Cựu Thủ tướng Ukraine Yulia Volodymyrivna Tymoshenko

>> Kỳ III: 7 năm tù cho cựu Tổng thống hiếp dâm

>> Kỳ II: Bê bối tình dục chấn động nước Pháp

>> Kỳ I: Thủ tướng với cáo buộc mua dâm vị thành niên

Tháng 10/2011, bà Yulia Tymoshenko bị kết án 7 năm tù vì tội lạm dụng quyền lực khi giữ chức Thủ tướng Ukraine hồi năm 2009.

Công bố nội dung bản án, thẩm phán Rodion Kireyev cho biết, cựu Thủ tướng đã ký một hợp đồng khí đốt với Nga mang tính bất lợi cho Ukraine, khiến nước này bị thất thoát ngân sách lên tới gần 200 triệu USD.

Ngay lập tức, phán quyết của tòa án đã nhận được những phản ứng quốc tế hoàn toàn tiêu cực. Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu (EU) bày tỏ “thất vọng sâu sắc” và đã lên tiếng chỉ trích vụ án này có động cơ chính trị.

Một người phát ngôn của bà Catherine Ashton - người phụ trách chính sách đối ngoại của EU - khẳng định: Phiên tòa không tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế và nói thêm: “Bản án sẽ có tác động nghiêm trọng tới quan hệ của Ukraine với EU”.

Giới quan sát nhận định: Phán quyết có thể ảnh hưởng tới hy vọng của Ukraine, muốn ký thỏa ước liên kết với EU, bước then chốt để được gia nhập EU.

Các nhà ngoại giao EU cảnh báo, các bản dự thảo thỏa ước song phương về hợp tác chính trị và mậu dịch tự do có thể không bao giờ được phê duyệt, nếu bà Yulia Tymoshenko, người dự kiến là ứng cử viên đối lập chính trong cuộc bầu cử 2012 tại Ukraine, phải ngồi tù hay không được phép tranh cử.

Trong những hành động cụ thể, Thủ tướng Ba Lan, Séc và Hungary đều lên tiếng khẳng định sẽ không ủng hộ những nỗ lực của Ukraine xin gia nhập EU chừng nào Kiev vẫn còn cầm tù nhà lãnh đạo đối lập Yulia Tymoshenko và là cựu Thủ tướng của nước họ. Nhóm họp tại Prague hôm 14/10/2011, lãnh đạo 3 quốc gia Trung Âu  cho rằng, việc cầm tù bà Yulia Tymoshenko đã nêu lên nghi vấn về cam kết tôn trọng nhân quyền của Ukraine.

Hay như, vào trung tuần tháng 12/2011, ngay cả khi EU và Ukraine đã phác thảo ra được một thoả thuận hợp tác mậu dịch và chính trị quan trọng, nhưng Chủ tịch Hội đồng châu Âu Herman Van Rompuy vẫn nhấn mạnh: Thoả thuận sẽ được ký tùy theo tình hình chính trị Ukraine. Trong các cuộc thảo luận tay đôi với Tổng thống Ukraine Victor Yanukovych, Chủ tịch Hội đồng châu Âu cho biết, mối quan tâm của ông là hệ thống tư pháp bị chính trị chi phối tại Ukraine. Ông chỉ rõ, vụ xử bà Yulia Tymoshenko là một ví dụ điển hình nhất.

Thủ tướng (hiện là Tổng thống đắc cử) Nga Vladimir Putin, người đã giám sát việc ký kết thỏa thuận 2009, nói với các nhà báo rằng: Đặt vấn đề với thỏa thuận là điều “nguy hiểm và phản tác dụng”.

Ngay trong ngày 11/10/2011, Bộ Ngoại giao Nga đã phát đi một thông điệp nhấn mạnh lại quan điểm của Moscow rằng, thỏa thuận khí đốt mà bà Yulia Tymoshenko ký năm 2009 “tuân thủ chặt chẽ” luật pháp Nga và Ukraine. Đồng thời cho biết, họ thấy rõ “ẩn ý chống Nga” trong việc kết án cựu Thủ tướng Yulia Tymoshenko tại Kiev.

Các nhà chỉ trích cũng kêu gọi Chính phủ Ukraine phi hình sự hóa tội lạm quyền mà cựu Thủ tướng bị kết tội.

Cảnh sát dẫn cựu Thủ tướng Ukraine Yulia Tymoshenko ra khỏi phòng xử tại tòa án ở Kiev, ngày 11/10/2011. Ảnh: AP

Phủ nhận mọi cáo buộc, cựu Thủ tướng Ukraine đã lặp đi lặp lại nhiều lần rằng, bà vô tội và gọi vụ án như một vụ “treo cổ chính trị” (ám chỉ Tổng thống Viktor Fedorovych Yanukovych muốn kết tội bà để dẹp bỏ một đối thủ chính trị).

Tại cuộc họp báo hôm 12/10/2011, luật sư Yuriy Sukhov của bà Yulia Tymoshenko cho biết, nhóm biện hộ sẽ phải đi qua toàn bộ tiến trình chống án trong nước, trước khi đưa vụ việc ra trước Tòa án Nhân quyền châu Âu.

Sau khi bà Yulia Tymoshenko kháng cáo phán quyết 7 năm tù, đầu tháng 12/2011, một tòa án ở Ukraine đã khai mạc phiên xử phúc thẩm vụ án của cựu Thủ tướng.

Tuy nhiên, bà Yulia Tymoshenko đã không xuất hiện tại tòa do bị giam giữ cũng như lý do sức khỏe. Khi đó, cựu Thủ tướng Ukraine Yulia Tymoshenko đang bị đau lưng và bà nói rằng, giới hữu trách không chịu cho mình đi chẩn đoán và điều trị bệnh.

Xin nói thêm, thời điểm này có rất nhiều cảnh báo về sức khỏe của cựu Thủ tướng, kể từ khi Giám đốc Cơ quan Nhân quyền Ukraine, bà Nina Karpacheva cho biết, bà Yulia Tymoshenko đang gặp các vấn đề sức khỏe trầm trọng và nên được điều trị bên ngoài nhà tù. Giám đốc Cơ quan Nhân quyền Ukraine cũng cho rằng, không nên để các điều tra viên hỏi cung bà Yulia Tymoshenko ở trong phòng giam.

Ông Alexander Turchinov, Phó Chủ tịch Đảng Liên minh Toàn Ukraine của cựu Thủ tướng cho biết, bà Yulia Tymoshenko tiếp tục cảm thấy bệnh tình trầm trọng hơn.

Bản thân Tổng thống Ukraine Viktor Yanukovych từng hứa sẽ cho phép cựu Thủ tướng được điều trị bệnh bên ngoài nhà tù sau khi được thông báo rằng, hệ thống chăm sóc sức khỏe trong nhà tù không đạt tiêu chuẩn. Chỉ thị cho giới hữu trách về việc cho bà Yulia Tymoshenko được chăm sóc sức khỏe, Tổng thống Ukraine cũng nhấn mạnh việc lưu tâm đến “các tiêu chuẩn của châu Âu”.

Được biết, cựu Thủ tướng Ukraine Yulia Tymoshenko bị bắt giữ ngày 5/8/2011 tại Tòa án quận Pecherskiy ở Kiev sau phiên tòa xử bà về tội lạm dụng quyền lực khi còn tại chức.

Tiếp đó, ngày 12/8/2011, Tòa án Kiev đã bác đơn kháng án của bà Yulia Tymoshenko. Thẩm phán của tòa cũng phớt lờ chỉ trích của Hoa Kỳ, châu Âu và Nga về việc giam cựu Thủ tướng trong tù để tiếp tục đưa bà ra xử. Ngay cả Tổng thống Ukraine Viktor Yanukovych cũng đã bác bỏ những lời kêu gọi can thiệp vào phiên tòa xử đối thủ chính trị của mình.

Cần nói thêm, trước khi bà Yulia Tymoshenko bị bắt, Séc, Hungary, Ba Lan và Slovakia đã bày tỏ quan ngại về vụ xét xử và vấn đề pháp quyền ở Ukraine. Những quốc gia này nói rằng, tất cả người dân Ukraine có quyền được xét xử công bằng, minh bạch và độc lập.

Chồng cựu Thủ tướng Ukraine tị nạn chính trị tại Séc   Ông Oleksandr Tymoshenko. Ảnh (chụp ngày 8/8/2011): Reuters Đầu tháng 1/2012, ông Oleksandr Tymoshenko - chồng cựu Thủ tướng Ukraine Yulia Tymoshenko - đã được tị nạn chính trị tại Cộng hòa Séc. Trước báo chí, Bộ trưởng Nội vụ Cộng hòa Séc, ông Jan Kubice, chính thức tuyên bố: "Ông Oleksandr Tymoshenko đã đưa đơn xin tị nạn chính trị từ nhiều tháng qua, và hôm nay (ngày 6/1) yêu cầu này đã được chấp thuận". Trang web của Đảng Đối lập Batkivchtchina (còn gọi là Đảng Liên minh Toàn Ukraine hay Đảng Tổ quốc) tại Ukraine cho rằng, chồng bà Yulia Tymoshenko phải đi đến quyết định xin tị nạn chính trị do chính quyền Kiev muốn gây áp lực lên cựu Thủ tướng bằng cách truy tố các thân nhân. Trước đó, thông tin ông Oleksandr Tymoshenko xin tị nạn đã được Nhật báo Pravo loan tải, nhưng Bộ Nội vụ Séc từ chối xác nhận. Ngoại trưởng Séc Karel Schwarzenberg, khi trả lời Đài Phát thanh Séc (Czech Radio) đã khẳng định thông tin trên là đúng. Và, đến cuối giờ chiều, Bộ Nội vụ - cơ quan phụ trách vấn đề tị nạn chính trị mới chính thức lên tiếng trong cuộc họp báo. Theo AFP, Evguenia - con gái duy nhất của hai ông bà, 31 tuổi, cũng là doanh nhân, hiện chưa có ý định xin tị nạn ở nước ngoài.

Kỳ V: Nỗi lòng bà Gloria Arroyo

Bích Lan - Huy Hoàng (Tổng hợp)