(Thanh tra) - Tinh thần “hạ tầng đi trước, mở đường” của Nghị quyết Đại hội XIV đang được Khánh Hòa cụ thể hóa bằng dòng vốn đầu tư công hơn 13.450 tỷ đồng trong năm 2026, để biến hạ tầng thành động lực thực sự của đô thị biển.
Không phát triển dàn trải, Khánh Hòa chọn đô thị biển gắn với kết nối liên vùng
Nghị quyết Đại hội XIV không đặt ra khẩu hiệu mới, nhưng nhấn mạnh nguyên lý phát triển đã được kiểm chứng: hạ tầng phải đi trước để mở ra không gian tăng trưởng.
Giai đoạn 2021–2025, Việt Nam đã hoàn thành hơn 3.345km cao tốc, cùng hệ thống cảng biển, sân bay được nâng cấp đồng bộ, góp phần giảm chi phí logistics xuống còn khoảng 17–18% GDP và gia tăng mạnh khả năng liên kết vùng. Những con số này cho thấy, hạ tầng không còn là yếu tố hỗ trợ, mà trở thành lực dẫn dắt.
Khi tinh thần đó đi vào địa phương, buộc mỗi tỉnh phải trả lời một câu hỏi rất cụ thể, đó là phát triển từ đâu và mở ra bằng cách nào?
Với lợi thế về vị trí và tài nguyên biển, Khánh Hòa không phát triển dàn trải, mà định hình một cấu trúc tương đối rõ ràng. Theo đó, Nha Trang tiếp tục giữ vai trò trung tâm du lịch, trong khi Cam Ranh được định hướng trở thành cực phát triển mới gắn với logistics và hàng không.
Toàn bộ dải ven biển được tổ chức lại thành chuỗi đô thị – dịch vụ, tạo thành một hệ sinh thái phát triển liên hoàn.
Cách tiếp cận này phù hợp với tinh thần của Nghị quyết Đại hội XIV, đó là lấy không gian phát triển làm lợi thế, và dùng hạ tầng để kết nối không gian đó. Tuy nhiên, để cấu trúc này vận hành, điều kiện tiên quyết vẫn là dòng vốn đầu tư đủ lớn và đủ tập trung.
Vốn đầu tư công với lựa chọn chiến lược
Năm 2026, Khánh Hòa bố trí tổng vốn đầu tư công 13.454,9 tỷ đồng. Trong đó, lĩnh vực giao thông chiếm hơn 2.411 tỷ đồng, tập trung vào các tuyến kết nối liên vùng, trục ven biển và các dự án hạ tầng động lực.
Đáng chú ý, nhiều dự án có tổng mức đầu tư lên tới hàng nghìn tỷ đồng, không chỉ mang ý nghĩa cải thiện giao thông cục bộ, mà hướng tới kết nối: Khánh Hòa với Tây Nguyên qua cao tốc Khánh Hoà – Buôn Ma Thuột; các đô thị ven biển với nhau; hệ thống cảng biển, sân bay với nội địa.
Song song với đó, hơn 850 tỷ đồng được bố trí cho tái định cư và hạ tầng dân cư, cùng hàng trăm tỷ cho giáo dục, môi trường và chuyển đổi số.
Điều này cho thấy chuyển động rõ ràng: Khánh Hòa không chỉ làm đường, mà đang xây dựng điều kiện để đô thị vận hành.
Khi các tuyến đường dần kết nối, khi các khu tái định cư được triển khai, đô thị biển Khánh Hòa bắt đầu chuyển từ quy hoạch trên giấy sang hình thái thực tế.
Nhưng chính ở giai đoạn này, bài toán trở nên phức tạp hơn. Bởi hạ tầng có thể xây dựng nhanh, nhưng hiệu quả của nó lại phụ thuộc vào mức độ đồng bộ. Nếu giao thông phát triển nhanh hơn dịch vụ, nếu đô thị mở rộng nhanh hơn quy hoạch, thì chính hạ tầng - thay vì mở đường - có thể trở thành điểm nghẽn mới.
Thực tế triển khai cho thấy, những vướng mắc lớn nhất không nằm ở việc thiếu nguồn lực, mà ở tiến độ và cách tổ chức thực hiện. Tình trạng chậm giải phóng mặt bằng, chậm giải ngân, vướng mắc pháp lý vẫn tồn tại ở nhiều dự án.
Vì vậy, Nghị quyết 52 của HĐND tỉnh Khánh Hòa đã đặt ra yêu cầu rất rõ là phải siết chặt kỷ luật đầu tư công, tăng cường giám sát, xử lý trách nhiệm cá nhân gây chậm tiến độ.
Phát triển nhanh nhưng không được “nóng"
Trong bối cảnh dòng vốn đầu tư lớn, Khánh Hòa cũng đối diện với những rủi ro không thể xem nhẹ. Đô thị hóa nhanh có thể tạo áp lực lên môi trường biển; đầu tư thiếu kiểm soát có thể dẫn đến dàn trải; và nếu các dự án không được kết nối đồng bộ, hiệu quả đầu tư sẽ bị giảm sút.
Những rủi ro này không mới, nhưng trong giai đoạn tăng tốc, chúng có thể xuất hiện rõ ràng hơn. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là phát triển nhanh, mà là phát triển có kiểm soát.
Nhìn từ Khánh Hòa, có thể thấy tinh thần của Nghị quyết Đại hội XIV đang dần được cụ thể hóa. Đó là, hạ tầng được đầu tư mạnh, không gian phát triển được mở rộng, đô thị biển bắt đầu hình thành.
Nhưng hạ tầng chỉ là điều kiện cần, điều kiện đủ nằm ở cách quản trị, ở trách nhiệm thực thi, và ở khả năng biến mỗi dự án thành một mắt xích hiệu quả trong tổng thể phát triển.
Chỉ khi đó, những con đường mới không chỉ nối các địa điểm trên bản đồ, mà còn nối Khánh Hòa với một tương lai phát triển đúng như kỳ vọng đã đặt ra.
