Hệ thống lá chắn tên lửa. Ảnh minh họa: AFP

>> Kỳ VII: Sôi sục thị trường vũ khí châu Á
>> Kỳ VI: Nào, mình cùng mua... vũ khí
>> Kỳ V: Ấn Độ không ngồi yên
>> Kỳ IV: Philippines trả đũa
>> Kỳ III: Nước Nga kiêu hãnh
>> Kỳ II: Hành động của Trung Quốc
>> Kỳ I: Mỹ chuyển hướng chiến lược

Vòng cung Đông Bắc Á

Báo The Wall Street Journal (Nhật báo Phố Uôn) của Mỹ số ra ngày 23/8/2012 cho biết, Mỹ đang có kế hoạch mở rộng NMD ở châu Á nhằm ngăn chặn mối đe dọa đến từ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân (CHDCND) Triều Tiên cũng như là chống lại sức mạnh quân sự của Trung Quốc.

Đây là một phần trong hệ thống phòng thủ, bao phủ một vùng rộng lớn ở châu Á, với việc đặt thêm trạm radar ở phía Nam Nhật Bản và có thể ở Đông Nam Á, giúp phát hiện và bắn chặn kịp thời tên lửa của đối phương được phóng đi từ đất liền hoặc từ tàu chiến.

Kế hoạch này nằm trong chiến lược phòng thủ mới của chính quyền Barack Obama, tập trung chú ý tới châu Á - Thái Bình Dương, khu vực có tầm quan trọng đặc biệt đối với nền kinh tế Mỹ.

Việc mở rộng hệ thống phòng thủ diễn ra trong bối cảnh Mỹ và các đồng minh trong khu vực lo ngại về nguy cơ CHDCND Triều Tiên phóng tên lửa tầm xa mang đầu đạn hạt nhân cũng như thái độ ngày càng hung hăng của Trung Quốc trong các tranh chấp về chủ quyền biển đảo, như tại Biển Đông.

Theo truyền thông Pháp, giới hoạch định chiến lược quân sự Mỹ đặc biệt quan ngại về việc Trung Quốc phát triển tên lửa đạn đạo chống tàu chiến. Loại vũ khí này đe dọa các hàng không mẫu hạm Mỹ, phương tiện chủ chốt cho phép mở rộng tầm hoạt động và sức mạnh quân sự.

Ông Steven Heldreth, cố vấn về vũ khí cho Quốc hội Mỹ, nói thẳng: Kế hoạch phòng thủ mới có mục tiêu trước mắt là CHDCND Triều Tiên, nhưng về lâu dài là Trung Quốc (cho dù Bộ Quốc phòng và Bộ Ngoại giao Mỹ nhiều lần tuyên bố là hệ thống phòng thủ được thiết kế không nhằm mục đích này).

Phương tiện chủ chốt trong kế hoạch phòng thủ này là radar cảnh báo sớm có tên gọi X-Band. Một khi radar X-Band phát hiện và xác định được đường đi của tên lửa đối phương, hải quân Mỹ, từ các dàn phóng tên lửa đặt trên tàu hoặc trên đất liền, có thể bắn chặn phá hủy.

Năm 2006, Mỹ đã đặt một trạm X-Band ở Aomori, phía Bắc Nhật Bản. Các quan chức quốc phòng Mỹ nói với The Wall Street Journal là Lầu Năm Góc đang thương lượng với Tokyo và có thể đạt được thỏa thuận trong vài tháng tới về việc đặt thêm một trạm X-Band trên một hòn đảo ở phía Nam Nhật Bản.

Vẫn theo nguồn tin này, Bộ Chỉ huy Quân sự Thái Bình Dương và Cơ quan Phòng thủ chống tên lửa của Mỹ đang xem xét các địa điểm để có thể đặt thêm trạm radar thứ ba, ở khu vực Đông Nam Á, rất có thể là tại Philippines. Các cuộc thương lượng đang ở giai đoạn khởi đầu.

Ba vị trí đặt radar X-Band, ở phía Bắc, phía Nam Nhật Bản và tại Philippines, sẽ tạo thành một vòng cung, hướng về phía Đông Bắc châu Á, cho phép Mỹ và các đồng minh trong khu vực phát hiện sớm, chính xác, các tên lửa đạn đạo được phóng đi từ CHDCND Triều Tiên cũng như từ một phần lãnh thổ Trung Quốc.

Theo các quan chức cấp cao Mỹ, hệ thống phòng thủ mới có thể giúp theo dõi và ít nhất là đẩy lùi được một cuộc tấn công có giới hạn, hoặc răn đe được mọi ý đồ tấn công của Trung Quốc.

Được biết, Hải quân Mỹ có kế hoạch mở rộng hạm đội tàu chiến có trang bị hệ thống phòng thủ chống tên lửa đạn đạo từ 26 lên 36 chiếc từ nay đến năm 2018 và 60% số tàu chiến này sẽ được triển khai ở châu Á - Thái Bình Dương.

Ngày 15/12/2011, Tổng thống Romania Traian Basescu đã ký ban hành quyết định chính thức cho phép Mỹ xây một địa điểm trong kế hoạch lá chắn tên lửa mà Nga đã phản đối.

Trước đó, hồi tháng 9/2011, Romania và Mỹ đã đạt thỏa thuận cho phép xây dựng lá chắn phòng thủ tên lửa tại Căn cứ Không quân Deveselu, giáp biên giới với Bulgaria.
Theo Washington, lá chắn tên lửa cho phép nước này phản ứng nhanh hơn với các mối đe dọa từ phi đạn tầm ngắn tới tầm trung.

Năm 2009, chính quyền Barack Obama đã bãi bỏ các kế hoạch lập một hệ thống radar và thiết bị đánh chặn đặt tại Cộng hòa Czech để chuyển sang một dự án ít tham vọng hơn với các địa điểm ở Ba Lan, Romania và có thể các nước NATO khác.

Tây Ban Nha, Romania, Ba Lan và Thổ Nhĩ Kỳ từng tuyên bố ý định gia nhập lá chắn tên lửa của Mỹ ở châu Âu. Trong đó, ngày 5/10/2011, Thủ tướng Jose Luis Rodrigues Zapatero tuyên bố rằng, Tây Ban Nha đồng ý tham gia vào hệ thống phòng thủ tên lửa của NATO qua việc cho phép Mỹ bố trí 4 tàu chiến mang tên lửa đánh chặn SM-3 và hệ thống chiến đấu Aegis trên lãnh thổ Tây Ban Nha.

Quyết định mở rộng hệ thống phòng thủ chống tên lửa ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ có nguy cơ thúc đẩy Trung Quốc tăng cường chạy đua vũ trang vì lo sợ bị bao vây, đồng thời đặt nhiều nước châu Á vào tình thế khó xử, theo RFI.

Hiện nay, quân đội Trung Quốc đang phát triển các loại tên lửa đạn đạo mới, kể cả khả năng tấn công các hàng không mẫu hạm Mỹ đang hoạt động ở châu Á - Thái Bình Dương. Kế hoạch này của Trung Quốc có thể được thúc đẩy nhanh hơn nhằm vô hiệu hóa hệ thống phòng thủ chống tên lửa của Mỹ. Hậu quả là, Washington dễ bị lôi kéo vào một cuộc chạy đua vũ trang rất tốn kém mà không bên nào chắc chắn nắm phần thắng.

Mặt khác, kế hoạch lá chắn tên lửa của Mỹ ở châu Á sẽ buộc các nước trong khu vực phải lựa chọn. Ủng hộ dự án của Mỹ tức là chống Trung Quốc, vào lúc ảnh hưởng của Bắc Kinh, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế, ngày càng lớn.

Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản, hôm 24/8, thừa nhận là Washington và Tokyo đang có các cuộc thảo luận về kế hoạch phòng thủ tên lửa, kể cả việc đặt trạm radar X-Band. Thế nhưng, việc đặt thêm trạm radar ở phía Nam Nhật Bản không phải dễ dàng do làn sóng chống đối sự hiện diện của quân đội Mỹ trên lãnh thổ nước này ngày càng mạnh.

Ngay cả Hàn Quốc, nước phải hứng chịu trực tiếp và thường xuyên mối đe dọa tên lửa đạn đạo của CHDCND Triều Tiên cũng tránh không lên tiếng.

Trợ lý Ngoại trưởng Philippines, ông Raul Hernadez cho biết, không có các cuộc thảo luận nào với Mỹ về kế hoạch đặt trạm radar X-Band.

Bà Sumathy Permal, chuyên gia Trung tâm An ninh Hàng hải và Ngoại giao, Học viện Hàng hải Malaysia thì nhận định: Kuala Lumpur coi trọng quan hệ chặt chẽ với cả Mỹ và Trung Quốc.

Mở ngỏ khả năng đối thoại

Ngày 25/11/2011, Tân Hoa Xã dẫn lời Trung tướng Oleg Ostapenko - Tư lệnh Lực lượng Phòng thủ Không gian - Vũ trụ Nga cho biết, trạm radar ở Kaliningrad của Nga sẵn sàng giám sát tên lửa được phóng từ mọi địa điểm trên lục địa châu Âu. Trạm radar này sẽ nâng cao đáng kể sức mạnh của hệ thống cảnh báo sớm của Nga về các vụ tấn công tên lửa. “Trạm radar mới này sẽ cho phép chúng tôi giám sát hiệu quả các vụ phóng tên lửa trên toàn lục địa châu Âu cũng như từ khu vực Bắc Đại Tây Dương, trong đó gồm cả hoạt động và các hệ thống của lá chắn phòng thủ lên lửa châu Âu” - Trung tướng Oleg Ostapenko khẳng định.

Hồi tháng 10/2011, Bộ Ngoại giao Nga nói rằng, việc triển khai lá chắn tên lửa sẽ dẫn tới sự gia tăng đáng kể năng lực chống tên lửa Mỹ ở châu Âu.

Bày tỏ quan ngại lá chắn tên lửa có thể làm tổn hại an ninh của Nga nếu các vũ khí có thể được sử dụng nhằm tấn công vào sức mạnh hạt nhân chiến lược của Nga, Bộ Ngoại giao Nga muốn có bằng chứng pháp lý rằng hệ thống này không nhằm vào Nga. Tuy nhiên, Mỹ đã không sẵn lòng đưa ra các bảo đảm như vậy.

Trước đó không lâu, phát biểu tại Quốc hội Mỹ, ông Michael McFaul, Đại sứ Hoa Kỳ tại Moscow tuyên bố: Washington không có ý định ký kết văn kiện nào mang tính chất bắt buộc về pháp lý bảo đảm rằng, hệ thống phòng thủ tên lửa không nhằm chống Nga.

Tuyên bố của ông Michael McFaul được coi là đã xóa đi tia hy vọng cuối cùng vào khả năng giải quyết vấn đề trong khuôn khổ cuộc đàm phán ngoại giao. Lập tức Moscow lên tiếng đáp trả.

Hôm 23/11/2011, trong một diễn văn trên truyền hình, Tổng thống, Tổng Tư lệnh các Lực lượng Vũ trang Liên bang Nga Dmitry Medvedev cho biết đã chỉ thị Bộ Quốc phòng đưa ngay vào trực chiến trạm radar cảnh báo mọi cuộc tấn công bằng tên lửa tại Kaliningrad; áp dụng khẩn cấp những biện pháp cần thiết nhằm bảo vệ các công trình thuộc lực lượng hạt nhân chiến lược trong khuôn khổ chương trình thành lập hệ thống phòng thủ phòng không vũ trụ Nga; trang bị các tên lửa đạn đạo chiến lược có khả năng tiêu diệt mọi lá chắn tên lửa của Mỹ và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) cho Binh chủng Tên lửa Chiến lược Nga và Hải quân Nga; đề ra các biện pháp hữu hiệu nhằm vô hiệu hóa mọi hệ thống thông tin và điều khiển NMD của Mỹ và NMD chung châu Âu của NATO.
 
Trong trường hợp các biện pháp nêu trên chưa đủ, Nga sẽ bố trí tại khu vực phía Tây và phía Nam các hệ thống vũ khí tiến công hiện đại có khả năng tiêu diệt mọi loại tên lửa thuộc NMD của Mỹ và NMD chung châu Âu của NATO, trong đó có việc triển khai tên lửa Iskander tại Kaliningrad. Đồng thời, các lực lượng vũ trang Nga được giao nhiệm vụ đề ra và thực thi những biện pháp thích ứng khác nhằm giáng trả hữu hiệu NMD của Mỹ và NMD chung châu Âu của NATO.

 Ông Dmitry Medvedev cũng cảnh báo Moscow có thể từ chối thực hiện các biện pháp tiếp tục trong lĩnh vực giải trừ quân bị và kiểm soát vũ khí, kể cả việc rút khỏi Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tiến công chiến lược (START mới) nếu Mỹ tiếp tục triển khai NMD tại châu Âu và NATO tiếp tục thành lập NMD chung châu Âu mà không có sự tham gia của Nga.

Dù vậy, trong thông điệp của mình, người đứng đầu Điện Kremlin cũng mở ngỏ khả năng tiếp tục đối thoại với Mỹ và NATO về phòng thủ tên lửa cũng như về hợp tác thiết thực trong lĩnh vực này. “Nga và Mỹ vẫn có cơ hội đạt tới sự hiểu biết lẫn nhau về NMD nếu biết tính đến an ninh của Nga”.

Chưa hết, phát biểu khi khánh thành trạm radar ở vùng biển Baltic, hôm 29/11/2011, ông Dmitry Medvedev khẳng định sự kiện này cho thấy, Nga sẵn sàng đáp ứng một cách phù hợp với “các mối đe dọa” mà hệ thống phòng thủ chung Mỹ - NATO đang triển khai ở châu Âu gây ra.

Cũng theo Tổng thống Nga, cơ sở ở Kaliningrad không nhằm vào phương Tây và có thể hòa nhập vào lá chắn tên lửa hỗn hợp Nga - NATO.

Chuyên gia về kiểm soát vũ khí Bruce McDonald, một cố vấn kỳ cựu tại Viện Hòa Bình Mỹ được truyền thông phương Tây dẫn lời nói rằng, Moscow nhạy cảm một cách dễ hiểu về bất kỳ mối đe dọa tiềm tàng nào đối với khả năng phòng thủ chiến lược của họ, mà theo ông, góp phần khẳng định vị thế siêu cường của Nga.

Về phía mình, Mỹ luôn khẳng định muốn xây dựng một NMD đạn đạo trên đất và trên biển để bảo vệ cho NATO và các đồng minh chống lại một cuộc tấn công có thể xảy ra do Iran hoặc CHDCND Triều Tiên thực hiện. Lá chắn tên lửa này chỉ đơn thuần để phòng thủ, không nhằm vào Nga, không đe dọa đến khả năng phòng thủ tên lửa chiến lược của Nga hay bất cứ nước nào khác.

Trong nỗ lực xoa dịu căng thẳng, một mặt nêu rõ Mỹ sẽ không hạn chế hay thay đổi các kế hoạch triển khai dưới bất cứ điều kiện nào, mặt khác ông Tommy Vietor - Người phát ngôn Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ một lần nữa lên tiếng khẳng định lập trường của Mỹ là lá chắn tên lửa không hề đe dọa đến lực lượng hạt nhân răn đe của Nga. Đồng thời cho biết, Mỹ muốn gia tăng hợp tác phòng thủ với Nga để giữ an ninh cho cả 2 nước. Người phát ngôn Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ còn nhấn mạnh rằng, lập trường của Mỹ vẫn cởi mở và minh bạch đối với Nga về các kế hoạch này.

Tuy nhiên, căng thẳng không vì thế mà giảm. Hôm 7/12/2011, Tướng Nicolai Makarov - Tổng Tham mưu trưởng Nga nói với các tùy viên quân sự nước ngoài rằng, NATO đang gây ra một cuộc chạy đua vũ trang mới khi bố trí lá chắn phòng thủ tên lửa tại châu Âu.

Theo Tướng Nicolai Makarov, Nga muốn hợp tác với phương Tây cũng như muốn cùng nhau chia sẻ công nghệ và cùng nhau xây dựng một NMD, nhưng NATO đã bác bỏ đề nghị này. “Tại sao NATO không thoả hiệp với Nga và sự từ chối của NATO mang lại lợi lộc gì cho liên minh quân sự này”, Tổng Tham mưu trưởng Nga đặt vấn đề.

Trong diễn biến mới nhất, ngày 12/9/2012, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nga Aleksandr Grushko nói với The Voice of Russia (Đài Tiếng nói nước Nga): “Chúng tôi cho rằng, bất kỳ cuộc đàm phán về các thành tố kết cấu của NMD của NATO cần bắt đầu với bảo đảm rằng nó không mang hướng chống lại các hệ thống kiềm chế của Nga như là bộ phận điều phối chiến lược, bởi cân bằng hạt nhân chính là bảo đảm cho nền hòa bình và ổn định trong nhiều thập kỷ”.

Đồng thời, Thứ trưởng Aleksandr Grushko cũng nhắc lại rằng, tại Hội nghị Thượng đỉnh NATO ở Chicago, Mỹ, hồi tháng 5/2012 đã thực hiện bước đi đúng đắn. “Tại đó đã tuyên bố rằng, hệ thống mà NATO đang thực hiện sẽ không gây phương hại cho cân đối chiến lược và không dự kiến đánh chặn các phương tiện của Nga. Tuy nhiên, vấn đề còn chưa được giải quyết xong”.

Trước đó, trong bài trả lời phỏng vấn Kênh Truyền hình Nước Nga Ngày nay (Russia Today) được phát ngày 6/9/2012, Tổng thống Vladimir Putin khẳng định: Việc (Mỹ) kiên trì theo đuổi mục tiêu triển khai NMD tại châu Âu thực chất là muốn phá thế cân bằng chiến lược. Điều này hết sức nguy hiểm bởi vì khi đó phía còn lại (Nga) cũng sẽ nỗ lực để bảo đảm khả năng quốc phòng của mình và kéo theo một cuộc chạy đua vũ trang.
Nhà lãnh đạo Nga nhấn mạnh, để giải quyết vấn đề NMD, Nga và Mỹ cần phải cùng có chung nhận thức rằng, 2 nước là đối tác và đồng minh đáng tin cậy của nhau.

Bất chấp việc việc Washington hiện vẫn từ chối những đề xuất mang tính chất nhượng bộ của Nga như lôi kéo các đối tác châu Âu tham gia vào đối thoại về vấn đề này, Moscow sẽ tiếp tục nỗ lực giải quyết bất đồng thông qua đối thoại.

Tuy nhiên, Tổng thống Vladimir Putin nêu rõ: Nếu Mỹ vẫn kiên quyết triển khai NMD tại châu Âu, Nga bắt buộc phải có các biện pháp tự vệ và duy trì cân bằng chiến lược.

Theo người đứng đầu Điện Kremlin, bế tắc trong vấn đề NMD có thể sẽ được khai thông nếu Tổng thống Barack Obama tái đắc cử để trở thành ông chủ Nhà Trắng trong cuộc bầu cử tháng 11 tới.

Tại cuộc họp báo ngày 24/11/2011 ở Moscow, Thượng tướng Viktor Esin - cựu Tham mưu trưởng Binh chủng Tên lửa Chiến lược Nga thời kỳ 1994 - 1996 khẳng định: Tên lửa đạn đạo mới của Nga có khả năng tiêu diệt hoặc vượt qua mọi hệ thống phòng thủ trong vòng 20 - 30 năm tới.

Khi đó, Thượng tướng Viktor Esin xác nhận: Trong vòng 3 năm qua, Binh chủng Tên lửa Chiến lược Nga đã tiến hành thử hàng loạt tên lửa đạn đạo xuyên lục địa như RS-12M với mục đích đưa vào trực chiến các tổ hợp tên lửa hiện đại có khả năng vô hiệu hóa bất kỳ lá chắn tên lửa nào trong một thời gian dài.

Theo Đài Tiếng nói nước Nga, hệ thống S-300 của Nga có những khả năng nhất định để đối phó với các mục tiêu siêu thanh. Với S-400, những khả năng này được mở rộng. Còn các tổ hợp S-500, dự kiến bắt đầu sản xuất sau năm 2015, sẽ có khả năng tiêu diệt các mục tiêu phức tạp như đầu đạn tên lửa liên lục địa.

Nâng cao, hoàn thiện trang bị quân sự sẽ là con át chủ bài cho tất cả các hệ thống tên lửa chiến lược Nga: Bulava và Sineva cho Hải quân; Topol-M và Yars (là phiên bản cải tiến của tên lửa Topol-M có khả năng mang theo 5 - 6 đầu đạn hạt nhân) cho lực lượng phòng không vũ trụ.

Trọng Nghĩa - Thanh Phương
(Tổng hợp)