Kết luận có thể trình bày tràng giang, đại hải; có đối tượng cho rằng: Cứ như “đồng quang sang đồng rậm”. Một số “quan thanh tra nhà ta” lại cho rằng: Vẫn còn thiếu, còn ít. Các sai phạm, nếu đưa hết cũng phải vài chục trang nữa... Các phần xem xét, xác minh, đối chiếu so sánh, căn cứ điều này, điều kia của luật pháp, của các văn bản để chỉ ra sai phạm, thiếu sót để “trói đối tượng” bằng lý, có khi dài hàng 50, 60 trang đánh máy... Thế rồi, phần kết luận lại có thêm căn cứ để “chiếu cố”, hợp tình hơn... Và, sẽ có đoạn “nhẹ nhàng” kiến nghị, hoặc “giơ cao” kiến nghị nặng như quả tạ! Có người nghe xong oà khóc vì phấn khởi, hả hê, vì được cuộc... Có người nghe xong tái xám mặt mày, run rẩy, cứ như chắc chết vì sẽ bị chuyển cơ quan điều tra xem xét làm rõ khoản tham ô, thụt két, khoản tiền tỷ chuyển ra nước ngoài không hợp pháp!

Vậy thì, chẳng những đối tượng bị thanh tra quan tâm đến “kiến nghị” mà lãnh đạo các cơ quan thanh tra và thủ trưởng các cơ quan quản lý Nhà nước các cấp, các ngành liên quan cũng rất quan tâm. Vì nếu đối tượng thanh tra bị phát hiện tham nhũng thì tham nhũng càng lớn, càng cao, càng dính nhiều quan chức, ô dù...

“Che chắn” kiểu nào đây? “Chạy” thật nhanh, thật sớm những “cửa” nào đây? Bày cho “đàn em” lo lót những đâu đây? Trưởng đoàn thanh tra? Trước đã không xong, lúc này càng quá muộn? Thủ trưởng cơ quan, chánh thanh tra bộ, chủ tịch UBND tỉnh? Có thể còn kịp! Vậy là, có khi kết luận thanh tra cùng với các kiến nghị bị “chìm” không phải ở cơ quan thanh tra mà ở một nơi rất xa, rất cao, có điều kiện, có chữ ký quan trọng, đủ sức nặng làm cho “con thuyền thanh tra” đang tìm cách vượt qua sóng lớn... lật êm!

Có thời kỳ, các thanh tra viên không tin kết luận những cuộc thanh tra lớn có thể xử lý được. Nói rõ hơn là, các kiến nghị trong đó sẽ bị “ngâm tôm”, bị “mài cho trơn bóng” đến mức cấp nào liên quan cũng thấy khó coi, vì nó không ra hình thù gì nữa... Lãnh đạo và thanh tra viên không buồn nhắc đến các kiến nghị đó nữa. “Voi nghị” còn chẳng ăn ai nữa là “kiến nghị”! - Có người chua chát phán.

Vậy nhưng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngay từ khi thành lập ngành Thanh tra đã rất quan tâm nhắc nhở về việc thực hiện nghiêm túc các kết luận thanh tra. Người thường dạy: dân có oan ức mới tìm đến cửa quan mà kêu. Phải kịp thời, nhanh chóng giải quyết mới là vì dân. Còn những nơi chính quyền, cơ quan Nhà nước khi thanh tra phát hiện ra thiếu sót, khuyết điểm thì phải nghiêm túc xử lý. Có như vậy, dân mới tin ở chính quyền, mới bảo vệ được uy tín cho cán bộ thanh tra. Có như thế, những kẻ làm sai, làm trái mới bị xử lý; cũng là sự răn đe kẻ xấu khác.

Giai đoạn những năm 1948 - 1950, Bác đã xem xét rất kỹ các kết luận của đoàn thanh tra được cử đi. Các kiến nghị trong đó đều được Bác tính toán rất kỹ trước khi xử lý. Và, bao giờ các lần xử lý đều có tác dụng răn đe, hiệu quả thiết thực.

Kiến nghị của đoàn thanh tra tại Cục Quân nhu, Bộ Quốc phòng được Bác chuẩn y, toà án quân sự xử đại tá Trần Dụ Châu tử hình! Khi nghe báo cáo thanh tra về những sai lầm của lãnh đạo các tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh trong việc huy động nhân tài, vật lực cho kháng chiến... Bác đã chỉ đạo Chính phủ tập trung xử lý sai phạm và viết một bức thư thống thiết xin lỗi đồng bào...

Rõ ràng, chúng ta còn phải tập trung học tập Bác rất nhiều về công tác xử lý sau thanh tra, thực hiện các kiến nghị của cơ quan thanh tra!

Hoàng Trí