Bảo vệ quyền lợi NTD"

>>Kỳ I: Phải giao trách nhiệm cho người đứng đầu địa phương

>>Kỳ II: Tăng cường thẩm định và cấp giấy chứng nhận

>>Kỳ III: Nhiều địa phương giết mổ không bảo đảm vệ sinh

Khó có cơ hội bình đẳng

Phó Giám đốc Sở Công thương Lạng Sơn Bùi Gia Tuấn lý giải: Các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ quyền lợi NTD chưa đồng bộ, thiếu chế tài xử lý nên bước đầu gây không ít khó khăn cho các lực lượng chức năng có liên quan khi thực thi công vụ.

Đại diện Bộ Công thương cũng nhận định, NTD luôn có vị trí yếu thế so với doanh nghiệp và vụ việc vi phạm quyền lợi NTD thường là những vụ việc đơn giản, tình tiết rõ ràng, chủ yếu liên quan đến chế độ hậu mãi, bảo hành.

Còn theo TS Bùi Nguyên Khánh, Viện Nhà nước và Pháp luật, NTD khó có thể có cơ hội bình đẳng vì họ buộc luôn phải tham gia vào mối quan hệ với đặc tính truyền kiếp là “thông tin bất cân xứng” và còn có thể phải rơi vào tình trạng mất khả năng mặc cả khi buộc phải sử dụng hàng hóa, dịch vụ của nhà cung cấp độc quyền.

Nhìn chung, việc bảo vệ NTD hiện nay còn chưa tốt, còn nhiều tầng trung gian để làm NTD bị thiệt thòi với các thủ tục rườm rà, mất thời gian - ông Nguyễn Văn Đồng, Công ty Cổ phần Thiết bị bưu điện (Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam) khẳng định.

Ai bảo vệ người tiêu dùng?

Sau 1 năm triển khai Luật Bảo vệ quyền lợi NTD, các vụ việc vi phạm không những không giảm mà ngày càng gia tăng. Phần lớn NTD vẫn băn khoăn không biết “kêu ai” khi bị xâm phạm quyền lợi. Điều này bắt nguồn từ việc không xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm về vấn đề này.

Theo Luật, cơ quan chịu trách nhiệm là Cục QLCT, các sở công thương. Tuy nhiên, các cơ quan này chỉ có trách nhiệm quản lý Nhà nước (gồm xây dựng pháp luật, tuyên truyền, kiểm tra, thanh tra) chứ không chịu trách nhiệm trước NTD.

Còn các hội bảo vệ NTD, đến nay chưa có cơ chế cụ thể về tổ chức và kinh phí hoạt động, mỗi địa phương áp dụng một khác, chính sách cho bộ máy của hội cũng không thống nhất. Theo đánh giá của Cục QLCT, hầu hết các tổ chức bảo vệ quyền lợi NTD vẫn ở trong tình trạng bị động, chờ sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý Nhà nước.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ NTD Việt Nam cho biết: Hội được Nhà nước giao việc, khối lượng công việc nhiều nhưng lại thiếu tiền hoạt động. Không có nguồn thu từ hội viên cũng như không có nguồn thu nào ổn định, trong khi việc triển khai các quy định hỗ trợ kinh phí từ ngân sách Nhà nước cho Hội vẫn lúng túng.

Tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng và gian lận thương mại diễn biến ngày một tinh vi, phức tạp. Chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm nay, lực lượng quản lý thị trường đã phát hiện và bắt giữ hơn 6.600 vụ sai phạm và đó cũng chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Trong lúc chờ các quy định của Luật thực sự đi vào cuộc sống, biện pháp hữu hiệu nhất vẫn là kêu gọi NTD hãy trở thành NTD “thông thái”, biết “tự bảo vệ mình”.

Phải phân định rõ trách nhiệm

Theo ông Phùng Đắc Lộc, Tổng Thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, “có rất nhiều vụ vi phạm, song, kết quả xử lý các vi phạm trên chưa được quyết liệt và nghiêm minh để răn đe”.

Ông Lộc đề xuất nên giao cho cơ quan quản lý thị trường trực thuộc Bộ Công thương trách nhiệm thực thi Luật Bảo vệ quyền lợi NTD. Đây là cơ quan có bộ máy tổ chức đến cấp tỉnh, huyện, quản lý việc lưu thông mua bán hàng hóa kể cả hộ, hợp tác xã, doanh nghiệp kinh doanh thương mại nên có thể giải quyết những khiếu kiện của NTD tới các đối tượng trên một cách nhanh, nhạy, hiệu quả nhất.

Bên cạnh đó, cần có nghị định xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ NTD, giao cho Bộ Công thương mà trực tiếp là đội ngũ quản lý thị trường có chức năng quản lý giám sát Nhà nước thực thi xử phạt hành chính với các tổ chức, cá nhân vi phạm Luật Bảo vệ quyền lợi NTD với mức độ chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Đặc biệt, bảo vệ NTD ở các mặt hàng thuộc nhóm hàng lương thực, thực phẩm rất quan trọng, nguy cơ tiềm ẩn mất an toàn rất lớn nhưng rất khó quản lý do đại bộ phận người kinh doanh là các hộ kinh doanh nhỏ, không thường xuyên, không đăng ký kinh doanh. Vì vậy, Phó Giám đốc Sở Công thương Lạng Sơn Bùi Gia Tuấn đề nghị cần có biện pháp để bảo vệ NTD ở nhóm hàng này.

Ông Nguyễn Văn Thành, Phó trưởng Ban Bảo vệ NTD, Cục QLCT cho biết, theo một cuộc điều tra, 90% NTD Việt Nam tin vào quảng cáo, đặc biệt khi quảng cáo được phát trên những cơ quan truyền thông có uy tín. Tuy nhiên, trên thực tế, chất lượng nhiều sản phẩm không đúng với quảng cáo là khá phổ biến. Trong khi đó, theo NTD, các kênh chuyển thông tin khác đến họ như tư vấn sử dụng, chế độ hậu mãi… để bảo đảm quyền lợi NTD vẫn còn hạn chế. “Nếu không nâng cao trách nhiệm những đơn vị này, để xảy ra vi phạm thì rất nguy hiểm”, ông Thành cảnh báo.

Phó Cục trưởng Cục QLCT Nguyễn Phương Nam cho rằng, thời gian tới cần xây dựng, hoàn thiện và đồng bộ hoạt động quản lý Nhà nước về bảo vệ NTD. Bên cạnh đó, chủ động phối hợp cũng như tạo điều kiện thuận lợi để các tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi NTD, xem đây là nhân tố quan trọng tăng cường hiệu quả thiết thực của hoạt động này.

Dương Ngọc